Jozef Maria Johannes (Jo) Coenen (Heerlen, 30 september 1949) is een Nederlandse architect en stedenbouwkundige. Van 2000-2004 bekleedde hij de functie van rijksbouwmeester.
Opleiding en loopbaan Coenen groeide op in Zuid-Limburg en bezocht de middelbare school (Bernardinuscollege) in Heerlen. Hij studeerde in 1975 af als architect aan de Technische Universiteit Eindhoven (destijds Technische Hogeschool Eindhoven), waarna hij docent werd aan de faculteit bouwkunde van dezelfde universiteit. Vanaf 1977 studeerde hij korte tijd bij Luigi Snozzi in Locarno en James Stirling in Düsseldorf. Ook werkte hij vanaf 1979 enige tijd voor het architectenbureau van Aldo van Eyck & Theo Bosch in Amsterdam. In datzelfde jaar opende hij in Eindhoven de eerste vestiging van zijn eigen architectenbureau. In de zomer van 1984 maakte hij een studiereis naar Rome.'Timeline', op jocoenen.com, geraadpleegd op 18 november 2022. Gearchiveerd op 18 november 2022. In 1990 verhuisde het bureau naar Maastricht en inmiddels heeft het onder de naam Jo Coenen Architects & Urbanists ook een vestiging in Amsterdam en nevenvestigingen in Berlijn, Luxemburg, Zürich en Milaan. (2021): 'Boven het spoor. Een masterplanvisie Stationsgebied Maastricht', op cris.maastrichtuniversity.nl, gepubliceerd op 30 november 2021, geraadpleegd op 18 november 2022. Gearchiveerd op 18 november 2022.
Coenen was als docent verbonden aan de academies voor bouwkunst in Tilburg en Maastricht en de technische universiteiten van Karlsruhe, Aken, Lausanne, Eindhoven en Delft.
Werk Aanvankelijk realiseerde Coenen vooral relatief kleinschalige projecten, merendeels in het zuiden van het land, zoals de openbare bibliotheek in Heerlen (1983-1986), het stadskantoor in Delft (1984-1986) en een bankgebouw in Venlo (1984-1987). Coenen wist in Nederland een reputatie op te bouwen door zijn stedenbouwkundige ontwerpen, onder andere voor de Vaillantlaan in Den Haag, het KNSM-eiland in Amsterdam en het Céramique-terrein en het Maas-Marktproject in Maastricht. Met name door deze grootschalige en gecompliceerde projecten nam zijn naamsbekendheid ook in het buitenland toe.'Coenen', op architectuur.org. Gearchiveerd op 1 juni 2023. Andere grotere projecten zijn het Nederlands Architectuurinstituut (thans: Het Nieuwe Instituut) in het Museumpark in Rotterdam (1988–1993), het Smalle Haven-gebied in Eindhoven (met onder andere de Vestedatoren, 2000–2006) en de Innovatoren in Venlo (2009-2011). Het bureau van Coenen (Jo Coenen Architects and Urbanists of JCAU) was een van de twee architectenbureaus (het andere bureau was Network Oriented Architects, ofwel NOAHH) van het (tweede) ontwerp van het onderwijs- en cultuurcomplex Amare aan het Haagse Spui (2015-2021).
De ontwerpen van JCAU worden gekenmerkt door een duidelijke stedenbouwkundige oriëntatie, waarbij de inrichting van de openbare ruimte centraal staat. Het oeuvre en ook de huidige portefeuille worden gekenmerkt door ontwerpen door alle schaalniveaus heen, van stad tot stoel. De wisselwerking tussen gebouw en stad staat centraal in Coenens ontwerpen. Onder meer door elementen te laten terugkeren tracht hij tot een samensmelting te komen van de uiteenlopende ontwerpen en de bestaande context in een plan. Zijn werk is wel gekarakteriseerd als een ‘vriendelijk monumentalisme’. Binnen de Nederlandse architectuur treedt hij op als pleitbezorger voor meer historisch besef, meer diepgang en meer gevoel voor continuïteit. Zowel bij zijn stedenbouwkundige projecten als tijdens zijn rijksbouwmeesterschap liet hij een zekere voorkeur voor Belgische, Zwitserse en Zuid-Europese architecten blijken. Zo koos hij bij de ontwikkeling van het KNSM-eiland onder anderen voor Bruno Albert en Diener & Diener, bij Céramique voor Bruno Albert, Charles Vandenhove, bOb Van Reeth, Christian Kieckens, Mario Botta, Luigi Snozzi, Aldo Rossi, Cruz y Ortiz, MBM Arquitectes en Álvaro Siza, (1999): Cahiers Céramique I + II. Maastricht maakt een stadsdeel, passim. Gemeente Maastricht, Maastricht. . en bij Mosae Forum opnieuw voor Albert. Als rijksbouwmeester droeg hij in 2001 Juan Navarro Baldeweg voor als architect voor het RCE-gebouw in Amersfoort.Diverse artikelen over Juan Navarro Baldeweg, op kunstbus.nl, 4 december 2009, geraadpleegd op 6 juni 2023. Gearchiveerd op 18 augustus 2023.
