De Hess Swisstrolley is een 18 of 18,75 meter lange gelede trolleybus die wordt geproduceerd door Carrosserie Hess in Bellach (Zwitserland). De bus is voorzien van een verlaagde vloer waardoor deze toegankelijk is voor mindervaliden en mensen met kinderwagens. In de bus kunnen ongeveer 140 mensen vervoerd worden (afhankelijk van uitvoering). Er zijn de afgelopen jaren vijf generaties ontwikkeld.
Geschiedenis Eerste generatie In 1989 ontwikkelde Hess, samen met de bedrijfsvoertuigbouwer Arbon & Wetzikon (NAW) als chassisleverancier en Asea Brown Boveri (ABB) als leverancier van elektrische apparatuur, de eerste met een lage vloer gelede trolleybus. Dit type bus kreeg de typeaanduiding NAW/Hess/ABB BGT-N oftewel Swiss Trolley. Het eerste prototype was in vele steden te gast voor proefritten, soms zelfs in de reguliere dienst. Uiteindelijk werden er in 1991 dertien voertuigen (serie 701-713) gekocht in 1991 door de Transports publics genevois (met elektrische apparatuur van Siemens) en een exemplaar door de Zwitserse federale spoorwegen (Verkehrsbetriebe Biel).
Tweede generatie thumb|Tweede generatie bus van Städtischen Verkehrsbetriebe Bern In 1996 kwam Hess met de tweede generatie van de Zwitserse trolleys in het toen nieuwe Hess-design op de markt. De typeaanduiding werd veranderd in NAW/Hess/ABB BGT-N2, de naam in Swisstrolley 2 en het elektrische apparatuur werd toen geleverd door Siemens en vervolgens vanaf 1998 door Kiepe. In totaal werden er 35 exemplaren verkocht.
In 1996 gingen er vijf exemplaren naar Transports Régionaux Neuchâtelois voor de stadsdienst in La Chaux-de-Fonds en acht exemplaren naar de stadsvervoerder Städtischen Verkehrsbetriebe Bern, voor op het trolleynetwerk van Bern. In 1998 gingen er nog een twaalf exemplaren naar Städtischen Verkehrsbetriebe Bern en tien exemplaren naar Verkehrsbetriebe Biel voor gebruik in Biel.
Derde generatie thumb|Derde generatie Swisstrolley nog in het oude ontwerp De Swisstrolley 3, die wordt gebouwd sinds 2003, is nu het meest succesvolle onderdeel van de Swisstrolley-serie. De lighTram is gebaseerd op deze serie en wordt sinds 2003 ontwikkeld. Na het faillissement van NAW in 2002, had Hess besloten om het chassis voor de bussen zelf te bouwen. Componenten, zoals assen en ophanging, blijven daarentegen door Daimler-Benz geleverd. De elektrische apparatuur werd geleverd door Vossloh, de opvolger van de onderneming Kiepe. De exacte typeaanduiding van de Swisstrolley 3 (vaak afgekort tot ST 3) is Hess/Vossloh Kiepe BGT-N2C (O2668).
Vierde generatie thumb|Vierde generatie Swisstrolley, speciaal ontwerp. De Swisstrolley 4 is momenteel de nieuwste generatie en is in 2012 geïntroduceerd. Het ontwerp zal nog hetzelfde blijven als bij de Swisstrolley 3, echter koos TCL voor een meer op een tram lijkende uiterlijk voor hun bussen. De vierde generatie heeft een ontwerp dat is gebouwd voor modulaire mode en geoptimaliseerd gewicht. Enkele vervoersbedrijven die al de Swisstrolley 4 in dienst hebben zijn onder andere TL met 27 bussen en TCL met 4 bussen,Hess AG: First Swisstrolley4 Delivered trolley:motion (21 januari 2013) en de VBZ met 21 bussen.
Vijfde generatie In september 2016 bestelden zowel Bernmobil (zestien bussen) als Verkehrsbetriebe Biel (tien bussen) enkele nieuwe bussen. Deze bussen zullen de vijfde generatie vormen en in de loop van 2018 worden geleverd. Bernmobil kauft 23 neue Trolleybusse Berner Zeitung (1 september 2016). Gearchiveerd op 28 november 2021. Zehn neue Trolleybusse für Biel Bieler Dagblatt (1 september 2016)
Ontwerp thumb|Derde generatie Swisstrolley volgens het nieuwe ontwerp In eerste instantie verschilde de Swisstrolley 3 in 2003 aan de buitenkant niet zoveel van de Swisstrolley 2. Er waren alleen enkele kleine dingen zoals de kuip op het dak. Het Hess ontwerp uit 1996 was in deze tijd met kleine aanpassingen nog steeds actueel. In het interieur vielen een aantal dingen op. Zo vielen vooral de nieuwe, gebogen vormen van de ondersteunende staven en het feit dat de rolstoelplaatsen nu te vinden waren in de tweede en de derde deur, en niet langer meer in de tweede en de vierde deur. Ook werden andere stoelen geïnstalleerd. Er moet echter worden opgemerkt, dat de inrichting van de bussen kan worden beïnvloed door de exploitanten.
Vanaf 2006 werd de Swisstrolley 3 gebouwd in het nieuwe Hess-ontwerp. Deze verandering was vooral aan de buitenkant te zien. Binnenin de bus was er weinig veranderd, met uitzondering van het feit dat de stoelen een andere vorm kregen.
Hybride versie Op basis van de Swisstrolley werd er in 2010, in navolging van de hybride Hess lighTram, ook een hybride versie ontwikkeld voor de Swisstrolley. Om onderscheid te maken tussen de trolleybus en de hybride bus werd dit de Hess SwissHybrid genoemd.
Inzet In Nederland is Transdev de enige busmaatschappij die met de Hess trolleys rijdt. Daarnaast rijden er vooral in Zwitserland nog verschillende exemplaren rond. Ook in Duitsland en Frankrijk rijden er verschillende exemplaren rond.
Arnhem In 2009 bestelde Novio negen bussen (series 5234-5242) voor de stadsdienst in Arnhem met nog een optie voor vijf bussen meer. Deze bussen waren exemplaren van de derde generatie en zouden een groot deel van de oude Volvo-trolleybussen vervangen. In juli 2012 werd bekend dat er 31 extra Swisstrolleys van de derde generatie waren besteld voor de stadsdienst in Arnhem. Deze bussen, voor Hermes die onder de naam Breng ging rijden, werden geleverd in 2013, 2015, 2016 en 2017. De bussen die eerst bij Novio reden, werden door Hermes overgenomen. Vanaf juni 2026 gaan de meeste Hess bussen buiten dienst, op de 10 uit 2017 na. Deze worden in de kleuren van RRReis gespoten.
De stoelen in de Arnhemse trolleybussen zijn van Vogelsitze, type Pino 300.
Inzetgebieden Bedrijf GeneratieBouwjaar Aantal SeriesStatus Inzet Opmerkingen AfbeeldingGras Sarajevo2e34650-663In dienstex Bernmobil Oberleitungsbus Solingen 3e 15 951-965In dienst Solingen Driedeursvariant, volgens het nieuwe ontwerp 130px TCL 4e 4 901-904Onbekend Limoges Volgens een speciaal ontwerp 130pxAlbus en Obus Salzburg5e2403-404In dienst5e14145e14185e2425-4265e14285e1431??14375e1438??1447 Novio3e200995234-5242Uit dienstArnhemDriedeurs variant, volgens het nieuwe ontwerp. Naar Hermes.130px Hermes 3e2009 9 5234-5242In dienst Driedeurs variant, volgens het nieuwe ontwerp. Ex-Novio. 4e2013 11 5243-5253 Driedeurs variant, volgens het oude ontwerp van de derde generatie 130px 4e2015 5 5254-5258 Driedeurs variant, volgens het oude ontwerp van de derde generatie130px 4e2016 5 5259-5263 Driedeurs variant, volgens het oude ontwerp van de derde generatie130px 4e2017 10 5264-5273 Driedeurs variant, volgens het oude ontwerp van de derde generatie. 5272 en 5273 zijn trolley 2.0 bussen. Naar Transdev. 130px4e201615274Uit dienstVBZ Zürich 183. Tijdelijke inzet in de zomer van 2019 vanwege 70 jaar trolley in Arnhem.Transdev4e2017105264-5273Nog niet in dienstDriedeurs variant, volgens het oude ontwerp van de derde generatie. 5272 en 5273 zijn trolley 2.0 bussen. Ex-Hermes. Bernmobil 2e 20 1-20Uit dienst BernDe 1, 8 en 15 zijn gesloopt. De 7, 13 en 14 zijn geëxporteerd. De overige bussen zijn naar Gras Sarajevo gegaan 130px 5e 17 21-37Onbekend 130px Stadtbus Winterthur 3e 24 101-124Onbekend Winterthur 130px TL 3e 35 831-865In dienst Lausanne Volgens het nieuwe ontwerp 130px 4e 27 866-892 TPF 3e 9 513-521Onbekend Fribourg Volgens het oude ontwerp 3e 12 522-533In dienst Volgens het nieuwe ontwerp 130pxTPG 1e 13 701-713, (721)Onbekend Genève 709 werd in 2003 omgebouwd naar een Hess lighTram en kreeg nummer 721. 130px 3e 38 731-768 Volgens het oude ontwerp 130px 4e 1 1397 Prototype TRN 2e 5 121-125Onbekend Neuchâtel 130px 3e 20 131-150 Volgens het nieuwe ontwerp. 130px Trolleybus St. Gallen 3e 17 171-187Onbekend Sankt Gallen Volgens het nieuwe ontwerp 130px Trolleybus Winterthur 3e 21 101-121Onbekend Winterthur DriedeursvariantVolgens het nieuwe ontwerp 130pxVB 3e 10 51-60In dienstBiel Volgens het nieuwe ontwerp 130px 2e 10 81-90Onbekend 130px 5e 10 ?? VBL 3e 10 201-210In dienst Luzern Volgens het oude ontwerp 130px 3e 16 211-226 Volgens het nieuwe ontwerp 130px 4e 4 227-230 130px VBSH 1e 8 111-118Onbekend Schaffhausen 3e 7 101-107 Volgens het nieuwe ontwerp 130px VBZ 3e 23 144-161In dienst Zürich Volgens het nieuwe ontwerp 130px 4e 22 162-183
Externe link Technische informatie over Hess Swisstrolley
Swisstrolley