De explosie van Halifax vond plaats op donderdag 6 december 1917. Op die dag werd de stad Halifax in de Canadese provincie Nova Scotia verwoest door de ontploffing van de SS Mont Blanc. Dit Franse vrachtschip was een half uur eerder door een misverstand in aanvaring gekomen met het Noorse vrachtschip SS Imo in "The Narrows", een smal gedeelte van de haven van Halifax. De explosie veroorzaakte een tsunami en een schokgolf die bomen deed breken, ijzeren rails verboog, huizen vernielde, schepen op de wal wierp en fragmenten van de Mont Blanc over kilometers verspreidde. Ongeveer 2000 personen werden gedood en naar schatting 9000 mensen raakten gewond. CBC - Halifax Explosion 1917. Laatst bekeken: 11 september 2010 Het is nog steeds een van de grootste door de mens veroorzaakte niet-nucleaire explosies.Jay White, "Exploding Myths: The Halifax Explosion in Historical Context", Ground Zero: A Reassessment of the 1917 explosion in Halifax Alan Ruffman and Colin D. Howell editors, Nimbus Publishing (1994), p. 266
Om 8:40 uur in de ochtend kwam de Mont Blanc in aanvaring met de Imo. Ten tijde van het ongeval was de Mont Blanc gecharterd door de Franse regering en had een lading explosieve stoffen (voornamelijk TNT en picrinezuur) aan boord voor het Franse leger. De ongeladen Imo was gecharterd door de Commissie voor Hulp aan België en zou voedsel aan boord nemen voor België. Zo'n tien minuten na de botsing raakte de Mont Blanc in brand. Zij explodeerde ongeveer 25 minuten later, om 9:04:35 uur. CBC - Halifax Explosion - Disputes over Time Laatst bekeken: 11 september 2010 Alles in een gebied ter grootte van twee vierkante kilometer werd weggevaagd, inclusief de nabijgelegen dorpen Richmond en Dartmouth.
Halifax in oorlogstijd miniatuur|Gezicht op Halifax voor de explosie. Genomen vanaf de graansilo noordwaarts richting de Acadia Sugar Refinery. ca. 1900. Tijdens de Eerste Wereldoorlog ontwikkelde het strategisch gelegen Halifax zich tot een grote haven en marinebasis. De stad heeft een van de grootste natuurlijke havens in Canada die constant ijsvrij is. Bovendien profiteerde zij van de goede treinverbindingen van de maatschappij "Intercolonial Railway of Canada" met de rest van Canada en steden in de Verenigde Staten.https://web.archive.org/web/20110312020156/http://www.travelta.nl/canada-halifax, https://web.archive.org/web/20140911003138/http://www.wrc.nl/nova-scotia-indrukwekkend-en-veelzijdig.asp?Tab=2
De haven werd een belangrijk vertrekpunt voor oorlogsvoorraden, troepenschepen naar Europa vanuit Canada en de Verenigde Staten, en een aankomstpunt voor de hospitaalschepen met gewonden vanuit Europa. Alle neutrale schepen met bestemming Noord-Amerika moesten zich in Halifax melden voor inspectie. Nadat Duitse onderzeebootaanvallen waren begonnen, werd de rol van Halifax nog belangrijker. De koopvaardijschepen die op weg naar Europa gingen, moesten zich hier verzamelen voor de konvooien met marine-escorte. Een groot garnizoen beschermde de stad met forten, geschutsopstellingen en anti-duikbootnetten. Dit zorgde voor een snelle militaire en industriële ontwikkeling en bevolkingsgroei.The Halifax Explosion and the Royal Canadian Navy John Armstrong, University of British Columbia Press, 2002, p.10-11.
