Standaarden van het Nederlandse Koninklijk Huis

De standaarden van het Nederlandse Koninklijk Huis zijn de vlaggen van de leden van het Nederlands Koninklijk Huis. Ze worden bij Koninklijk Besluit vastgesteld en zijn opgenomen in het register van de Hoge Raad van Adel, die de vlaggen en standaarden ook ontwerpt.

De standaarden van het Nederlandse Koninklijk Huis danken hun bestaan aan Prins Hendrik der Nederlanden die zich voor heraldiek interesseerde.

Functie en gebruik De leden van het Koninklijk Huis geven met hun standaard hun aanwezigheid aan in een paleis, in een auto, op een schip of bij een legeronderdeel. Daar wordt gevlagd met de standaard van de belangrijkste persoon in het koninklijke gezelschap. De standaard wordt bij aankomst van de betreffende persoon of het gezelschap gehesen en bij vertrek weer gestreken. De koninklijke vlag wordt op het woonverblijf van de koning, Paleis Huis ten Bosch, gehesen als de koning in Nederland is, hiervoor hoeft hij niet aldaar aanwezig te zijn. Op het werkpaleis van de koning, het Paleis Noordeinde, wordt de koninklijke standaard eveneens gehesen als hij in Nederland aanwezig is.Standaard en wapen Koning, Koninklijk Huis, 18 februari 2013 De standaarden blijven 's nachts ook uithangen, in tegenstelling tot de Nederlandse vlag, die alleen tussen zonsopgang en zonsondergang gehesen mag worden. Bij rouwbetuiging wordt de standaard, in tegenstelling tot de Nederlandse vlag niet halfstok gehesen, maar voorzien van een zwarte wimpel.

Plaatsing aan boord van voer- en vaartuigen Bij vaartuigen van de zeemacht wordt de vlag op de volgende positie gehesen: aan boord van oorlogsschepen aan de top van de voormast; op een sloep aan de wimpelstok. Bij voertuigen wordt een kleine onderscheidingsvlag als volgt geplaatst: boven het rechtervoorwiel van auto's, rechts voor aan de bestuurderscabine van een trein en links voor aan de cockpit van een vliegtuig, waarin de vorstelijke persoon zich bevindt. Het gebruik van een standaard op voertuigen komt overigens pas voor sinds de komst van de auto. Op koetsen werd een dergelijke standaard niet gebruikt.

Uiterlijk van de standaarden van het Koninklijk Huis Sinds 1908 voldoen alle standaarden aan onderstaande beschrijving:

Koninklijke standaard thumb|Koninklijke standaard (sinds 2013) Van 1815 tot 1908 bestond de koninklijke standaard van Nederland uit een rechthoekige vlag met de kleuren van de nationale vlag met het voormalige Koninklijke wapen (zonder de mantel) in de centrale baan. Nadat in 1907 het wapen werd aangepast, werd de koninklijke standaard volledig herzien. Ook kreeg iedere Prins en Prinses der Nederlanden een persoonlijke standaard (wanneer de titel was verkregen door huwelijk). Voor overige leden van het Koninklijk Huis werden sindsdien eveneens nieuwe standaarden ingevoerd.

Koningin Wilhelmina der Nederlanden stelde in 1908 de nieuwe koninklijke standaard vast,Koninklijke Vlag, Koninklijk Huis. Deze standaard werd ook door koningin Juliana en koningin Beatrix gevoerd. Door koning Willem-Alexander wordt een op details aangepaste versie van de standaard gevoerd. De standaard bestaat uit een oranje vierkante vlag die door een nassaublauw kruis in vier kwadranten wordt verdeeld. De kleuren verwijzen naar het prinsdom Oranje en het graafschap - later hertogdom - Nassau, waaruit de koninklijke familie is ontstaan. Het blauwe kruis verdeelt de vlag in vier vakken met daarin een blauwe jachthoorn, dit is afkomstig uit het wapen van het prinsdom Oranje dat sinds de tijd van Willem van Oranje aan de familie toebehoorde. In het midden van het kruis staat in een medaillon het Wapen van het Koninkrijk der Nederlanden met koninklijke kroon. Het wapen is omhangen met de versierselen die bij het Grootkruis Militaire Willems-Orde horen.

Andere leden van het Koninklijk Huis casu quo de koninklijke familie kunnen een persoonlijke onderscheidingsvlag verleend krijgen.

