Aurich (Fries: Auwerk; Nedersaksisch: Auerk; Nederlands en Oudfries: Aurik) is een stad en selbständige Gemeinde in de Duitse deelstaat Nedersaksen. De stad is gelegen in Oost-Friesland en de hoofdplaats van de gelijknamige Landkreis. Aurich telt inwoners.
Sinds 2004 is het Aurich toegestaan om tweetalige plaatsnaamborden te gebruiken in het Duits en Oost-Fries Nedersaksisch.
Indeling van de gemeente; bevolking Indeling van de gemeente In 1972 werd in Nedersaksen een grootschalige gemeentelijke herindeling doorgevoerd. Sindsdien bestaat de gemeente Aurich, naast de kernstad, uit 20 Ortsteile (eigenlijk dorpen). Deze hebben alle een deelraad waarin de belangen van het betreffende dorp c.q. stadsdeel worden behartigd.
In onderstaande opsomming is het aantal inwoners per 30 juni 2020 vermeld(Website gemeente Aurich). Gearchiveerd op 7 januari 2022., ontleend aan de gemeentewebsite. Aurich (kernstad, 12.555) Brockzetel (360) Dietrichsfeld (769) Egels (1.785) Extum (2.166) Georgsfeld (560) Haxtum (1.760) Kirchdorf (1.433) Langefeld (425) Middels (1.223), bestaande uit de dorpen Middels-Westerloog, Middels-osterloog en Ogenbargen. Pfalzdorf (229) Plaggenburg (1.441) Popens (1.985) Rahe (526) Sandhorst (4.472) Schirum (1.406) Spekendorf (443) Tannenhausen (1.899) Walle (2.667) Wallinghausen (3.545) Wiesens (1.430)
Gemeentetotaal per 30 juni 2020: 42.142 inwoners.
Demografie Bevolkingsontwikkeling19992000200120022003Totaal 40.124 40.278 40.362 40.567 40.440Mannen 19.416 19.457 19.471 19.577 19.553Vrouwen 20.708 20.821 20.891 20.990 20.887Geboren 466 419 425 422 377Gestorven 411 390 427 445 426 Aantal inwoners in latere jaren (alleen totaal aantal) : 2012: 40.604; 2017: 41.854 personen.
Religie Circa 85% van de inwoners van de gemeente is evangelisch-luthers. Er zijn kleine minderheden evangelisch-gereformeerde, rooms-katholieke, baptistische en nieuw-apostolische christenen. De belangrijkste groepen niet-christenen zijn moslims en mensen, die zich tot geen enkele religieuze groepering rekenen, onder wie atheïsten.
Omgeving Aurich ligt in een coulisselandschap dat wordt gekenmerkt door zandige geestgronden, grotendeels ontgonnen veen- en marsgronden en de Noordzee. Door de nu vrijwel lege veengebieden, die zijn gebruikt voor turfwinning, loopt een groot aantal kanalen waaraan kleine veenkoloniale dorpen liggen.
Buurgemeentes In het westen: Südbrookmerland In het noordwesten: Großheide (Landkreis Aurich) In het noorden: Eversmeer, Westerholt, Neuschoo en Blomberg (alle Samtgemeinde Holtriem in de Landkreis Wittmund) In het noordoosten: Dunum (Samtgemeinde Esens in de Landkreis Wittmund) In het oost-noordoosten: Wittmund In het oosten: Friedeburg (Landkreis Wittmund) In het zuidoosten: Wiesmoor en Großefehn In het zuidwesten: Ihlow.
Infrastructuur
Aurich is een zwakke regio voor wat betreft infrastructuur. Dit geldt als een van de redenen van de hoge werkloosheid, die met 13% hoger ligt dan het gemiddelde in Nedersaksen. De werkloosheid in het naburige Leer is ook flink lager.
Openbaar vervoer Aurich was een knooppunt van spoorlijnen, van onder andere de Kreisbahn Aurich. De Kreisbahn, met verbindingen naar Leer en Wittmund, beëindigde de exploitatie in 1969, waarna de spoorlijn oostelijk van Aurich-Walle is opgebroken en nu dienstdoet als fiets/wandelroute op de Ostfriesland Wanderweg. Voorstanders van railvervoer pleitten voor de heropening van de in 1996 stilgelegde spoorlijn Abelitz - Aurich, wat voor goederenvervoer in 2008 werkelijkheid werd. Passagierstreinen zullen er niet meer rijden. Het oude stationsgebouw van Aurich is in gebruik als muziekschool.
Er rijdt een snelbusdienst over de B72 naar Leer, vanwaar men per trein verder weg gelegen bestemmingen kan bereiken. Andere belangrijke buslijnen verbinden Aurich met Wittmund en Jever, alsmede met Emden en Norden. Aanvullend busvervoer is beperkt tot belbussen en slechts enkele malen per werkdag rijdende schoolbussen.
