De Organisatie van Turkse Staten (Azerbeidzjaans: Türk Dövlətləri Təşkilatı, Kazachs: Түркі мемлекеттерінің ұйымы, Kirgizisch: Түрк мамлекеттер уюму, Oezbeeks: Turkiy Davlatlar Tashkiloti, Turks: Türk Devletleri Teşkilatı, Engels: Organisation of Turkic States) is een internationale organisatie tussen landen met een Turkssprekende bevolking. De organisatie is opgericht op 3 oktober 2009 in het Azerbeidzjaanse Nachitsjevan. De lidstaten zijn Azerbeidzjan, Kazachstan, Kirgizië, Oezbekistan en Turkije. De manier van opereren kan worden vergeleken met de Arabische Liga.
Achtergrond Voorgeschiedenis In 1991 werden Azerbeidzjan, Kazachstan, Kirgizië, Oezbekistan en Turkmenistan onafhankelijk toen de Sovjet-Unie opgeheven werd. In al deze landen spreekt de meerderheid van de bevolking een Turkse taal.
Op 30 oktober 1992 kwamen de presidenten van de nieuwe groep Turkstalige staten Azerbeidzjan, Kazachstan, Kirgizië, Oezbekistan, Turkije en Turkmenistan voor het eerst bijeen in de Turkse hoofdstad Ankara. Op de tweede bijeenkomst in 1993 werd de Internationale Organisatie voor Turkse Cultuur opgericht.
Geschiedenis Oprichting Na het eerste voorstel van de Kazachse president Nursultan Nazarbayev in 2006, werd op 3 oktober 2009, de elfde bijeenkomst tussen Turkstalige staten, door Azerbeidzjan, Kazachstan, Kirgizië en Turkije het Verdrag van Nachitsjevan getekend om tot de oprichting van de Turkse Raad te komen, dat ook de in 1993 in Almaty gesloten TÜRKSOY (Administratie voor Turkse kunst en cultuur) en de in 1998 in Bakoe opgerichte TURKPA (Parlementaire Vergadering van de Turkssprekende landen) omvat. In 2012 werd de vlag aangenomen.
Eind 2021 werd de naam gewijzigd van Turkse Raad naar Organisatie van Turkse Staten.
Uitbreidingen Eind 2018 kreeg Hongarije een waarnemersstatus en werd daarmee de eerste waarnemer binnen de organisatie. Hongarije heeft weliswaar geen Turkssprekende bevolking, maar Hongaren stammen af van de Hunnen, die net als de Turkse volkeren afstammen van de Xiongnu. In 2019 werd Oezbekistan het vijfde lid van de organisatie.https://www.rferl.org/a/uzbekistan-offically-accepted-as-turkic-council-s-fifth-member/30217777.html In 2021 werd een waarnemersstatus toegekend aan Turkmenistan, dat als enige land nog in aanmerking komt voor volwaardig lidmaatschap, maar geen lid wil worden om de neutrale status van het land te waarborgen. President Gurbanguly Berdimuhamedow ging wel akkoord met een voorstel om als waarnemer plaats te nemen in de organisatie. Op 11 november 2022 werd Noord-Cyprus waarnemend lid van de organisatie.
Koepelorganisatie De Organisatie van Turkse Staten dient eveneens als koepelorganisatie van andere samenwerkingsverbanden: Internationale Organisatie voor Turkse Cultuur (TÜRKSOY), Ankara Internationale Turkse Academie, Astana Turks Cultureel Afstammingsfonds Centrum van Nomadische Beschavingen, Bisjkek Turkse Zakenraad, Istanboel Parlementair Assemblee van Turkssprekende Staten (TURKPA), Bakoe
Standpunten In de eerste jaren na de oprichting had de organisatie vooral een culturele en symbolische rol. De organisatie nam echter na de oprichtingsfase steeds meer politieke standpunten in. Zo sprak de organisatie steun uit voor de Turkse militaire operatie in Syrië en verwierp de beschuldigingen van genocide tegen Turkije. Verder bracht de organisatie meerdere verklaringen uit waarbij solidariteit werd uitgesproken met Azerbeidzjan in het conflict om Nagorno-Karabach. Bij de oorlog in Nagorno-Karabach in 2020 tussen Armenië en Azerbeidzjan verklaarden Kazachstan en Kirgizië, beide lid van een militair bondgenootschap met Armenië, Azerbeidzjan te steunen.
Lidstaten Staat Bevolking (2021) Oppervlakte (km²) BBP (nominaal) (2022) BBP p.h.v.d.b. (nominaal) (2022) 10.312.992 86.600 $ 73,369 mrd. $ 7.164 19.196.465 2.724.900 $ 193,611 mrd. $ 10.003 6.527.743 199.900 $ 9,017 mrd. $ 1.327 35.300.000 447.400 $ 73,060 mrd. $ 2.071 84.775.404 783.562 $ 692,380 mrd. $ 8.080Totaal156.112.6044.242.362$ 1.041,437 mrd.$ 6.723
Waarnemende staten Staat Bevolking (2021) Oppervlakte (km²) BBP (nominaal) (2020) BBP p.h.v.d.b. (nominaal) (2020) 9.709.786 93.036 $149,9 mrd. $ 15.373 6.341.855 491.210 $ 42,7 mrd. $ 7.411 382.836 3.355 $ 4,234 mrd. $ 14.942
Structuur De belangrijkste organen van de Organisatie van Turkse Staten zijn: Raad van Staatshoofden; Raad van Ministers van Buitenlandse Zaken; Comité van Seniorenambtenaren; Raad van Ouderen; Secretariaat.
