Leonora Duarte (gedoopt Antwerpen, 28 juli 1610 – 1678?) was een Vlaamse componiste en muzikante. miniatuur|Vermoedens van een afbeelding van Leonora Duarte (onbekende auteur) Familiale achtergrond: Antwerpen als toevluchtsoord voor Portugees-Sefardische Joden thumb|300px|blz. 33 van het handschrift Oxford, Christ Church, Mus. ms. 429, met zeven Sinfonias van Leonora Duarte. Het opschrift is van de hand van Gaspar Duarte sr.; de kopiist van de muziek is onbekend Leonora werd geboren in een welgestelde Portugees-Sefardische familie. NN, ’Contributions of Jewish Women to Music and Women to Jewish Music op website jmwc.org Haar vader, Gaspar Duarte, was geboren in 1584 en stierf in 1653. Zijn ouders waren conversos; Informatieve website over Marranos onder druk tot het katholicisme bekeerde joden.Rudolf Rasch, The Antwerp Duarte Family as Musical Patrons, in Orlandus Lassus and His Time. Colloquium Proceedings Antwerpen 24.-26.08.1994, blz. 416 Leonora’s moeder, Catharina Rodrigues, was geboren in 1584 en overleed in 1644. Gaspar trouwde met haar in 1609. Leonora's vader werd gedoopt toen ze ongeveer 33 jaar oud was, maar er staat niets bekend over een mogelijke doop van haar moeder. Ondanks hun bekering bleef het wantrouwen tegen de conversos sterk en werden ze nauwlettend in het oog gehouden. Om aan de gevreesde inquisitie te ontsnappen, ontvluchtte de familie Portugal. Adelheid Rech, Music in the Time of Vermeer, The Duarte Family-the "Antwerp Parnassus" op de website essentialvermeer.com. Gearchiveerd op 4 mei 2023.
De familie Duarte vestigde zich dan in het meer verdraagzame Antwerpen. Gaspar sr. en zijn zoon Diego bouwden hun fortuin op een goed draaiende handel in juwelen en vooral diamanten. Behalve in edelstenen, handelde de familie ook in kunstwerken. Mogelijk was Constantijn Huygens een rol toebedeeld bij de aankoop door Diego Duarte van Johannes Vermeers Zittende virginaalspeelster. Albert Blankert (met bijdragen van Rob Rurrs en Willem Van de Watering), Vermeer, Oxford, 1978. Gearchiveerd op 7 mei 2023. Het schilderij komt in 1682 voor in de inventaris van Diego Duartes kunstverzameling. Adelheid Rech, Music in the Time of Vermeer, The Diego Duarte Collection and Inventory op de website Essentialvermeer.com. Gearchiveerd op 7 mei 2023. Diego was overigens een volwaardige musicus en componist. Diego’s verzameling telde meer dan 200 schilderijen van meesters als Hans Holbein de Jonge, Raffaello Sanzio, Tiziano Vecellio, Peter Paul Rubens en Antoon van Dyck. Adelheid Rech, Music in the Time of Vermeer, The Duarte Family-the "Antwerp Parnassus" op de website Essentialvermeer.com. Gearchiveerd op 4 mei 2023. De bewaard gebleven correspondentie van de familie Huygens vormt trouwens de voornaamste informatiebron over de Duartes.
De Duartes kregen zes kinderen: Diego (of Jacob, 1612-1691), Leonora, Catharina (1614-1678), Gaspar jr. (1616-1685), Francisca jr. (1619-1678), en Isabella (1620-1685). Drie van de vier zussen - Leonora, Catharina en Francisca – overleefden de pestepidemie niet die in 1678 - het jaar van de Vrede van Nijmegen - door de stad Antwerpen trok. NN, Leonora Duarte: Baroque Women IX op Goldbergweb.com Muziek moet een belangrijke rol hebben gespeeld in de opvoeding van de kinderen. Alle zes kinderen uit het huwelijk van Gaspar en Catharina kregen een grondige muzikale opvoeding. Ze leerden zingen en spelen op instrumenten als klavecimbel, virginaal, luit en viola da gamba zoals gebruikelijk bij muziekliefhebbers in de welgestelde kringen van die dagen.