Wegverkeer De twee hoofdverkeersaders zijn de Bundesstraße 72 richting Norden, en de Bundesstraße 210 richting Wilhelmshaven. Te Ogenbargen, 12 km ten noordoosten van de stadskern, splitst zich een weg naar Esens en de veerboot naar Langeoog af van de B 210. Van Aurich westelijk naar Georgsheil, gemeente Südbrookmerland, volgen deze routes hetzelfde 11 km lange wegvak. Voorstanders van wegenbouw bepleiten een aftakking in zuidelijke richting naar de Autobahn A31. De bestaande wegen zijn dikwijls overbelast. Mede doordat er veel vrachtauto's van en naar o.a. de industrieterreinen ten noorden en westen van het centrum overheen rijden, ontstaan er dikwijls files, en is de fijnstofuitstoot langs deze wegen hoger dan gewenst. De bouw van een verbeterde verbindingsweg naar de snelweg gaat gemoeid met grote investeringen en stuit op vele bezwaren, o.a. vanwege aantasting van milieu en landschap. Vooralsnog is de 16 km lange Landstraße 1 zuidwestwaarts via Riepe, gem. Ihlow, de kortste weg naar een Autobahn (afrit 6 van de Autobahn A31).
Waterwegen Door het Eems-Jadekanaal (EJK), dat werd aangelegd tussen 1880 en 1888, is Aurich met Emden en Wilhelmshaven verbonden. Dit 72,3 km lange kanaal heeft tegenwoordig alleen nog betekenis voor de pleziervaart. Er passeren nog zelden vrachtschepen door het kanaal. Plannen om het kanaal als verbinding met de nieuwe haven JadeWeserPort te Wilhelmshaven op te waarderen en te verbreden, bleken rond 2009 economisch niet haalbaar.
Overig In het stadsdeel Popens heeft de Norddeutsche Rundfunk een zenderpark voor ultra-korte golf en televisie. De hoogste zendmast is 227 meter, en is daarmee het hoogste bouwwerk van Oost-Friesland.
Economie Door de ligging vlak bij de kust is toerisme een belangrijke pijler van de economie.
De grootste werkgever in de omgeving is de windturbinefabrikant Enercon, de tweede grootste producent ter wereld. Deze heeft in 2019 aangekondigd, wegens sterk teruglopende omzet het aantal arbeidsplaatsen in de fabriek te Aurich-Tannenhausen van in 2018 nog ca. 2.000 à 3.000 werknemers met 1.500 terug te brengen. De grootste concurrent is Vestas uit Denemarken.
Daarnaast zijn er kleinere bedrijven actief in sectoren als elektrotechniek, machinebouw, levensmiddelenindustrie, waaronder een grote zuivelfabriek te Egels, staalbouw en in de metaalsector. Het aandeel in de economie van de productiebedrijven is 35%.
Het economisch aandeel van de overige sectoren is hieronder weergegeven: dienstverlenende sector (40%): Zie ook hieronder: Aurich als bestuurscentrum door de eeuwen heen Zie voor toerisme ook: Bezienswaardigheden. Binnen deze sector is verder het grote ziekenhuis Ubbo-Emmius-Klinik vermeldenswaard. Plannen, om dit ziekenhuis met een soortgelijke instelling te Emden te laten fuseren, en na de fusie buiten Aurich een nieuw ziekenhuis te bouwen, zijn in 2017 verworpen, maar nog niet van de baan. Eind 2019 is besloten, dat de ziekenhuizen van de steden Emden en Aurich toch gaan fuseren. Het plan is, om in Uthwerdum een groot, nieuw ziekenhuis met 814 bedden te realiseren. De ziekenhuizen van Emden en Aurich worden dan gesloten en gesloopt. handel (15%) landbouw (10%)
Geschiedenis Reeds in de Jonge Steentijd was het gebied van de huidige gemeente Aurich bewoond. Zie ook: Tannenhausen, waar een ganggraf van rond 3500 v.C. bewaard is gebleven. Bij het dorp Walle werd door turfstekers in 1927 een eikenhouten haakploeg gevonden, die van de vroege Bronstijd (tussen 1940 en 1510 v. Chr.) dateert, wellicht de oudste vondst van deze aard in geheel Europa. Het origineel staat in het Niedersächsische Landesmuseum te Hannover. Een kopie is te zien in het Historisch Museum Aurich.