Botsing en brand De doortocht van schepen in twee richtingen door het nauwe en gebogen havendeel (doorgaans "The Narrows" genoemd) dat het Bedford Basin verbindt met de Atlantische Oceaan, was niet aan beperkingen onderhevig. Zolang de schepen zich hielden aan de gebruikelijke maatregelen om botsingen te voorkomen waren er geen regels voor de richting of een vaargeul waarin men voer. Kort nadat op 6 december de anti-duikbootnetten waren geopend, om ongeveer 7:30 uur, vertrok de SS Imo via de stuurboord (rechter) vaargeul. Zij naderde een tegemoetkomend Amerikaans schip op de wilde vaart. Volgens nautische voorschriften passeren schepen elkaar aan de bakboordzijde (links) waarbij beide schepen naar stuurboord varen. De twee schepen kwamen overeen elkaar aan de verkeerde (stuurboord) zijde passeren, waarbij de Imo naar bakboord stuurde. Dit was handig voor het binnenkomende schip dat ging aanleggen aan de zijde van Halifax aan de zuidzijde van "The Narrows". De twee stoomschepen passeerden elkaar zonder problemen. Om ongeveer 8:15 uur was de Imo in de stuurboord vaargeul toen zij de Stella Maris tegemoet voer. Deze sleepboot had twee aken op sleeptouw en ontweek de Imo door aan de kant van Halifax te blijven. Zij passeerde de Imo dus ook aan de verkeerde kant waardoor deze in de bakboord vaargeul kon blijven.
Maar terwijl de Imo verder voer kwam zij nog een binnenkomend schip tegen. Het Franse stoomschip Mont Blanc kwam binnen via de stuurboord vaargeul. Door middel van fluitsignalen maakten beide schepen kenbaar dat zij op hun koers wilden blijven, een ramkoers. Kapitein Le Medec gaf uiteindelijk order om hard naar bakboord te draaien, waarmee het schip in de centrale vaargeul zou komen. Op hetzelfde moment gaf de kapitein van de Imo bevel het schip te stoppen. Echter, door het schroefeffect van de propellers veranderde het van koers en kwam ook in de centrale vaargeul terecht. De late ontwijkende manoeuvres van beide schepen brachten ze opnieuw op ramkoers.
Om ongeveer 8:45 uur boorde de boeg van de SS Imo zich in de stuurboordzijde van de SS Mont Blanc. Dit veroorzaakte vonken bij de voorraad benzeen. en picrinezuur De Imo probeerde vervolgens los te komen, wat nog meer vonken veroorzaakte. Door de vonken waren de op het dek opgeslagen vaten benzeen inmiddels in brand geraakt.
De bemanning van de Mont Blanc was niet in staat de brandblusmaterialen te bereiken, waardoor het vuur al snel onbeheersbaar werd. Zich bewust van de kwetsbare en gevaarlijke lading gaf de kapitein al spoedig opdracht het schip te verlaten. Binnen tien minuten bereikten de twee roeiboten met in totaal veertig bemanningsleden veilig de wal aan de Dartmouth-zijde van "The Narrows". Het brandende schip dreef vervolgens af naar de Halifax-zijde. De bemanning heeft wel geprobeerd de bevolking te waarschuwen, maar aangezien zij alleen Frans spraken begreep de Engelstalige bevolking hen niet. Andere schepen schoten te hulp in een poging de brand te blussen, zich niet bewust van de gevaarlijke lading. Pogingen om het schip te laten zinken faalden aangezien de afsluiters gesloten waren en door de brand onbereikbaar waren. Ook de marineschepen HMCS Niobe en HMS Highflyer zonden hulptroepen.
Honderden toeschouwers verzamelden zich op de kaden van de haven om te kijken naar de vlammen spuwende Mont Blanc. Uiteindelijk dreef zij naar Pier 6 aan de Richmond-zijde van de waterkant. Daar sloeg de brand over naar land doordat een kleine lading munitie, die opgeslagen was op de pier, vlam vatte. Brandalarm nummer 83 werd spoedig in werking gesteld en toen Constant Upham, een plaatselijke winkelier, zag wat er gebeurde belde hij verschillende andere brandweerposten. Kazerne West Street (Post 2) herbergde de eerste gemotoriseerde brandweerwagen, een in 1913 gebouwde American LaFrance pompcombinatie. Leden van de Halifax Fire Department aan boord van de Patricia en door paarden getrokken materieel uit de kazernes in Brunswich Street, Gottingen Street en Quinpool Road haastten zich naar Pier 6.