Eind 2021 lanceerde Coenen, samen met de Belgisch-Nederlandse econoom en oud-rector magnificus van de Universiteit Maastricht Luc Soete, een plan voor de gedeeltelijke ondertunneling van de spoorzone in Maastricht. Het plan, dat geheel op eigen initiatief en op persoonlijke titel was uitgewerkt, werd in 2022 gepresenteerd in een expositie in het Centre Céramique. Nadat er ook steun kwam vanuit de Maastrichtse gemeenteraad, vroeg het gemeentebestuur aan ProRail om een haalbaarheidsonderzoek., 'Krijgt Maastricht weer een nieuwe kilometer lange tunnel? Er wordt serieus gekeken naar het plan van deze architecten', in: De Limburger, 14 november 2022, geraadpleegd op 18 november 2022. Gearchiveerd op 18 november 2022. Na een negatief advies van ProRail ("te duur") paste het tweetal het plan aan van een gedeeltelijke, naar een volledige ondertunneling, waardoor het plan door een grotere grondopbrengst rendabeler zou zijn., 'Nieuw plan voor ondergronds station in Maastricht kost ‘nog maar’ 762 miljoen: zo ziet het eruit', in: De Limburger, 27 november 2023, geraadpleegd op 18 maart 2024.
In 2024 droeg Coenen zijn complete archief over aan Het Nieuwe Instituut. Ongeveer de helft daarvan – alle Nederlandse projecten ten zuiden van de grote rivieren, in de Euregio Maas-Rijn en elders in Europa – blijven de eerste tien jaar als langdurige bruikleen in het Centre Céramique in Maastricht. Een deel van de correspondentie wordt pas in 2050 openbaar., 'Architect Jo Coenen uit Heerlen draagt archief over: ‘Besef dat ik zóveel heb mogen meemaken, begint in te dalen’', in: De Limburger, 9 oktober 2024 (titel online artikel afwijkend: 'Net nu einde van zijn carrière dreigt, draagt architect en stedenbouwkundige Jo Coenen zijn archief over').'Archief van architect Jo Coenen verworven' op nieuweinstituut.nl, 11 oktober 2024.
Privé Coenen werd geboren in Heerlen, maar groeide op in Nuth en Hoensbroek., 'Architect Jo Coenen is na 40 jaar nog niet klaar met het verfraaien van de wereld', in: De Limburger, 7 juli 2020 (online tekst op limburger.nl, geraadpleegd op 30 november 2022). Gearchiveerd op 31 januari 2023. Hij is gehuwd en heeft een zoon., 'Holland Dagboek', in: NRC Handelsblad, 7 april 2001, p. 43 (online tekst, beperkt beschikbaar). Gearchiveerd op 30 november 2022. Het gezin woont sinds 1989 in het centrum van Maastricht.Coenen beschreef in 2007 in een interview met Branko Eijssen de moeizame weg om Maastrichtenaar te worden. (2007): Maastricht, waarheen? Momentopname van een metamorfose, pp. 32-33. Uitgeverij TIC, Maastricht. .
Eerbewijzen Coenen ontving een groot aantal prijzen en onderscheidingen, waaronder de BNA-kubus (1995) en erelidmaatschappen van de Bund Deutscher Architekten (1995) en van het American Institute of Architects (2009). In 2004 verleende de Open Universiteit hem een eredoctoraat.Het persbericht van de Open Universiteit vermeldde: "Met de verlening van het eredoctoraat eert de Open Universiteit Nederland Jo Coenen (1949) voor zijn gehele oeuvre. Jo Coenen is een bevlogen en creatief architect en stedenbouwer. Als rijksbouwmeester (sinds november 2000) oefent hij grote invloed uit op de ‘gebouwde omgeving’ van Nederland. Geheel conform zijn uitspraak ‘small is beautiful and so is big’, omvat zijn oeuvre zowel zeer omvangrijke projecten als ook talloze kleinere." Zie: Persbericht van de OU. In 2014 werd hij benoemd tot ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw. In 2020 ontving hij de ARC20 Oeuvre Award.
Exposities van het werk van Coenen vonden onder andere in 2014 en 2020 plaats in Bureau Europa in Maastricht. Bij die laatste tentoonstelling, Jo Coenen. 40 jaar werken in Europa, ter ere van zijn 70e verjaardag, verscheen een catalogus samengesteld door Coenen zelf en Remco Beckers.'Publicaties', op bureau-europa.nl, geraadpleegd op 12 december 2021. Gearchiveerd op 16 januari 2022.
Het grand café gelegen op de kop van het archiefgebouw van Het Nieuwe Instituut in Rotterdam was aanvankelijk vernoemd naar de architect, Jo Coenen. Dit café is later omgevormd tot Het Nieuwe Café.
Ontwerpen (selectie) Coenen en zijn bureau werkten mee aan ruim 750 projecten – grote en kleine, gerealiseerde en niet-gerealiseerde – in Nederland, Duitsland, Frankrijk, Italië en Zwitserland. Stedebouwkundige plannen
Gebouwen Maastricht
Gebouwen elders
Zie ook Bouwwerken van Jo Coenen JCAU Lijst van Nederlandse architecten
Externe links Officiële website van Jo Coenen Officiële website van JCAU Film van Anet van Barneveld over Jo Coenen, in 2001 uitgezonden op HUMAN
Coenen, Jo Coenen, Jo Categorie:Rijksbouwmeester