Wiesbaden is een kreisfreie Stadt in Duitsland aan de rechteroever van de Rijn, tegenover de stad Mainz. Wiesbaden is hoofdstad van de deelstaat Hessen. De stad telt inwoners () op een oppervlakte van km². Wiesbaden is daarmee op Frankfurt na qua inwonertal de grootste stad van Hessen. Op had van de inwoners een niet-Duits staatsburgerschap ( niet-Duitsers) en hadden inwoners het Nederlandse staatsburgerschap.
In Wiesbaden zetelen de Duitse federale recherche (Bundeskriminalamt) en het federale bureau voor de statistiek (Statistisches Bundesamt). Wiesbaden heeft meerdere natuurlijke waterbronnen, waarvan sommige naar verluidt een genezende werking hebben.Website Gemeente Wiesbaden.
Geschiedenis In de Romeinse tijd werden er verschillende militaire versterkingen gebouwd rond de bronnen van Wiesbaden, waarvan de eerste tussen 14 en 16 n.Chr. werd aangelegd. Rond 40 n.Chr. verrees een kamp dat in het jaar 68/69 werd verwoest. Vanaf keizer Vespasianus werden diverse versterkingen gebouwd, waaronder een stenen fort onder keizer Domitianus. Dat laatste fort werd in de jaren 121-122 verlaten door het garnizoen. De oudste vermelding dateert uit diezelfde jaren: de plaats wordt op een mijlpaal uit 121/122 genoemd als Castellum Mattiacorum. Bij het fort was de vicus Aquae Mattiacorum ontstaan, met de thermen als belangrijkste economische activiteit. Deze baden waren rond 89/90 gebouwd. De verering van de plaatselijke godin Diana Mattiaca vond hier eveneens plaats. Rond 259 vond een terugval in inwoneraantal plaats als gevolg van het bezwijken van de limes. In de 4e eeuw werd de plaats gebruikt als versterkt bruggenhoofd voor de stad Mogontiacum (Mainz). De Romeinen behielden de plaats tot begin 5e eeuw.AQUAE MATTIACAE (Wiesbaden) Germany, The Princeton Encyclopedia of Classical Sites
In de Middeleeuwen groeide Wiesbaden uit tot een kleine stad.
Wiesbaden was onderdeel van het Hertogdom Nassau, en zo verbonden met het Huis Nassau. Ter nagedachtenis is een standbeeld van Willem van Oranje geplaatst op het plein voor de (Marktkirche). In de 19e eeuw ontwikkelde Wiesbaden zich tot een internationaal kuuroord. De stad werd een geliefd woonoord voor welgestelden en renteniers en groeide daardoor snel.
Tussen 1892 en 1935 bestond er een Bezirksverband Wiesbaden. Sinds 1922 werd de vlag van het voormalige hertogdom Nassau-Dietz gebruikt als stads- en verbandsvlag. Deze vlag bestond uit de kleuren van het voormalige hertogdom; blauw en oranje (Duits: gold) in horizontale banden. Het was een van de weinige vlaggen in het Duitse Rijk die ooit de kleur oranje gedragen heeft.
Wiesbaden doorstond de Tweede Wereldoorlog als een van de weinige Duitse grote steden relatief ongeschonden, mede omdat de Amerikanen de stad tot een van hun hoofdkwartieren hadden benoemd. Na de oorlog werd de plaats aangewezen als hoofdstad van de deelstaat Hessen en brak een nieuwe groeiperiode aan.
In Erbenheim-bij-Wiesbaden ligt de Lucius Clay-legerbasis, het Europese hoofdkwartier van de Amerikaanse landmacht.
Geografie Topografie Wiesbaden ligt in de deelstaat Hessen in het zuidwesten van Duitsland. De stad bevindt zich in het uiterste noorden van de Boven-Rijnslenk en ten zuidwesten van de Taunus, een middelgebergte met toppen tot 880 meter. De stad is gelegen aan de oevers van de rivier de Rijn.
De stad heeft een totale oppervlakte van 347,9 km². Grote steden in de nabije omgeving van Wiesbaden zijn Frankfurt, Darmstadt en Mainz. De metropoolregio Frankfurt/Rijn-Main is met meer dan 5 miljoen inwoners een van de grootste metropoolregio's van Duitsland.
Wiesbaden ligt op een hoogte van 115 meter boven Normalnull. Het hoogste natuurlijke punt van de stad ligt op 608 meter boven Normalnull bij de Hohe Wurzel in de Taunus. Het laagste punt bevindt zich op 83 meter boven Normalnull en is te vinden in het centrum aan de "Schloßplatz" nabij het stadhuis.