De geschreven geschiedenis van Aurich gaat terug tot de 13e eeuw. De nederzetting Aurec howe of Aurik wordt voor het eerst genoemd in een Friese rechterlijke beschrijving uit 1276, de zogenaamde Broekmerbrief. De oudste dorpen rondom Aurich, de Negen LoogenVergelijk Gronings: Loug, dorpskern., negen dorpen, waren Extum, Egels, Haxtum, Walle, Rahe, Sandhorst, Wallinghausen, Popens en Kirchdorf; zie ook bovenstaande lijst van Auricher stadsdelen. Deze plaatsjes bestaan evenals Aurich-stad reeds sinds de middeleeuwen.
De plaats lag rond de Lambertikerk, die rond 1200 door de graaf Moritz von Oldenburg werd gesticht. De kerk is gewijd aan de heilige Lambertus, de in 703 vermoorde bisschop van Maastricht.left|thumb|LambertiturmDe kerktoren (in de huidige vorm stammend uit 1662), dient als herkenningspunt van de stad.
Op een voormalige grafheuvel ten westen van het dorp Rahe ontstond in de middeleeuwen de bekendste dingplaatsIn ieder geval voldoet de locatie van de Upstalsboom aan alle kenmerkende voorwaarden om historisch en cultureel beschouwd als een dingplaats te worden gezien., later een grotere, algemenere gerechtsplaats, van de Friezen, de Upstalsboom. Hier vonden in met name de 13e eeuw en de 14e eeuw voor alle Friese landen belangrijke politieke en juridische besprekingen plaats. Zo verkreeg Appingedam door een besluit van de Upstalsboom zijn stadsrechten. In de 19e eeuw werd op deze locatie een piramidevormig gedenkteken opgericht.
Rond 1350 kwamen enkele families van hoofdelingen in Oost-Friesland aan de macht, waaronder de familie Cirksena. De hoofdelingen waren individuen of invloedrijke geslachten van boeren die veel land bezaten. Ze waren in staat zich in hun dorpen of het gebied machtsposities eigen te maken en de bestuurlijke en juridische bevoegdheden van de vroegere gekozen leiders (Redjeven, betekenis ongeveer: raadgevers) over te nemen.
Nadat in het begin van de 16e eeuw Oost-Friesland in een militaire campagne in de as is gelegd, begon graaf Edzard I uit het Huis Cirksena in 1517 met de wederopbouw van Aurich. De blauwdruk van het toenmalige stratenpatroon is nog goed herkenbaar in het oude centrum van Aurich, de Altstadt.
In de napoleontische tijd (1807-1810 Hollands, 1810-1813 Frans) was het de hoofdplaats van het departement Oost-Friesland, met aan het hoofd een prefect. Tijdens het koninkrijk Hannover (1815-1866) was Aurich hoofdstad van de provincie Oost-Friesland en vanaf 1866 ook garnizoensstad. In 1866 werd het koninkrijk Hannover onderdeel van het Koninkrijk Pruisen.
Opvallend is, dat in de dorpen Pfalzdorf, Dietrichsfeld en het (naar de armelijke plaggenhutten van de eerste bewoners zo geheten) Plaggenburg immigranten uit de Pfalz tot de eerste kolonisten behoorden. Deze immigratie deed zich tussen ca. 1775 en 1825 voor.
In de Hitler-tijd werden ook in Aurich de joden slachtoffer van de met de Kristallnacht in november 1938 begonnen Holocaust. De synagoge van de stad brandde toen geheel af. Van de 400 joden uit Aurich wist de helft door emigratie te overleven, de anderen kwamen om in o.a. de vernietigingskampen. Te Aurich herinneren alleen nog een gedenkteken en een joodse begraafplaats aan het joodse leven. Na 1945 werd de stad door veel vluchtelingen bevolkt, waarmee het inwoneraantal steeg van 7.089 tot 10.350 eind 1945.
Aurich als bestuurscentrum door de eeuwen heen In 1539 werden alle overheidsorganen van het graafschap geconcentreerd in Aurich. De stad werd daarmee hoofdstad van het graafschap (en later vorstendom) Oost-Friesland. Na het einde van het vorstelijke Huis uit Aurich verviel in 1744 Oost-Friesland aan het koninkrijk Pruisen. Aurich bleef echter hoofdstad, nu echter van de provincie Oost-Friesland.
In de napoleontische tijd (1807-1810 Hollands, 1810-1813 Frans) was het de hoofdplaats van het departement Oost-Friesland, met aan het hoofd een prefect. Tijdens het koninkrijk Hannover (1815-1866) was Aurich hoofdstad van de provincie Oost-Friesland en vanaf 1866 ook garnizoensstad. In 1866 wordt het koninkrijk Hannover onderdeel van Pruisen. In het midden van de 19e eeuw werd het Kasteel van Aurich (Schloss) herbouwd; veel bestuurs- en ambtelijke instanties hebben in dit gebouwencomplex hun kantoren.