Het huis van de Duartes Een muzikaal centrum Gaspar jr. en zijn zus Francisca waren kennelijk gevorderde amateurs. Gaspar speelde klavecimbel. Hij onderhield later ook nauwe contacten met de vermaarde klavecimbelbouwers Ruckers en Couchet. Website van het RuckersGenootschap.be over de families Ruckers en Couchet Francisca's bijzondere stem bracht Pieter Corneliszoon Hooft ertoe haar tot "Fransche Nachtegael" uit te roepen. Musique et musiciens au XVIIe siècle. Correspondance et oeuvre musicales de Constantin Huygens (1882), Huygens, Constantijn, 1596-1687; Vereniging voor Nederlandse Muziekgeschiedenis; Jonckbloet, Willem Josef Andries, 1817-1885, ed; Land, Jan Pieter Nicolaas, 1834-1897, ed Het huis van de Duartes werd een muzikaal centrum waar contacten werden aangeknoopt met verschillende vooraanstaande families uit de Lage Landen en Engeland. De muzikale kring van de familie en de concerten die ze thuis voor hun gasten hielden, werden wijd en zijd geprezen en trokken vooraanstaande personen zoals de Nederlandse dichteres Anna Roemers Visscher aan, de Engelse componist met Franse wortels Nicholas Lanier, de beroepszangeres Anne de la Barre samen met haar echtgenoot Joseph en William Cavendish, hertog van Newcastle en zijn vrouw Margaret. De Duartes hadden niet alleen belangstelling voor muziek maar ook voor wetenschap, letteren en schilderkunst, zoals ook de beide Huygensen.
Constantijn Huygens en de Duartes In zijn omvangrijke correspondentie maakt Huygens vaak met warmte gewag van la famille musicale Brief van 19 april 1655 aan de hertogin van Lotharingen in Ed. J.A. Worp, De briefwisseling van Constantijn Huygens (1608-1687), Deel 5, 1649-1663, 1916 of la maison musicale en noemde hun huis een ware Antwerpse Parnassus Brief van december 1653 aan de hertogin van Lotharingen in Ed. J.A. Worp, De briefwisseling van Constantijn Huygens (1608-1687), Deel 5, 1649-1663, 1916. Huygens stond erom bekend zich nogal laatdunkend over de muzikale cultuur van zijn eigen land uit te laten. De bezoeken van Constantijn Huygens (1596-1687) en zijn zonen Constantijn jr. (1628-1697) en Christiaan (1629-1695) waren meestal een welkom oponthoud tijdens hun reizen tussen 's-Gravenhage en Parijs, waarbij Antwerpen een aantrekkelijke pleisterplaats was: met de Duartes deelden de Huygens’ immers hun belangstelling voor muziek, wetenschap en letterkunde. Huygens begeleidde dan zang met luit of teorbe. Na zulke bezoeken stuurden ze elkaar dankbrieven. Adelheid Rech, Music in the Time of Vermeer, The Duarte Family-the "Antwerp Parnassus" op de website essentialvermeer.com. Gearchiveerd op 4 mei 2023.
Twee Engelsmannen over de Duartes Een andere getuige van het functioneren van de Antwerpse Parnassus is de Engelse dagboekschrijver John Evelyn. Op reis door de Nederlanden beschrijft hij een concert dat op 6 oktober 1641 plaatsvond in het luxueuze Antwerpse paleis van de Duartes op de Meir:
"Ik was die avond uitgenodigd door de heer Duarte, een Portugees van geboorte en een buitensporig welgestelde handelaar van wie het paleis - naar ik kon vaststellen - bemeubeld was als dat van een prins. Zijn drie dochters vermaakten er ons met voortreffelijke muziek, zowel vocale als instrumentale, waarna we de avond afsloten met een aangename maaltijd." Vertaald naar "In the evening I was invited to Signor Duerts (Duarte), a Portuguese by nation, an exceeding rich merchant, whose palace I found to be furnish’d like a prince’s; and here his three daughters, entertain’d us with rare musick, both vocal and instrumental, which was finish’d with a handsome collation.", zoals geciteerd in Adelheid Rech, Music in the Time of Vermeer, The Duarte Family-the "Antwerp Parnassus" op de website essentialvermeer.com, daar geciteerd naar Rudolf Rasch, The Antwerp Duarte Family as Musical Patrons, in Orlandus Lassus and His Time. Colloquium Proceedings, Antwerpen 24.-26.08.1994, blz. 415. Gearchiveerd op 4 mei 2023.
