Kardinaal-diaken is de laagste rang van de drie kardinale orden binnen de Rooms-Katholieke Kerk. De twee hogere rangen zijn die van kardinaal-priester en nog hoger die van kardinaal-bisschop.
Kardinaal-diakens zijn ofwel functionarissen van de Romeinse Curie, ofwel priesters die op zeer hoge leeftijd bij wijze van onderscheiding kardinaal worden gecreëerd. De titel voert terug op de middeleeuwen toen de Pauselijke Huishouding was onderverdeeld in zeven diaconieën aan het hoofd waarvan een kardinaal-diaken werd gesteld. Evenals dat het geval is met kardinaal-priesters, die een titelkerk krijgen toegewezen, wordt aan kardinaal-diakens een titeldiakonie geschonken. Dat is de diakonie waarvan ze - honoris causa - diaken zijn.
In 1586 bepaalde paus Sixtus V het aantal kardinaal-diakens op 14. Inmiddels is dat aantal, mede onder invloed van de groei van de Romeinse Curie, uitgebreid.
Tijdens liturgische plechtigheden zijn kardinaal-diakens te herkennen aan een afwijkende dalmatiek alsmede aan een eenvoudige witte mijter, de zogenaamde Mitra simplex. De langstzittende kardinaal-diaken wordt kardinaal-protodiaken genoemd en heeft het voorrecht de verkiezing van een nieuwe paus aan te kondigen vanaf de buitenloggia van de Sint-Pietersbasiliek. Toen de paus nog gekroond werd met de tiara, was de protodiaken ook degene die de kroning verrichtte. De huidige kardinaal-protodiaken is sinds 2024 Dominique Mamberti.
Kardinaal-diakens kunnen bevorderd worden tot kardinaal-priester, gewoonlijk na een periode van minimaal tien jaar na hun creatie. Gebruikelijk is dat hun titeldiakonie dan tevens hun titelkerk pro hac vice wordt.
'Kardinaal' is geen wijdingstitel zoals priester of bisschop, maar een eretitel. Volgens de traditie hoefde men niet eens priester te zijn om tot kardinaal te worden benoemd. Sinds het Tweede Vaticaans Concilie is hierin wijziging gekomen. Het kardinalaat wordt uitsluitend aan priesters toegekend en, als ze dit nog niet zouden zijn, worden ze in de regel (met mogelijke dispensatie, bijvoorbeeld vanwege de hoge leeftijd) tot bisschop gewijd.
Huidige kardinaal-diakens van de Rooms-Katholieke Kerk (vetgedrukt is kardinaal-protodiaken )
Naam Consistorie Geboortedatum Nationaliteit Stemrechtconclaaf 2015 07-03-1952 ja 2016 05-01-1946 nee 2016 02-09-1947 ja 2016 18-10-1928 nee 2018 19-04-1944 nee 2018 02-06-1948 nee 2018 25-11-1963 ja 2018 17-05-1938 nee 2019 15-12-1965 ja S.J. 2019 18-07-1946 nee P.A. 2019 17-08-1937 nee 2020 20-02-1957 ja 2020 22-12-1947 ja O.F.M. Conv. 2020 27-10-1965 ja CS 2020 12-10-1940 nee O.F.M. Cap. 2020 22-07-1934 nee 2020 27-08-1940 nee 2022 06-03-1950 ja 2022 17-11-1951 ja L.C. 2022 01-03-1945 nee S.J. 2022 05-07-1942 nee 2022 06-02-1942 nee 2023 07-10-1955 ja 2023 18-07-1962 ja 2023 30-01-1946 nee SDB 2023 21-08-1960 ja 2023 28-08-1940 nee 2024 23-09-1925 nee 2024 31-01-1972 ja OP 2024 22-08-1945 nee CS 2024 15-01-1965 ja 2024 11-08-1973 ja
Belgische en Nederlandse kardinalen Veertien Belgen werden ooit kardinaal. Vier waren kardinaal-diaken: Julien Ries, Gustaaf Joos, Jan Schotte en Jozef Cardijn. Eén was aanvankelijk kardinaal-diaken en werd later gepromoveerd tot kardinaal-priester: Jean Jérôme Hamer. Acht Nederlanders werden ooit kardinaal. Twee waren aanvankelijk kardinaal-diaken en werden later gepromoveerd tot kardinaal-priester: Willem Marinus van Rossum en Johannes Willebrands.
Externe links Kardinaal-diakens
Categorie:Geestelijk ambt in de Rooms-Katholieke Kerk