Christofoor Anton Maria (Chris) van der Heijden (Leiden, 18 oktober 1954) is een Nederlandse historicus en publicist. Hij doceerde tot begin 2021 aan de School voor Journalistiek in Utrecht en publiceerde voor diverse media, sinds geruime tijd vooral voor De Groene Amsterdammer. Van der Heijden studeerde Geschiedenis aan de Universiteit Utrecht en deed een (verkort) kandidaats in Vergelijkende Literatuurwetenschap & Filosofie. Hij promoveerde aan de UVA.
Carrière Van der Heijden publiceert vanaf het eind van de jaren zeventig regelmatig over historische, culturele en politieke onderwerpen in kranten en weekbladen zoals Vrij Nederland, NRC Handelsblad, Haagse Post, Maatstaf, De Standaard, Algemeen Dagblad en De Groene Amsterdammer. Hij maakte voor deze bladen en kranten tal van portretten, reportages, essays, achtergrondverhalen, reisverhalen en recensiens. Tussen 1981 en 1998 werkte hij als programmamaker voor onder andere de KRO, de NOS en de VPRO. Ook was hij jurylid voor de AKO Literatuurprijs. Tussen 2010 en 2021 had hij een column over media in De Groene Amsterdammer.
Geschiedschrijving over de Tweede Wereldoorlog Sinds 2001 heeft Van der Heijden een handvol boeken gepubliceerd over de Tweede Wereldoorlog in Nederland, alsmede over de historiografie en de beeldvorming van die periode. Daaronder vallen bijvoorbeeld Grijs Verleden: Nederland en de Tweede Wereldoorlog (2001) en Joodse NSB'ers: De vergeten geschiedenis van Villa Bouchina in Doetinchem (2006). In 2011 promoveerde hij aan de UvA op zijn studie Dat nooit meer. De nasleep van de Tweede Wereldoorlog in Nederland.De Tweede Wereldoorlog. ‘Dat nooit meer’, foliaweb.nl, 26 oktober 2011. Gearchiveerd op 24 februari 2014. Van der Heijden betoogt in deze werken voornamelijk dat er uit de onderhavige periode een soort morele Grondwet van Goed en Fout is gedistilleerd, die bijstelling en nuancering behoeft. In zijn proefschrift beschrijft hij hoe en door welke groepen in de samenleving dit morele uitgangspunt in stand wordt gehouden. Deze stellingnames werden wisselend ontvangen. Zo noemde De Gids hem in 2011 "de belangrijkste historicus van Nederland"Chris van der Heijden, profielschets door De Groene Amsterdammer, geraadpleegd 17 april 2014. en wordt hem een belangrijke rol toegeschreven in het historiografisch debat over de Tweede Wereldoorlog.De NSB was niet antisemitisch en andere moreel onaanvaardbare taboes, boekrecensie uit Aanzet, geraadpleegd 17 april 2014. Anderen schreven kritisch over zijn werk.In de NRC was Ewoud Kieft op 28 oktober 2011 overwegend positief over Grijs verleden, maar zeer kritisch over Dat nooit meer. Evelien Gans en Remco Ensel vonden dat in zijn meest bekende werk Grijs Verleden sprake was van nivellering. Met name Joodse NSB'ers en Dat nooit meer kregen fikse kritiek te verduren. Ondanks "een indrukwekkende hoeveelheid materiaal" die door Van der Heijden was "verzameld over de nasleep van de Tweede Wereldoorlog", zo luidde de kritiek van Ronald Havenaar in zijn recensie d.d. 22 december 2012 in VN, wordt "dit resultaat bedorven door de constructie van geforceerde patronen, de manipulatie van bronnen en de onbegrensde drang tot relativeren".Joodse NSB'ers, De Volkskrant, 19 januari 2007. Gearchiveerd op 20 december 2021.Verhit debat over ‘niet-wetenschappelijk proefschrift’, foliaweb.nl, 12 januari 2012.Dat nooit meer – Chris van der Heijden, Vrij Nederland, 22 december 2011.
Meerdere bronnen melden dat het wetenschappelijk debat over de geschiedschrijving van de Tweede Wereldoorlog in Nederland er "niet zachtzinnig aan toe gaat". Dat geldt in het bijzonder voor de discussie over Van der Heijdens werk, mede daar hij soms provocerende stellingen inneemt.De oorlog na de oorlog, Nieuw Israëlietisch Weekblad, 19 januari 2012. Daarbij zijn ook Van der Heijdens persoonlijke omstandigheden ingebracht. Zijn ouders waren tijdens de Tweede Wereldoorlog onder meer actief in de NSBDe SS en Nederland, documenten uit SS-archieven 1935-1945, deel II blz. 1092, Den Haag, 1976. Gearchiveerd op 21 januari 2022. en zijn vader was lid van de Waffen SS.In een verslag uit de Kaukasus in Het Nationale Dagblad van 30 december 1942 ondertekent Van der Heiden sr. met "SS-Rottenführer". Van der Heijden heeft zich bij herhaling fel verzet tegen de aantijging dat het verleden van zijn ouders een rol zou spelen in zijn beeld van de geschiedschrijving van de Tweede Wereldoorlog."Held moet terugkeren in oorlogsgeschiedschrijving", verslag van debat in Verzetsmuseum op Geschiedenis24.nl, geraadpleegd 17 april 2014. Gearchiveerd op 19 april 2014.
Persoonlijk Van der Heijden was getrouwd met een Spaanse.Blog van Van der Heijden over Dat nooit meer, geraadpleegd 23 april 2014. Gearchiveerd op 24 april 2014. Hij is de oudere broer van de scenarioschrijver Haye van der Heyden.
Bibliografie 1987: Sporen van Elisabeth : uit de nalatenschap van Elisabeth Otter-Knoll, Kwadraat, 1988: Monnik zonder God, Kwadraat, 1989: Daghani, Daghani, Contact, 1990: De Jojo's en het dropjesgeheim, Contact, 1994: Hemel, hel of heden, Conserve, 1994: Handleiding ter bestrijding van extreem rechts, De Bezige Bij, 1998: Zwarte renaissance, Contact, 1998: Schittering van Spanje, Waanders, 2001: Grijs verleden: Nederland en de Tweede Wereldoorlog, Contact, 2002: Monnik zonder God, Aspekt, 2002: Het bejaardenoffensief, Contact, 2005: Een dollar per dag : Arm en rijk in de wereld van nu, Contact, 2006: Momenten van herinnering, overige betrokkenen: Ellis van Midden, Vera Andree, Fontaine, 2006: Joodse NSB'ers : De vergeten geschiedenis van Villa Bouchina in Doetinchem, Begijnekade 18, 2007: Het zand in de machine : Managerscultuur in Nederland, Contact, 2008: Israël, een onherstelbare vergissing, Contact, 2011: Een kleine geschiedenis van bijna niets : 5000 jaar de mens, Contact 2011: Dat nooit meer : De nasleep van de Tweede Wereldoorlog in Nederland, Contact 2013: Zwarte canon : Over de schaduwzijde van de geschiedenis, Contact, 2014: Kinderen van foute ouders, Atlas Contact, 2017: Spiegelzaal van onze tijd : LINDA. en de Nederlandse samenleving, Atlas Contact, 2019: Te goed geregeld : De overorganisatie van Nederland, Atlas Contact, 2025: Over de rand laait vuur : Mijn ouders en de oorlog. Boom, Overzichten Overzicht publicaties bij de KB Overzicht artikelen bij De Groene Amsterdammer
Categorie:Nederlands journalist Categorie:Nederlands historicus Categorie:Nederlands programmamaker