Explosie en nasleep miniatuur|De aan de grond gelopen SS Imo Om 9:04:35 uur explodeerde de lading van de Mont Blanc met een kracht groter dan ooit door de mens veroorzaakt. Het TNT-equivalent bedroeg 3 kiloton (ongeveer 1,26 × 1013 joule). Ter vergelijking: de Atoombommen op Hiroshima en Nagasaki hadden een geschat TNT-equivalent van 15 kiloton.David Simpson and Alan Ruffman, "Explosions, Bombs and Bumps: Scientific Aspects of the Explosion", Ground Zero: A Reassessment of the 1917 explosion in Halifax Alan Ruffman and Colin D. Howell editors, Nimbus Publishing, 1994 p. 288 Het schip werd direct vernietigd in de gigantische vuurbal die een hoogte van 1,9 kilometer bereikte en waarbij een grote paddenstoelwolk gevormd werd. Stukken heet metaal regenden neer op Halifax en Dartmouth. De kracht van de ontploffing veroorzaakte een tsunami die bij Halifax een hoogte van 18 meter boven het hoogwaterniveau bereikte. Er is weinig informatie vastgelegd over de tsunami aangezien de meeste getuigen verdoofd en gewond waren toen de golf aan land kwam. Het heeft wel bijgedragen aan het dodental aangezien hij veel gewonden aan de havenkant het water in sleurde waar zij verdronken. De Imo werd door de tsunami bij Dartmouth op de kust geworpen. Kapitein Haakon From en het grootste deel van de bemanning die aan dek of op de brug was, werden hierbij gedood. Gedurende ongeveer tien minuten viel een zwarte regen van onverbrande koolstof over de stad en overdekte de overlevenden en de restanten van de stad met roet.
thumb|750px|center|Uitzicht vanaf de waterkant naar het westen vanaf de ruïnes van de suikerfabriek op het weggevaagde Richmond District enkele dagen na de explosie. De overblijfselen van Pier 6, plaats van de ontploffing, zijn uiterst rechts te zien. Aangezien de explosie plaatsvond in de winter, vielen door de schokgolf vele brandende lampen, kachels en ovens om. Dit veroorzaakte op vele plaatsen branden, met name in de buurt North End. Hele straten gingen hier in vlammen op. Zo pal voor de winter had iedereen grote voorraden hout en kolen in huis, wat de branden nog extra brandstof gaf. Vele mensen zaten gevangen in de resten van hun huis en waren weerloos tegen de zich rap verspreidende branden. De problemen werden nog verergerd toen de brandweer uit andere plaatsen en dorpen begon te arriveren. Zij kwamen tot de nare ontdekking dat slangen niet op de brandkranen aangesloten konden worden doordat de aansluitingen niet gestandaardiseerd waren. Men had echter geluk met het weer en tegen de avond hadden de brandweer, het leger en tal van vrijwilligers de meeste branden onder controle.
miniatuur|Een blik op de verwoestingen in Halifax twee dagen na de explosie, kijkende naar de Dartmouth-zijde van de haven. Ongeveer 1,32 vierkante kilometer van Halifax werd verwoest. In wezen werd een gebied binnen een straal van 1600 meter van de explosie in een oogwenk onbewoonbaar. Veel mensen die zich rondom het schip hadden verzameld, als vrijwilliger of als toeschouwer, werden door de ontploffing dan wel door de daarop volgende tsunami gedood. Anderen, met name mensen die thuis hadden staan te kijken, werden gedood, gewond of blind toen de schokgolf hun ramen verbrijzelde en het glas van de ruiten als vlijmscherpe speren naar binnen joeg.
Professor Howard Brenson van Dalhousie University schreef later dat de ramp gebouwen had beschadigd en ruiten ingeblazen in de wijde omgeving. Zelfs Lower Sackville en Windsor Junction, zo'n 16 kilometer verderop, werden getroffen. Gebouwen schudden en spullen vielen van planken in Truro (84 km) en New Glasgow (127 km). De explosie werd gevoeld en gehoord in Charlottetown, Prince Edward Island, ongeveer 180 km ten noorden, en Cape Breton, 266 km ten noordoosten van Halifax.
Fragmenten van de Mont Blanc regenden overal in de stad neer. Een 517 kilogram zwaar deel van het anker van de SS Mont Blanc kwam 3780 meter ten zuiden van de klap aan de overzijde van de Northwest Arm, nabij Anchor Drive neer (). Het is nu deel van een monument op de hoek van Spinnaker Drive en Anchor Drive. Een kanonloop kwam neer in de buurt van Albro Lake in Dartmouth, zo'n 5,5 km naar het oosten. Een ander brokstuk kwam terecht in de muur van St Paul's Church, waar men het als gedenkteken heeft laten zitten. Een rotsblok van ongeveer 1 ton, vermoedelijk afkomstig van de bodem van de haven, kwam neer op de SS Picton.
Het gebouw van de Royal Naval College of Canada werd verwoest en verschillende cadetten en instructeurs raakten hierbij verminkt.
Geruchten over een tweede explosie