Manilla (Filipijns: Maynila; ook gespeld als Manila) is de hoofdstad van de Filipijnen.
De stad ligt op het eiland Luzon, aan de oostkust van de Baai van Manilla, die uitmondt in de Zuid-Chinese Zee. Bij de volkstelling van 2024 had de stad 1.902.590 inwoners.https://psa.gov.ph/content/2024-census-population-popcen-population-counts-declared-official-president 2024 Census of Population (POPCEN) Population Counts Declared Official by the President], Philippine Statistics Office (17 juli 2025) De National Capital Region is een bestuurlijk gebied dat naast Manilla uit nog 16 andere steden en gemeenten bestaat. Deze regio, ook bekend als Metro-Manilla, wordt door buitenlanders en niet-inwoners dikwijls ook Manilla genoemd.
Het gehele aaneengesloten verstedelijkte gebied, wat nog veel verder reikt, telt 27,8 miljoen inwoners. Dit is qua inwonertal de zesde agglomeratie ter wereld.
Manilla is het politieke, wetenschappelijke en culturele centrum van de Filipijnen. De stad vormt daarnaast een knooppunt van infrastructuur en economie en beschikt over meerdere universiteiten, hogescholen, theaters, musea en bezienswaardigheden.
Geschiedenis Pre-Spaanse tijd Manilla was aanvankelijk een klein vissersdorpje, en groeide uit tot een sultanaat aan de oever van de Baai van Manilla, bij de monding van de Pasig. De naam komt van maynilad; letterlijk "hier is nilad", waarbij met "nilad" een witte mangroveplant wordt aangeduid die in groten getale in het gebied groeit.
Halverwege de zestiende eeuw stond het gebied dat het huidige Manilla omvat onder gezag van drie radjas. Radja Sulayman en Radja Matanda heersten over de gemeenschappen ten zuiden van de Pasig, en Radja Lakandula heerste over de gemeenschap ten noorden van de Pasig. Manilla was op dat moment het noordelijkste sultanaat van de Filipijnse archipel. Vanuit hier werden ook contacten met de sultanaten van Brunei, Sulu en Ternate in Cavite onderhouden.
Spaanse tijd thumb|left|180px|Manila ca. 1665 uit Atlas Vingboons In 1570 werd Manilla door de expeditie onder leiding van Martin de Goiti veroverd door de Spanjaarden. Een leger van 300 Spaanse soldaten was mede dankzij superieure technologie sterker dan de moslims. Een jaar later (1571) nam Miguel López de Legazpi de stad definitief in bezit uit naam van de Spaanse kroon en sloot een vredesakkoord met de drie Radja's. Er werd een stadsbestuur ingesteld met daarin twee burgemeesters, 12 raadsleden en een secretaris. Op de zuidoevers van de Pasig werd een ommuurde stad, genaamd Intramuros gebouwd, met de bedoeling de Spaanse kolonisten te beschermen.
In 1595 werd Manilla door de Spanjaarden uitgeroepen tot de hoofdstad van de Filipijnen. De stad werd het centrum van de trans-Pacifische handel. De Manillagaljoenen voeren beladen met zilver en andere edelmetalen van Acapulco naar Manilla, om daar specerijen, porselein, ivoor, zijde en andere waardevolle goederen uit Zuidoost-Azië te kopen bedoeld voor de Europese markt.
Britse bezetting In 1762 werd Manilla, tijdens de Zevenjarige Oorlog, veroverd door een Britse vloot onder leiding van luitenant-generaal William Draper. De stad werd slecht verdedigd en viel makkelijk in handen van de Engelsen. Manilla zou in handen van de Engelsen blijven tot 1764 toen de Spanjaarden de stad weer terugkregen aan het einde van de oorlog.
Amerikaanse koloniale tijd thumb|De Slag in de Baai van Manilla op 1 mei 1898 thumb|Spaanse kanonnen in Intramuros in 1902
Op 26 april 1898 verklaarde de Verenigde Staten de oorlog aan Spanje. In de daaropvolgende Spaans-Amerikaanse Oorlog vochten de VS met Spanje om de overgebleven Spaanse kolonies. Op 1 mei 1898 werd een verouderde Spaanse vloot in de Slag in de Baai van Manilla in slechts enkele uren verslagen door de moderne vloot van de VS onder leiding van admiraal George Dewey
Op 12 juni 1898 riepen de Filipijnse opstandelingen tegen de Spanjaarden de onafhankelijkheid uit en werd Emilio Aguinaldo geïnstalleerd als president. Omdat een groot deel van Manilla nog onder Spaanse controle was vond deze plechtigheid in Malolos in de provincie Bulacan plaats. In juli verschansten de Spanjaarden, die door het Filipijnse leger werd belegerd, zich in Intramuros, de oude binnenstad van Manilla. Ze weigerden zich over te geven, omdat ze bevel gekregen hadden zich alleen aan de Amerikanen over te geven.
