thumb|Overzicht vanuit het zuidwesten, zomer 2016|alt=Overzichtsfoto, zomer 2016
Het Elandplein is een verkeersvrij plein in het Zeeheldenkwartier in Den Haag dat aangelegd is in 1990. In 2014 is het gerenoveerd.
Beschrijving rand|rechts|160x160px thumb|Sculptuur de Man, april 2015, enkele dagen na de plaatsing op het plein. Op de achtergrond de Witte de Withstraat.|alt=Foto van de centrale veelkleurige sculptuur "de Man", april 2015, enkele dagen na de plaatsing op het plein Het plein is rechthoekig, met de lange as gericht naar het noordoosten. Anno 2026 meet het voetgangersdeel, inclusief de groenperken maar zonder straten en parkeerplaatsen, circa 50×30 meter, 1500 m².
Het plein wordt aan de zuidoostkant begrensd door de Elandstraat met de neogotische Elandkerk, een rijksmonument uit 1892 met twee kerktorens, ontworpen door Nicolaas Molenaar. Ertegenover, aan de Witte de Withstraat, zijn kleinschalige bedrijfsruimtes met bovenwoningen. Deze straat en de oudste woningen bij het plein zijn uit de eerste helft van de jaren 1880, toen ook de kerk gebouwd is.
De korte zijden heten Elandplein; aan de noordoostkant sluiten de Tasmanstraat en de Da Costastraat erop aan en aan de zuidwestkant de Van Diemenstraat en de Helmersstraat. Elke korte zijde wordt volledig ingevuld door een flatgebouw met vier lagen woningen en een plint voor bedrijven; de twee gebouwen uit 1991 hebben dezelfde architectuur en worden aangeduid als Tussenstrook, verwijzend naar de krappe ruimte.
Benaming De naam Elandstraat is uit 1876, maar het plein is ruim een eeuw jonger; het kreeg zijn naam in 1989 en is in 1990 voltooid. Ze zijn vernoemd naar Cornelis Elandt, een 17e-eeuwse cartograaf en graveur die tussen 1663 en 1670 diverse plattegronden van Den Haag maakte. Ook verzorgde hij de kaart en illustraties van het boek 's Graven-Hage, met de voornaemste plaetsen en vermaecklijckheden van Jacob van der Does.
Eerder Elandplein Kranten noemen vanaf 1901 een Elandsplein, Elandplein of Elandslaagte, maar dat betrof een oostelijkere locatie, een overkluizing in de omgeving van de Prinsessewal, de Toussaintkade en de Kortenaerkade; de naam was ook niet officieel. Een publicist stelt in 1960 dat dit het Piet Heinplein is.
Geschiedenis Tot in de tweede helft van de 19e eeuw lag hier 't Kleine Veentje, een veengebied. Aan de zuidoostkant lag een wetering die bekendstond als de Elandsgracht en haaks daarop strekten slagen op naar het noordwesten, waarvan de oriëntatie in het huidige stratenpatroon behouden is.
De Elandkerk aan de zuidkant van de Elandstraat dateert van 1892 en is met de nieuw aangelegde wijk vanaf 1896 ingetekend op de Bonnekaart. Ten noorden van de Elandstraat ligt de Piet Heinstraat, zodat daar weinig ruimte was; de bebouwing is daar gefundeerd op de gedempte Elandsgracht, wat weinig stabiliteit gaf, zodat er vooral laagbouw verrees. In latere stadsvernieuwingsplannen werd dit deel aangeduid als de Tussenstrook, wat ook de naam werd van de bebouwing.
In 1981 werd het Zeeheldenkwartier aangewezen als stadsvernieuwingsgebied, waarna in de omgeving van de Elandstraat pleinen zoals het Elandplein, het Bombonplein en het Jenny Plantsoen gerealiseerd werden. Voor de aanleg van het Elandplein in 1990 werd een stukje van de Tussenstrook gesloopt,
In het begin van de 21e eeuw had het plein een ovale verhoging en een zitkuil: een bult en een gat. De bewonersorganisatie klaagde dat het plein daardoor niet goed te gebruiken was en dat de kuil volliep met zwerfafval. Op wat platanen en grote bloembakken na was het plein 'versteend' en de bewoners wilden meer groen. In 2008 is een herinrichtingsplan, vooral voor verbetering van de verkeersveiligheid, met de omwonenden besproken. Een schetsontwerp van woningcorporatie Haag Wonen werd in 2009 afgewezen, waarna besloten werd om de herinrichting op de lange baan te schuiven.
Van april tot juni 2014 is het plein alsnog gerenoveerd. Het is op straathoogte gebracht en vanuit de vier hoeken lopen perken met platanen langs de lange kanten. De perken lopen taps toe, zodat een ruwweg ruitvormig middenterrein is ontstaan, dat toegankelijk is vanuit doorgangen tussen de perken. Die aan de zuidoostkant hebben natuurstenen randen; die aan de overkant hebben hekken met bankjes erlangs, voorzien van tekeningen van Cornelis Elandt.
In april 2015 is de sculptuur de Man precies midden op het plein geplaatst; het veelkleurige keramische beeld werd mede uitgekozen voor die plek, omdat het past bij de kleurrijke buurt en bovendien alzijdig is: het heeft geen achterkant. Het kwam uit de collectie van de gemeente en was in 1972 gemaakt door Jan Goeting.
Categorie:Plein in Den Haag Categorie:Straat in Den Haag