Ook Willam Swann, de Engelse echtgenoot van Constantijn Huygens’ beste muzikale vriendin, Utricia Ogle, was vol lof over de concerten ten huize van de Duartes :
"Wat de heer de Warty (Engelse corrupte spelling van de naam Duarte) en zijn dochters betreft: ik heb alles gehoord. Ze vormen een knap en harmonieus ensemble voor luit, viola da gamba, virginaal en zang. Ik twijfel er niet aan dat u er veel genoegen bij zult ondervinden ze te horen spelen". Vertaald naar "For Monsieur de Warty [English corrupt spelling] and his daughters I have heard to the fulle. Indeed they make a fyne consort and harmony for luts, viols, virginals and voyces. I doubt not but you will fynde great contentement by hearing them", zoals geciteerd in Adelheid Rech, Music in the Time of Vermeer, The Duarte Family-the "Antwerp Parnassus" op de website essentialvermeer.com, daar geciteerd naar Rudolf Rasch, The Antwerp Duarte Family as Musical Patrons, in Orlandus Lassus and His Time. Colloquium Proceedings, Antwerpen 24.-26.08.1994, blz. 415. Gearchiveerd op 4 mei 2023.
Leonora's zus Francisca zingt in het Nederlands Francisca Duarte, die de bijnaam 'Antwerpse nachtegaal' (rossignol anversois) kreeg, is de zus die het vaakst in de correspondentie van zowel Constantijn als Christiaan Huygens wordt vernoemd. Uit Constantijns brieven van de jaren 1630 leren we dat ze duetten zong met Maria Tesselschade Roemers Visscher (Tesseltjen), waarbij zij op het klavecimbel werd begeleid door Dirk Janszoon Sweelinck, de zoon van de Amsterdamse componist en organist Jan Pieterszoon. Deze bijzondere vocale combinatie bracht Huygens' zwager ertoe een epigram te hunner ere, Ad Tesselam et Duartam cantu nobiles, te dichten. Een van de stukken uit hun repertoire, was de Nederlandse pastorale wijs "Aen geen groen heijde" en er zijn nog meer aanwijzingen voor dat dit duo zich toegelegd had op werken in hun moedertaal."De Juffrouwen Tesselschae en Francisca sittender al en quinckeleren "aen gheen groen heyde", bevestigt de dichter Brosterhuysen in een brief van 23 juli 1633 aan Huygens; geciteerd in Musique et musiciens au XVIIe siècle. Correspondance et oeuvre musicales de Constantin Huygens (1882), Huygens, Constantijn, 1596-1687; Vereniging voor Nederlandse Muziekgeschiedenis; Jonckbloet, Willem Josef Andries, 1817-1885, ed; Land, Jan Pieter Nicolaas, 1834-1897, ed
Naast zingen speelde Francisca ook klavecimbel; tijdens Christiaan Huygens’ bezoek aan de familie in maart 1663, beschreef hij haar kunnen op dat instrument zowel als een muziekstuk dat door haar broer Diego was gecomponeerd, waarbij hij Vlaamse devotionele liederen geplaatst had op de melodie van een sarabande. Drie jaar later, in een brief aan Johann Jakob Froberger, vermeldt Christiaan la Signora Francisca in Antwerpen, samen met de musici Anna Bergerotti van Parijs en Signora Casembroot van ’s-Gravenhage, als betrof het de toelichting van de muzikale hoogtepunten in een beweging noordwaarts. NN, Leonora Duarte: Baroque Women IX op Goldbergweb.com
De nieuwste Italiaanse en Franse muziek Behalve voor vocale muziek in het Nederlands, toonde de familie Duarte ook belangstelling voor de nieuwste Italiaanse en Franse muziek. In de vroege jaren 1640, stuurde Gaspar Constantijn Huygens drie tweestemmige Italiaanse stukken die door zijn dochters gezongen werden. Hij vermeldde echter niet wie de componist van die stukken was en wie van de dochters de stukken dan wel zong. Tegen het einde van het decennium, werd in de brieven die tussen beide mannen werden verstuurd, melding gemaakt van Italiaanse madrigaletten, waarbij Francisca's zus Leonora deze stukken zong, naast de nieuwste airs van de Parijse componist Michel Lambert.