Op 13 augustus 1898 vond de Amerikaanse aanval op Intramuros plaats. Hoewel de Filipijnse troepen meevochten in de Slag om Manilla werd het hen niet toegestaan de stad te betreden. Op 14 augustus 1898 capituleerden de Spanjaarden en installeerden de Amerikanen een voorlopige militaire regering. In december 1898 werd bij de Vrede van Parijs bepaald dat de Filipijnen voortaan aan de Verenigde Staten toebehoorde.
Op 4 februari 1899 vond op een brug in Manilla een incident plaats waarbij Amerikaanse soldaten enkele Filipijnse soldaten beschoten. Dit was de aanleiding voor het uitbreken van de Filipijns-Amerikaanse Oorlog. In datzelfde jaar vond opnieuw een Slag om Manilla plaats, ditmaal tussen de Amerikaanse en Filipijnse troepen. De Amerikanen versloegen het Filipijnse leger en Manilla zou hierop tot het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in Amerikaanse handen blijven.
Tweede Wereldoorlog thumb|left|180px|Manilla tot open stad verklaard begin 1942 Op 8 december 1941, slechts enkele uren na de aanval op Pearl Harbor, begon het Japans Keizerlijk Leger haar verrassingsaanval op Manilla en andere delen van de Filipijnen. Na hevige bombardementen vanuit de lucht, volgde een landing van Japanse troepen ten noorden en ten zuiden van Manilla. Onder druk van de Japanse overmacht trok het Amerikaanse leger zich terug op het schiereiland Bataan en het eiland Corregidor in de Baai van Manilla. Om te voorkomen dat Manilla zou worden verwoest werd de stad tot open stad uitgeroepen, waarna de stad op 2 januari 1942 door Japanse troepen werd ingenomen.
De Japanse troepen pleegden tijdens de bezetting vele oorlogsmisdaden. Zo kwam het voor dat er massaal mensen werden gefusilleerd. Ook werd er gemarteld, werden er mensen levend verbrand of met een samoeraizwaard onthoofd en vonden er verkrachtingen plaats.
thumb|Een verwoest Manilla in mei 1945 Nadat het Amerikaanse leger 5 februari 1945 een geslaagde landing op Luzon had uitgevoerd, begon het leger onder leiding van generaal Douglas MacArthur met de herovering van Manilla. Het Japanse leger had zich in de stad verschanst en tijdens de hevige gevechten die uitbraken in de straten van Manilla werd de stad, en vooral de oude Spaanse binnenstad, ernstig verwoest.
Het verzet van de Japanners werd uiteindelijk gebroken door de zware artilleriebeschietingen van de Amerikanen. Op 4 maart 1945 verklaarde generaal-majoor Oscar Griswold de stad bevrijd. Bij de Slag om Manilla kwamen ruim 1.000 geallieerde strijdkrachten en 10.000 Japanse soldaten om het leven. Daarnaast waren er naar schatting zo'n 100.000 burgerslachtoffers. Velen van hen waren omgekomen door oorlogsmisdaden door de Japanners in de laatste weken van de slag om Manilla.University of San Diego: Defeat of Japan 1945 Na de oorlog werd de grotendeels verwoeste stad weer opgebouwd.
Recente geschiedenis De naoorlogse jaren stonden in het teken van de heropbouw van de stad en de groei en uitbreiding van het stedelijke gebied. De Filipijnen werden bovendien vlak na de oorlog onafhankelijk, op 4 juli 1946.
In 1975 werden Manilla en de omringende steden en gemeenten samengevoegd in een aparte regio Metro Manila, om een beter beheer van de snel groeiende regio mogelijk te maken. Manilla werd de nieuwe hoofdstad van de Filipijnen, als opvolger van Quezon City.
De agglomeratie is tegenwoordig een belangrijk cultureel en economisch centrum, maar heeft veel last van overbevolking, verkeersopstoppingen, vervuiling en misdaad.
In 1995 werden in Manilla de wereldjongerendagen georganiseerd. Met 5 miljoen bezoekers waren het de drukst bezochte wereldjongerendagen in de gehele geschiedenis van de wereldjongerendagen.
Geografie thumb|Locatie van Manilla in Metro Manila thumb|Plattegrond van Manilla (klik erop voor meer detail)
Topografie Manilla ligt hemelsbreed op zo'n 1120 kilometer ten zuidoosten van Hongkong en zo'n 2390 kilometer ten noordoosten van Singapore aan de westkant van het noordelijke eiland Luzon. De stad ligt aan de Baai van Manilla bij de monding van de rivier de Pasig en wordt door deze rivier in tweeën gedeeld. Bijna de gehele stad is gebouwd op de gedurende eeuwen door de Pasig afgezette alluviale bodem. Een deel van het grondgebied van de stad is ingepolderd land, dat oorspronkelijk tot de Baai van Manilla behoorde.
Manilla wordt begrensd door diverse steden en gemeenten die alle deel uitmaken van Metro Manila. In het noorden liggen Navotas City en Caloocan, in het noordoosten Quezon City, in het oosten San Juan City en Mandaluyong City, in het zuidoosten ligt Makati en in het zuiden ligt Pasay City.
Bestuurlijke indeling Manilla ligt in de regio National Capital Region, die meestal wordt aangeduid als Metro Manila. Deze regio is als enige van de 17 regio's van de Filipijnen niet onderverdeeld in provincies. De stad zelf is voor administratieve doeleinden opgedeeld in zestien districten. De districten zijn weer onderverdeeld in 897 barangays. Deze barangays vormen in tegenstelling tot de districten wel een eigen bestuurslaag en kennen eigen gekozen bestuurders.
DistrictBarangaysInwoners(census 2010)Area (ha.)Dichtheid(per km)Binondo1012.98566,1119.641,5Ermita137.143158,914.495,0Intramuros54.92567,267.322,3Malate5777.513259,5829.860,9Paco4370.978278,6925.468,4Pandacan3873.895166,0044.515,1Port Area557,405315.2818,207.6Quiapo1624.88684,6929.384,8Sampaloc192241.528513,7147.016,4San Andres65115.942168,0269.004,9San Miguel1215.99291,3717.502,5San Nicolas1544.241163,8527.000,9Santa Ana3460.952169,4235.976,9Santa Cruz82115.747309,0137.457,4Santa Mesa5199.933261,0138.287,0Tondo259628.106865,1372.602,5
Klimaat Manilla heeft net als de rest van de Filipijnen een tropisch klimaat. De temperatuur is het hele jaar hoog en er valt jaarlijks relatief veel neerslag. De temperatuur in Manilla is gemiddeld 27 °C , met een gemiddelde maximumtemperatuur van 31 °C en een gemiddelde minimumtemperatuur van 23 °C. De totale gemiddelde jaarlijkse neerslag bedraagt 1970 mm. De maanden december tot en met april zijn normaal gesproken droog. De overige maanden en met name juli, augustus en september zijn erg nat.
Bevolking en samenleving Bevolkingsaantallen en afkomst De bevolking van Manilla is vergeleken met het begin van de 20e eeuw fors toegenomen. Tijdens de bevolkingstelling van 1903 telde de stad nog geen 200.000 inwoners. Vlak voor het begin van de Tweede Wereldoorlog was dit aantal bijna verdrievoudigd naar ruim 623 duizend. De jaren erop lieten de grootste bevolkingsgroei van de 20e eeuw zien, waardoor Manilla in 1948 bijna een miljoen inwoners telde. De jaren erna groeide de stad door naar een stad met bijna 1,5 miljoen inwoners in 1975. Aan het einde van de jaren zeventig, waarin de stad een tweede groeistuip beleefde, bereikte Manilla in 1980 een bevolkingsaantal van ruim 1,6 miljoen. De bevolkingsgroei is sindsdien afgezwakt. Bij de census van 2015 had Manilla een inwoneraantal van 1.780.148 mensen. Dit waren er 127.977 (7,7%) meer dan bij de vorige census van 2010. Ten opzichte van de census van 2000 was het aantal inwoners gegroeid met 199.066 mensen (12,6%). De gemiddelde jaarlijkse groei in die periode kwam daarmee uit op 0,78%, hetgeen lager was dan het landelijk jaarlijks gemiddelde over deze periode (1,84%).Persbericht van het Philippine Statistics Authority met de resultaten van de Census van 2015. Gearchiveerd op 23 februari 2024.