Koning Willem-Alexander Onder Koning Willem-Alexander is sinds 30 april 2013 de standaard aangepast. In plaats van een rozet wordt er een strik in het lint van de Militaire Willems-Orde gevoerd. Verder hangen de kwastjes aan de hoorns beide naar beneden. De "aangepaste Koninklijke Standaard" werd op 30 april 2013 direct na zijn aantreden in gebruik genomen.Standaard en wapen Koning - www.koninklijkhuis.nl Tijdens het tekenen van de abdicatie werd de oude standaard van koningin Beatrix gestreken en werd de nieuwe standaard van koning Willem-Alexander gehesen.

Persoonlijke onderscheidingsvlaggen van het Koninklijk Huis casu quo de koninklijke familie

VlagGebruikBeschrijving110pxKoningin Máxima (sinds 2002)Vastgesteld bij Koninklijk Besluit van 25 januari 2002, Staatsblad 42.Staatsblad 2002-42 - Koninklijk besluit van 25 januari 2002: verlening van wapen en onderscheidingsvlag aan Hare Koninklijke Hoogheid Prinses Máxima De officiële beschrijving luidt:

De burcht is afkomstig uit het wapen van Zorreguieta.110pxPrinses Catharina-Amalia (sinds 2021) en haar zussen prinses Alexia (sinds 2023) en prinses Ariane (sinds 2025)Vastgesteld bij Koninklijk Besluit van 24 november 2021, Staatsblad 582.Staatsblad 2021-582 Besluit van 24 november 2021, houdende vaststelling van een onderscheidingsvlag voor Hare Koninklijke Hoogheid Prinses Catharina-Amalia en haar zusters. De officiële beschrijving luidt:110pxPrins Willem-Alexander (van 1985 tot zijn troonsbestijging in 2013) en zijn broers prins Friso (van 1986 tot zijn overlijden in 2013), prins Constantijn (sinds 1987)Vastgesteld bij Koninklijk Besluit van 26 april 1985, Staatsblad 259. Koninklijk besluit van 26 april 1985: Vaststellingsbesluit onderscheidingsvlag voor Zijne Koninklijke Hoogheid Willem-Alexander en zijn broeders De officiële beschrijving luidt:110pxPrinses Laurentien der Nederlanden(sinds 2003)Vastgesteld bij Koninklijk Besluit van 15 januari 2003, Staatsblad 36.Staatsblad 2003-36 - Koninklijk besluit van 15 januari 2003: verlening van een onderscheidingsvlag aan Hare Koninklijke Hoogheid Prinses Laurentien De officiële beschrijving luidt:110pxPrinses Beatrix (van 1956 tot 1980 en sinds 2013) en haar zussen prinses Irene (sinds 1960), prinses Margriet (sinds 1961), prinses Christina (van 1965 tot haar overlijden in 2019)Vastgesteld bij Koninklijk Besluit van 10 november 1955, Staatsblad 520 voor prinses BeatrixBesluit van 10 november 1955, houdende de vaststelling van een onderscheidingsvlag voor Hare Koninklijke Hoogheid Beatrix, Prinses der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, Prinses van Lippe-Biesterfeld. en bij Koninklijk Besluit van 5 september 1960, Staatsblad 386 voor de overige prinsessenBesluit van 5 september 1960, houdende de vaststelling van een onderscheidingsvlag voor Hare Koninklijke Hoogheid Irene, Prinses der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, Prinses van Lippe Biesterfeld, voor Hare Koninklijke Hoogheid Margriet, Prinses der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, Prinses van Lippe Biesterfeld, alsmede voor Hare Koninklijke Hoogheid Marijke, Prinses der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, Prinses van Lippe Biesterfeld.. De officiële beschrijving luidt: Opmerkingen: Met uitzondering van de koninklijke standaard die vierkant is, hebben alle standaarden van het Koninklijk Huis sinds 1908 een hoogte-lengteverhouding van 5:6. Bij de invoering van de onderscheidingsvlaggen voor de dochters van koningin Juliana is bepaald dat deze vlag zal worden gebruikt voor de prinse(sse)n zodra zij de leeftijd van achttien jaar hebben bereikt. Van deze regel is sindsdien niet afgeweken.

Voormalige vlaggen (sinds 1908) VlagGebruikBeschrijvingKoninklijke standaard|91pxKoninklijke standaard van Nederland (van 1908 tot 2013)Vastgesteld bij Koninklijk Besluit van 27 augustus 1908, nummer 87 (artikel 1), Staatsblad 291.Besluit van den 27sten Augustus 1908, houdende nadere vaststelling van de Koninklijke Vlag en van onderscheidingsvlaggen voor de Leden van het Koninklijk Huis De officiële beschrijving luidt:

Bij de troonsbestijging van koning Willem-Alexander in 2013 werd de standaard in enkele details aangepast.110pxPrinses Marie der Nederlanden, Vorstin-Weduwe von Wied (van 1908 tot 1910)Vastgesteld bij Koninklijk Besluit van 27 augustus 1908, nummer 87 (artikel 2), Staatsblad 291. De officiële beschrijving luidt:110pxKoningin-Moeder Emma (van 1908 tot 1934)Vastgesteld bij Koninklijk Besluit van 27 augustus 1908, nummer 88, Staatsblad 292.Besluit van den 27sten Augustus 1908, houdende nadere vaststelling van de onderscheidingsvlag voor Hare Majesteit de Koningin-Moeder De officiële beschrijving luidt:110pxPrins Hendrik (van 1908 tot 1934)Vastgesteld bij Koninklijk Besluit van 27 augustus 1908, nummer 89, Staatsblad 293.Besluit van den 27sten Augustus 1908, houdende nadere vaststelling van de onderscheidingsvlag voor Zijne Koninklijke Hoogheid den Prins der Nederlanden, Hertog van Mecklenburg De officiële beschrijving luidt:GeenPrinses Wilhelmina (van 1948 tot 1962)Na haar troonsafstand had prinses Wilhelmina het recht een persoonlijke onderscheidingsvlag te voeren maar maakte daarvan geen gebruik.Thijs Booy, "De levensavond van koningin Wilhelmina", Ede, Zomer & Keuning, 1980, pagina 39110pxPrinses Juliana (van 1927 tot 1948 en van 1980 tot 2004)Vastgesteld bij Koninklijk Besluit van 8 november 1909, Staatsblad 358.Besluit van den 8sten November 1909, houdende vaststelling van de onderscheidingsvlag voor Hare Koninklijke Hoogheid Juliana, Prinses van Oranje Nassau, Hertogin van Mecklenburg De officiële beschrijving luidt:

Voor het eerst gebruikt in 1927 op haar achttiende verjaardag."De standaardvlag van Prinses Juliana", "Haagsche courant", 21 april 1927, Geraadpleegd op Delpher110pxPrins Bernhard (van 1937 tot 2004)Vastgesteld bij Koninklijk Besluit van 18 juni 1937, Staatsblad 4.Besluit van den 18den Juni 1937, houdende vaststelling van de onderscheidingsvlag voor Zijne Koninklijke Hoogheid Prins Bernhard der Nederlanden, Prins van Lippe-Biesterfeld De officiële beschrijving luidt:110pxGecombineerde onderscheidingsvlag Prinses Juliana en Prins Bernhard (van 1981 tot 2004)Vastgesteld bij Koninklijke beschikking van 23 februari 1981, nummer 1. De officiële beschrijving luidt:110pxGecombineerde onderscheidingsvlag Prinses Juliana en Prins Bernhard (van 1937 tot 1948)Niet officieel vastgesteld. In gebruik van circa 1937 tot circa 1947 op Paleis Soestdijk en aan boord van het jacht Piet Hein.Fotocollectie Van de Poll, via nationaalarchief.nl, De prinselijke vlag aan de mast van de Piet Hein, Het prinselijk gezin in FrieslandH.F. Fabri, Onderscheidingsvlaggen voor het Koninklijk Huis, kvbk.nl Koninklijke Vereniging ter Beoefening van de Krijgswetenschap110pxPrins Claus (van 1966 tot 2002)Vastgesteld bij Koninklijk Besluit van 16 februari 1966, Staatsblad 71.Besluit van 16 februari 1966, houdende vaststelling van wapen en ondersclteidingsvlag van Zijne Koninklijke Hoogheid Prins Claus der Nederlanden. De officiële beschrijving luidt:

De burcht is afkomstig uit het wapen van Amsberg.110pxPrins Maurits (sinds 1988) en zijn broers prins Bernhard (sinds 1988), prins Pieter-Christiaan (sinds 1990), prins Floris (sinds 1993)Vastgesteld bij Koninklijk Besluit van 25 januari 1988, nummer 9, Staatsblad 161.Besluit van 25 januari 1988, houdende vaststelling onderscheidingsvlag voor Z.H. Maurits Willem Pieter Hendrik, Prins van Oranje-Nassau, van Vollenhoven en zijn broeders De officiële beschrijving luidt:

Voormalige vlaggen (tot 1908) VlagGebruikBeschrijving188pxKoning(in) der Nederlanden (van 1815 tot 1908), Koningin-Weduwe Regentes (van 1891 tot 1898)Vastgelegd in het "Reglement op de eerbewijzen en saluten", vastgesteld bij Koninklijk Besluit van 16 maart 1816, nummer 46. Voor Koningin Wilhelmina en Koningin-Weduwe Regentes vastgesteld bij Koninklijk Besluit van 22 juni 1891, nummer 29. De (niet officiële) beschrijving luidt: