De oorlog in Gaza, oorlog Hamas-Israël, Israël-Gaza-oorlog of Gaza-oorlog is een escalatie van het Israëlisch-Palestijns conflict en is gaande sinds 7 oktober 2023. De grootschalige gevechtshandelingen eindigen op 10 oktober 2025 na het ingaan van het vredesplan voor Gaza.
De aanleiding was een verrassingsaanval op die dag van de gewapende tak Hamas vanuit de Gazastrook op militaire posten, dorpen en steden in Israël. Onder de naam Operatie Al-Aqsa-storm werd een groot aantal burgers en soldaten mishandeld, verkracht, vermoord en ontvoerd. Als reactie volgde een Israëlische militaire invasie in de Gazastrook. Na de start van deze oorlog tussen Hamas en Israël, vonden ook gerelateerde militaire conflicten plaats tussen Israël en gewapende groepen die net zoals Hamas gesteund worden door Iran, Hezbollah (Libanon) en de Houthi's (Jemen).
Veel mensenrechtenorganisaties en wetenschappers op het gebied van genocide-studies en internationaal recht, waaronder een onafhankelijke VN-commissie, stellen dat Israël genocide pleegt in Gaza, hoewel anderen dit betwisten of nuanceren.
Experts en mensenrechtenorganisaties hebben ook verklaard dat zowel Israël als Hamas oorlogsmisdaden hebben gepleegd. Een zaak waarin Israël wordt aangeklaagd voor genocide in Gaza wordt momenteel beoordeeld door het Internationale Gerechtshof, terwijl het Internationale Strafhof arrestatiebevelen heeft uitgevaardigd voor Benjamin Netanyahu, Yoav Gallant en Mohammed Deif, hoewel het bevel tegen Deif werd ingetrokken omdat hij werd gedood.
Voorgeschiedenis Hoewel de verrassingsaanval van 7 oktober de aanleiding was tot de oorlog in 2023, past deze in een lange reeks confrontaties binnen het Israëlisch-Palestijns conflict, waaronder de Israëlische militaire operaties in de Gazastrook in 2008-2009, in in november 2012, en in de zomer van 2014.
Overzicht Bij de terroristische aanval op 7 oktober braken Palestijnse militanten vanuit de Gazastrook door de grenshekken met Israël. Ze pleegden hierna aanvallen op Israëlische militaire bases en burgerdoelen, waarbij ze bewoners van de nabijgelegen kibboetsen vermoordden en bezoekers van het Supernova Sukkot Gathering-muziekfestival bij Re'im. In totaal werden bij de aanval 1.139 Israëli's en buitenlanders gedood, 695 burgers, 71 buitenlanders, en 373 soldaten, politie en beveiligers. Zo'n 250 personen, waaronder vele burgers, werden gevangen genomen en als gijzelaars naar de Gazastrook overgebracht. Een Hamasleider verklaarde dat de militanten veel Israëlische soldaten hadden gedood en gevangengenomen en dat de groep genoeg soldaten had gegijzeld om Israël alle Palestijnse gevangenen te laten vrijlaten. Het Israëlische leger (IDF) erkende dat soldaten en commandanten waren gedood en dat er krijgsgevangenen waren gemaakt. Hamas verklaarde dat de aanval een tegenreactie was op het voortdurende geweld door Israëlische kolonisten, de 16 jaar durende blokkade van de Gazastrook, de ontheiliging van de Al-Aqsamoskee in Jeruzalem, evenals de decennia durende wreedheden jegens Palestijnen, Israëlische invallen in de steden op de Westelijke Jordaanoever, de toenemende aanvallen door kolonisten op Palestijnen en de doorgaande uitbreiding van illegale Israëlische nederzettingen.
Israël reageerde met bombardementen in de Gazastrook, met in de eerste dagen als gevolg minstens 232 doden en 1600 gewonden, gevolgd door een eerste grondoffensief. In reactie op de Hamas-aanval voerde het IDF wekenlang bij dag en bij nacht grootschalige bombardementen uit op de Gazastrook, met brede doelwitselectie door middel van kunstmatige intelligentie. Langs de grens werd een troepenmacht samengetrokken ter voorbereiding op een grondoffensief, met als doel de 'totale overwinning' op Hamas en het opsporen en bevrijden van de Israëlische gijzelaars. Binnen Israël werden volgens IDF-woordvoerder Jonathan Conricus ongeveer 500.000 Israëli's geëvacueerd. Na een aantal korte voorbereidende grondoperaties werd begin november een grootschalig Israëlisch grondoffensief gestart. Het IDF voerde tevens invallen uit op de bezette Westelijke Jordaanoever. Ook in het grensgebied tussen Israël en Libanon liepen de spanningen op en waren er meerdere confrontaties tussen Hezbollah en de IDF. Nadat Hezbollah-militanten vanuit Libanon raketten hadden afgevuurd op Israël, reageerde Israël door ook luchtaanvallen op Libanon uit te voeren.
De oorlog leidde tot een zeer ernstige humanitaire crisis in Gaza. De vele burgerslachtoffers maakten dat zowel Israël als Hamas beschuldigd werden van oorlogsmisdaden. Veel experts en organisaties zijn de oorlog gaan beschouwen als een door Israël uitgevoerde genocide, zoals VN-rapporteur Francesca Albanese,Genocide as colonial erasure. Francesca Albanese, rapport nr. A/79/384, 1 okt 2024 University Network for Human Rights, het Bureau van de Hoge Commissaris van de Verenigde Naties voor de Mensenrechten, Amnesty International, Human Rights Watch, Artsen zonder GrenzenGaza: Life in a death trap. Médecins Sans Frontières (MSF), 19 dec 2024. pdf(6,5MB) en Genocide Watch. Amos Goldberg, Israëlisch hoogleraar Holocaust-geschiedenis aan de Hebreeuwse Universiteit in Jeruzalem, beschuldigde in een artikel in april 2024 Israël van het begaan van genocide.
De Verenigde Naties (VN) waarschuwden voor de dreiging van hongersnood en de verspreiding van ziekten in de regio, als gevolg van de afsluiting van water, brandstof, voedsel en elektriciteit door Israël. De VN en veel landen riepen op tot een onmiddellijk staakt-het-vuren. Verschillende hulporganisaties beschuldigden Israël ervan uithongering te gebruiken als oorlogswapen. De VN meldde dat er ongeveer 1,7 miljoen Palestijnen, meer dan 70% van de bevolking van Gaza, intern ontheemd waren geraakt.
Bij het Internationaal Gerechtshof loopt sinds december 2023 een genocidezaak tegen Israël en door het Internationaal Strafhof zijn voor Benjamin Netanyahu en Yoav Gallant internationale arrestatiebevelen uitgevaardigd, op beschuldiging van het leiding geven aan het plegen van oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. Op 20 mei 2024 maakte ICC-aanklager Karim Khan bekend dat hij arrestatiebevelen vroeg tegen drie Hamas-leiders: Yahya Sinwar, Mohammed Deif en Ismail Haniyeh. Later vaardigde het ICC daadwerkelijk een arrestatiebevel uit tegen Mohammed Deif. Het Hof stelde dat er redelijke gronden waren om aan te nemen dat hij verantwoordelijk was voor onder andere moord, gijzelneming, marteling en seksueel geweld.
Op 26 oktober 2023 publiceerde het ministerie van Volksgezondheid in Gaza een lijst van ruim 7.000 personen die tussen 7 en 26 oktober in de Gazastrook waren gedood, waaronder bijna 3.000 kinderen en ruim 3.000 vrouwen, met nog zo'n 2.700 vermisten. Nieuwsmedia en internationale organisaties zoals de WHO achtten de genoemde aantallen betrouwbaar.
Op 20 maart 2024 had de Israëlische premier Benjamin Netanyahu een conferentie achter gesloten deuren met de Republikeinen van de Amerikaanse Senaat. Daar verklaarde Netanyahu volgens senator Josh Hawley dat hij het aantal doden in de Gazastrook op ongeveer 28.000 schatte. Op 31 maart 2024 meldde het door Hamas gecontroleerde ministerie van Volksgezondheid dat sinds het begin van de oorlog op 7 oktober 32.782 Palestijnen gedood werden, nog eens 75.298 mensen raakten gewond.
Op 21 augustus 2024 meldde het ministerie van Volksgezondheid in Gaza dat sinds 7 oktober 2023 40.223 Palestijnen werden gedood door Israël. Ook vielen er al 92.981 gewonden. Op 6 oktober 2024 werd duidelijk dat 727 Israëlische soldaten, waaronder zes kolonels, werden gedood sinds 7 oktober 2023, waarvan 347 sinds het begin van het grondoffensief. Ook kwamen 66 Israëlische politieagenten om het leven sinds 7 oktober 2023. Op 14 juli 2025 werd duidelijk dat 893 Israëlische soldaten werden gedood sinds 7 oktober 2023, waaronder 451 sinds het begin van het grondoffensief in Gaza.
Op 19 januari 2025 werd in Qatar een tijdelijke wapenstilstand bereikt in het conflict. Aan dit staakt-het-vuren kwam op 18 maart 2025 een einde met hernieuwde luchtaanvallen van Israël in Gaza, waarbij meer dan 300 doden vielen.Sommige berichten spraken specifiek over 330 slachtoffers in totaal bij de nieuwe luchtaanval. Andere bronnen meldden op de ochtend van die dag minstens twintig doden bij verspreide aanvallen, waaronder een journalist en een hulpverlener.
Het kantoor van de Israëlische premier Benjamin Netanyahu claimde 'de herhaalde weigering van Hamas om onze, inmiddels allemaal vrijgelaten, gijzelaars vrij te laten en de afwijzing van alle voorstellen van Steve Witkoff, de speciale gezant van de Verenigde Staten voor het Midden-Oosten'. In tegenstelling tot Israëls claim dat de aanvallen een reactie waren op de weigering van Hamas om gijzelaars vrij te laten en de afwijzing van voorstellen voor een verlenging van het bestand, hebben zowel VN-organisaties zoals de OHCHR en de Gazaanse regering als andere journalisten op de grond gemeld dat Israël, direct sinds het ingaan van het staakt-het-vuren op 19 januari, al bijna meer dan 50 schendingen van de vrede had begaan. Deze resulteerden in Palestijnse doden en gewonden, uitsluitend kinderen en burgers, en dit alles nog vóór de grootschalige aanvallen op 18 maart.
Verschillende bronnen, factoren en analyses ondersteunen de visie dat de Israëlische claims over de schendingen door Hamas genuanceerd moeten worden: Netanyahu's politieke motieven: Sommige analyses, zoals een artikel in De Groene Amsterdammer, stellen dat de bloedige hervatting van de oorlog vooral dient om de Israëlische premier Benjamin Netanyahu aan de macht te houden, en dat hij nooit echt van plan was de oorlog te beëindigen tenzij Hamas volledig werd uitgeroeid, Dit was echter een onrealistische voorwaarde die niet is vervuld. Een vergelijkbaar perspectief werd in de NRC gedeeld. Aard van de voorstellen en langetermijndoelen: Artikelen in The Guardian en de BBC wijzen erop dat Hamas eiste dat een tijdelijk staakt-het-vuren zou leiden tot een permanent staakt-het-vuren, en dat het de afbraak van zijn militaire en bestuurlijke macht verwierp. Israël stond er daarentegen op Hamas volledig te ontwapenen. Dit diepgewortelde meningsverschil over de langetermijndoelen was een belangrijk obstakel. Een bron dicht bij Hamas stelde dat de Israëlische reactie neerkwam op het "bestendigen van de bezetting" en niet tegemoetkwam aan de eis om de oorlog te stoppen. Humanitaire situatie en blokkade: Critici stelden dat het voortzetten van de blokkade en het doden van Palestijnen door Israël na 19 januari aantoonde dat Israël de bevolking bleef terroriseren en niet volledig voldeed aan de geest van het staakt-het-vuren-akkoord.
Benamingen voor de oorlog Aanvankelijk noemde Israël de oorlog "Swords of Iron" (ijzeren zwaarden). Benjamin Netanyahu was hier niet tevreden over omdat het volgens hem ging om een doorlopende oorlog tegen Hamas. Als alternatieve benaming suggereerde hij op 17 december 2023 'Genesis War', 'Simchat Torah War' of eenvoudig 'Gaza War'. De eerste twee zouden verwijzen naar de Hamas-aanval op 7 oktober. Zelf had hij de voorkeur voor 'Genesis War'. 'Simchat Torah' verwijst naar het slot van het jaarlijkse Loofhuttenfeest en indirect naar het muziekfestival Supernova Sukkot Gathering op 7 oktober 2023.