Stadsindeling
Wiesbaden is verdeeld in 26 Ortsbezirke. Het kleinste Ortsbezirk is de Westend met een oppervlakte van slechts 0,67 km², het grootste is "Nordost" met een oppervlakte van ongeveer 20 km². Aan de oevers van de Rijn liggen Kostheim, Kastel, Amöneburg, Biebrich en Schierstein.
miniatuur|400px|none|Overzicht van de 26 Ortsbezirke
Klimaat Het klimaat van Wiesbaden is gematigd. De zomers en winters in de Boven-Rijnslenk behoren tot de warmste respectievelijk mildste van Duitsland. De jaargemiddelde temperatuur bedraagt 9,8°C. Dat is hoger dan andere grote Duitse steden als Hamburg (9,0 °C) Berlijn (8,9 °C) en München (7,6 °C). De warmste maand is juli (gemiddeld 18,6 °C), de koudste maand is januari (gemiddeld 1 °C). Jaarlijks valt gemiddeld 638 mm neerslag. In juni valt de meeste neerslag (68 mm), in februari en april het minst (41 mm).
Demografie Bevolkingsontwikkeling
Bevolkingssamenstelling Onder de 278.919 inwoners die Wiesbaden op 31 december 2011 had, waren 47.843 buitenlanders, een percentage van 16,8. Een derde hiervan was afkomstig uit andere Europese landen. De tien omvangrijkste buitenlandse bevolkingsgroepen waren op 31 december 2012 de Turken (10.073), Italianen (3.868), Polen (4.103), Grieken (2.657), Serviërs (2.030), Marokkanen (1.667), Roemenen (1.456), Amerikaanse (1.294), Bulgaren (1.247) en Portugezen (1.229). Op diezelfde datum waren er circa 149 Belgen en ongeveer 431 Nederlanders woonachtig in Wiesbaden. Nationslitaetenstruktur Wiesbadens 2012, Wiesbaden.de
Religie thumb|De Marktkirche is de belangrijkste protestantse kerk in Wiesbaden In 2009 waren 65 495 inwoners (24%) lid van de Rooms-Katholieke Kerk, 78 007 (28%) van de Protestantse Kerk en 48% behoorde tot andere religies of helemaal geen religie. Het aandeel van de katholieken en protestanten ging in de laatste jaren terug, van 84 procent in 1970 tot op heden met ongeveer 52 procent.
Politiek thumb|Het Neues Rathaus, het stadhuis van Wiesbaden De verkiezingen voor de stadsraad werden het laatst gehouden op 27 maart 2011 voor een termijn van vijf jaar. De participatie van de kiezer is toegenomen van 39,6% in 2006 tot 41,2%. Van de 201.731 kiesgerechtigden, gingen 83.113 naar de stembus.
Stadsraad - Actuele zetelverdeling Partijen Aandelen in % ZetelsCDUChristelijk-Democratische Unie van Duitsland 32.7 27SPDSociaaldemocratische Partij van Duitsland 28.9 23De GroenenDe Groenen 19.1 16FDPVrije Democratische Partij 5.0 4andere partijenREP - Linke - FW - Piraten 14.3 11totaal10081
Burgemeesters In 2019 werd Gert-Uwe Mende als nieuwe burgemeester (Duits : Oberbürgermeister) verkozen. Zijn voorgangers staan in deze lijst: 1849–1868: Heinrich Fischer, Bürgermeister 1868–1882: Wilhelm Lanz, Bürgermeister 1882–1883: Christian Schlichter, Bürgermeister 1883–1913: Carl Bernhard von Ibell 1913–1919: Karl Glässing 1919–1929: Fritz Travers (DVP, van 1919 tot 1923 waarnemend Oberbürgermeister) 1930–1933: Georg Krücke (DVP) 1933–1937: Alfred Schulte (NSDAP) 1937–1945: Erich Mix (NSDAP) 1945–1946: Georg Krücke (FDP) 1946–1953: Hans Heinrich Redlhammer (CDU) 1954–1960: Erich Mix (FDP) 1960–1968: Georg Buch (SPD) 1968–1980: Rudi Schmitt (SPD) 1980–1982: Georg-Berndt Oschatz (CDU) 1982–1985: Hans-Joachim Jentsch (CDU) 1985–1997: Achim Exner (SPD) 1997–2007: Hildebrand Diehl (CDU) 2007-2013: Helmut Müller (CDU) 2013-2019 : Sven Gerich (SPD) 2019- : Gert-Uwe Mende (SPD)
Wapen 90px|rechts|Wapen Wiesbaden Het wapen van de stad Wiesbaden is blauw met drie gouden lelies, in de heraldiek Fleur-de-lis, die in de 16e eeuw voor het eerst in het stadszegel opdoken en vermoedelijk van Franse oorsprong zijn. De huidige vorm van het wapen werd officieel opgericht in 1906.
Stedenbanden De stad Wiesbaden heeft jumelages met twaalf steden: Klagenfurt, Oostenrijk (1930) Montreux, Zwitserland (1953) Friedrichshain-Kreuzberg, Duitsland (1964) Gent, België (1969) Fondettes, Frankrijk (1975) Ljubljana, Slovenië (1977) Kefar Sava, Israël (1981) San Sebastian, Spanje (1981) Wrocław, Polen (1987) Royal Tunbridge Wells, Engeland (1989) Görlitz, Duitsland (1990) Ocotal, Nicaragua (1990) Fatih, Turkije (2012)
Ook het Ortsbezirk Biebrich, een voormalige zelfstandige gemeente, heeft een stedenband: sinds 2009 is er een jumelage met de zwitsers stad Glarus.
Economie en werk In 2008 had Wiesbaden een bbp per hoofd van de bevolking van ongeveer € 77.500, en was daarmee na Frankfurt de welvarendste stad in Hessen en een van de welvarendste in Duitsland.Stadtanalyse Wiesbaden In vergelijking met de koopkracht van Duitsland bereikte Wiesbaden in 2012 een index van 114 (Duitsland: 100), wat overeenkomt met een koopkracht per inwoner van € 23.500 en is daarmee de tiende welvarendste stad van Duitsland en tweede in Hessen.GfK: Kaufkraft 2013: Deutsche haben 554 Euro mehr De hoogste koopkracht van de stadsdelen heeft Sonnenberg met € 32.317 per inwoner.wiesbaden.de: Stadtteilprofil 2013 – Sonnenberg (PDF; 136 kB)
Ondernemingen thumb|Luchtfoto uitzicht op de Industriepark Kalle-Albert In de stad zijn een aantal internationale bedrijven gevestigd bijvoorbeeld Abbott, CSC, Ferrari, Federal-Mogul, SCA en Melbourne IT. Duitse bedrijven met hun hoofdkantoor zijn fabrikant van koolstofvezels SGL Carbon, cementbedrijf Dyckerhoff, fabrikant van vorkliften Kion GROUP en de verzekeringen DBV-Winterthur en R+V Versicherung. Het Industriepark Kalle-Albert is een 1 km² groot industrieterrein van het voormalige chemische bedrijf Hoechst AG. Het bevindt zich in de zuidelijk gelegen stadsdelen Biebrich en Amöneburg. Het industrieterrein is gelegen aan de oevers van de Rijn. Het Industriepark ligt ongeveer 5 kilometer zuidelijk van het centrum van Wiesbaden. Ten noordoosten van het terrein ligt S-Bahn-station Wiesbaden Ost. Het station ligt aan de spoorlijn Frankfurt - Wiesbaden. Er zijn ook nog andere industriegebieden, die met de auto goed te bereiken zijn.
Winkelen De drukste winkelstraten van Wiesbaden zijn de Kirchgasse en de Langgasse. De Kirchgasse is een van de meest bezochte winkelstraten in Duitsland. Jones Lang LaSalle: Kölner Schildergasse ist die meistbesuchte Einkaufsmeile Deutschlands … Naast vele kleine winkels hebben de meeste grote (kleding-)winkelketens zoals H&M, Mango, Zara, C&A, Kaufhof, Karstadt en Peek & Cloppenburg er een vestiging. De luxe-winkelstraat is de Wilhelmstraße nabij het Kurhaus. Verder heeft Wiesbaden twee grote winkelcentra, de Liliencarre nabij het centraal station en het Luisenforum aan de Kirchgasse. De kleinere winkels liggen voornamelijk in het oude centrum en in de zijstraat van de Kirchgasse en Langgasse.
Media In Wiesbaden zijn studio’s van de publieke omroepen HR en ZDF gevestigd. Uit Wiesbaden komen daarnaast de programma’s van de regionale zender TV-Wiesbaden. Het plaatselijke dagblad is de Wiesbadener Kurier. De kleinere concurrent, het Wiesbadener Tageblatt, verschijnt sinds 2020 niet meer.
Cultuur Bezienswaardigheden Kerken Marktkerk Hoofdkerk Kerk van Maria, Hulp der Christenen Sint-Bonifatiuskerk Drievuldigheidskerk Ringkerk Bergkerk Lutherkerk Oranje-Gedachteniskerk Heilig-Hartkerk (Sonnenberg) Heilig-Hartkerk (Biebrich)
Theater thumb|Het Kurhaus miniatuur|De Hessische Staatstheater Het Hessische Staatstheater: op 16 oktober 1894 en ingewijd door Keizer Wilhelm II. Dit is het belangrijkste theater in de stad. Elk jaar sinds 1986 vinden de "Internationale Maifestspiele" plaats in het theater. De "Rhein-Main-Hallen" op de Wilhelmstraße werden geopend in 1957. Zij vormen vaak het kader voor beurzen, concerten, congressen en andere evenementen. In totaal zijn er ongeveer 110 evenementen met 400.000 bezoekers per jaar. Het Kurhaus, waar het Wiesbaden Casino is gehuisvest met twee balzalen. Andere bekende locaties zijn het "Pariser Hoftheater", de "Tattersall", het "Thalhaus" en het "Schlachthof".
Musea