Het hoofdorgaan is de Raad van Staatshoofden, dat bestaat uit de staatshoofden van de lidstaten en wordt voorgezeten door de lidstaat die op dat moment het voorzitterschap draagt. Het voorzitterschap schuift jaarlijks naar een ander lidstaat.
Toekomstige uitbreidingen Toekomstige waarnemende leden Oekraïne Op 7 augustus 2020 verklaarde Emine Dzheppar, viceminister van Buitenlandse Zaken van Oekraïne, dat het land een aanvraag zou doen voor een waarnemersstatus bij de organisatie: We zijn buurlanden. Oekraïne is een erfgenaam van de Turkse cultuur. De Krim-Tataren vormen een brug tussen Oekraïne en Turkije.https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3077509-ukraine-seeks-to-obtain-observer-status-in-turkic-council.html
Voormalige toekomstige waarnemende leden Afghanistan Op 3 mei 2021 maakte Hamdullah Mohib, Nationaal Veiligheidsadviseur van Afghanistan, via Twitter bekend dat het land een officieel verzoek had ingediend om een waarnemersstatus te krijgen binnen de organisatie. Eveneens ging de Afghaanse ambassadeur in Turkije op bezoek bij Secretaris-Generaal Amreyev. De Afghaanse regering werd kort daarna, in augustus 2021, verdreven door de Taliban.
Toekomstige potentiële leden Autonome regio's Het is vooralsnog niet bekend of de organisatie afhankelijke landen of deelgebieden wil toelaten. In dat geval zouden Basjkirostan, Tatarije (Rusland) en Gagaoezië (Moldavië), allen lid van TÜRKSOY, namelijk ook (waarnemend) lid kunnen worden van de Organisatie van Turkse Staten.
Oeral-Altaïsche taalverwantschap Met een waarnemersstatus voor Hongarije laat de organisatie de deur open voor een waarnemersstatus voor andere landen met officiële hoofdtalen verwant aan de Turkse talen. Hieronder valt de Oeral-Altaïsche taalverwantschap en zou potentieel een mogelijkheid zijn om landen als Mongolië, Finland, Estland, Noord-Korea, Zuid-Korea en Japan een waarnemersstatus toe te kennen.
Lijst van Secretarissen-Generaal van de Organisatie van Turkse Staten Nr Naam Land van herkomst In dienst Uit dienst 1 Halil Akıncı 3 oktober 2009 16 september 2014 2 Ramil Hasanov 16 september 2014 3 september 2018 3 Baghdad Amreyev 3 september 2018 11 november 20224Kubanychbek Omuraliev11 november 2022
Bijeenkomsten Turkstalige Staten (1992-2010)#DatumLocatieOnderwerpI30 oktober 1992 Ankara1e bijeenkomst Turkstalige Staten -12 juli 1993 AlmatyOprichting TÜRKSOYII18 oktober 1994 Istanboel2e bijeenkomst Turkstalige StatenIII28 augustus 1995 Bisjkek3e bijeenkomst Turkstalige StatenIV21 oktober 1996 Tasjkent4e bijeenkomst Turkstalige StatenV9 juni 1998 Astana5e bijeenkomst Turkstalige StatenVI8 april 2000 Bakoe6e bijeenkomst Turkstalige StatenVII26 april 2001 Istanboel7e bijeenkomst Turkstalige StatenVIII17 november 2006 Antalya8e bijeenkomst Turkstalige StatenIX3 oktober 2009 NachitsjevanAkkoord van Nachitsjevan voor oprichting Turkse RaadX15 september 2010 IstanboelLaatste bijeenkomst in vorm van Turkstalige StatenTurkse Raad (2010-2022)#DatumLocatieOnderwerpI21 oktober 2011 Almaty1e bijeenkomst Turkse RaadII23 augustus 2012 Bisjkek2e bijeenkomst Turkse RaadIII16 augustus 2013 Qəbələ3e bijeenkomst Turkse RaadIV5 juni 2014 Bodrum4e bijeenkomst Turkse Raad -24 december 2014 KievOpening DiasporacentrumV11 september 2015 Astana5e bijeenkomst Turkse RaadVI2 september 2018 Čolponata6e bijeenkomst Turkse RaadVII15 oktober 2019 BakoeWaarnemersstatus voor Hongarije Erepresidium voor Noersoeltan Nazarbajev
Declaratie van Bakoe uitgeroepen -10 april 2021OnlineCoronapandemie -31 maart 2021OnlineDeclaratie van Turkestan uitgeroepenVIII12 november 2021 IstanboelBeslissing omvormen naar Organisatie van Turkse Staten Waarnemersstatus voor Turkmenistan -11 januari 2022OnlineProtesten in Kazachstan in 2022Organisatie van Turkse Staten (2022-heden) # Datum Locatie Onderwerp IX 11 november 2022 Samarkand Waarnemersstatus voor Noord-Cyprus -16 maart 2023 AnkaraAardbeving Turkije-Syrië 2023X3 november 2023 Astana -april - mei 2024 ŞuşaXI6 november 2024 Bisjkek21 mei 2025 BoedapestXII Azerbeidzjan
Externe link Organisatie van Turkse Staten (Samenwerkende Raad van de Turkssprekende Landen) TURKPA (Parlementaire Vergadering van de Turkssprekende landen) TURKSOY (Administratie voor de Turkse kunst en cultuur)
Zie ook Internationale Organisatie voor Turkse Cultuur
Categorie:Samenwerkingsverband Categorie:Politiek in Azerbeidzjan Categorie:Politiek in Kazachstan Categorie:Politiek in Kirgizië Categorie:Politiek in Oezbekistan Categorie:Politiek in Turkije