miniatuur|Concelebratie tijdens het eucharistisch gebed van een mis in de Kerk van Alle Naties in Jeruzalem Concelebratie (van het Latijn: con = samen, en celebrare = vieren) is het gezamenlijk uitvoeren van een liturgische handeling door meerdere geestelijken (priesters of bisschoppen) tegelijk, die daarbij als één geheel optreden. In strikte zin wordt hier meestal de eucharistische concelebratie mee bedoeld, waarbij meerdere priesters tezamen de mis of de Goddelijke Liturgie opdragen en gezamenlijk dezelfde gaven van brood en wijn consecreren.
De praktijk van concelebratie komt voor in zowel de Rooms-Katholieke Kerk als de Oosters-orthodoxe kerken en de Oosters-katholieke kerken, hoewel de historische ontwikkeling en theologische nadruk soms verschillen. In alle tradities geldt concelebratie als een sterk symbool van de eenheid van de Kerk, het ene priesterschap en het gezamenlijke geloof.
In de Rooms-Katholieke Kerk Bij een concelebratie in de Rooms-Katholieke Kerk treedt één priester of bisschop op als hoofdcelebrant. Hij leidt de viering, terwijl de andere aanwezige priesters de concelebranten worden genoemd. De hoofdcelebrant verdeelt bepaalde taken en leest de voornaamste gedeelten van het eucharistisch gebed. De concelebranten spreken de belangrijkste delen van dit gebed, waaronder de instellingswoorden (de consecratie), gezamenlijk mee, vaak op gedempte toon, waarbij zij met de rechterhand naar de gaven van brood en wijn (de hostie en de miskelk) wijzen. Na de consecratie ontvangen de concelebranten gewoonlijk de communie onder één gedaante (brood), terwijl de hoofdcelebrant onder beide gedaanten communiceert.
Historische ontwikkeling In de vroege Kerk was het gebruikelijk dat de bisschop de eucharistie vierde omringd door zijn presbyters (priesters), wat de eenheid van de lokale kerkgemeenschap onderstreepte. In het Westen nam de praktijk van de concelebratie in de middeleeuwen sterk af, mede door de opkomst van privémissen waarbij priesters individueel de mis lazen aan zij-altaren. In de oosterse kerken bleef concelebratie daarentegen gangbaar.
In de Ordo Missae van de Tridentijnse mis (de traditionele Latijnse mis die in 1570 werd vastgesteld) werd eucharistische concelebratie over het algemeen uitgesloten. Er bestonden slechts twee uitzonderingen: tijdens een priesterwijding of een bisschopswijding concelebreerden de nieuwgewijden de mis samen met de wijdende bisschop.
Na het Tweede Vaticaans Concilie (1962–1965) werd de concelebratie in de Latijnse ritus in ere hersteld en weer sterk gestimuleerd. In de constitutie over de heilige liturgie, Sacrosanctum Concilium, werd vastgelegd dat concelebratie de eenheid van het priesterschap op een uitstekende manier tot uitdrukking brengt en werd de bevoegdheid hiertoe uitgebreid tot onder meer de chrismamis en avondmis op Witte Donderdag, missen tijdens concilies en bisschoppenconferenties, en – met toestemming van de ordinarius – conventuele missen en priestervergaderingen. Het concilie benadrukte tegelijk dat iedere priester het recht behoudt om afzonderlijk de mis te vieren, behalve op het moment dat in dezelfde kerk een concelebratie plaatsvindt of op Witte Donderdag.
In de Oosters-Orthodoxe en Oosters-Katholieke Kerken In de Oosterse Kerken is concelebratie altijd een zeer gangbare en gewaardeerde vorm van liturgie gebleven. Het concept van de 'ene' Kerk is hier sterk verbonden met de gezamenlijke viering rondom hetzelfde altaar. De bisschop of priester die voorgaat wordt daarbij omringd door andere geestelijken, die met hem dezelfde gaven consecreren en communie ontvangen.
Binnen de orthodoxe traditie is de concelebratie niet alleen een teken van onderlinge broederschap tussen geestelijken van dezelfde parochie, maar dient het ook als een belangrijk publiek getuigenis van kerkelijke eenheid wanneer geestelijken uit verschillende regio's, bisdommen of autocefale kerken samen de Goddelijke Liturgie vieren. In de diaspora worden dergelijke interorthodoxe concelebraties regelmatig georganiseerd als teken van eenheid tussen verschillende nationale en taalgemeenschappen. De gemeenschappelijke communie aan dezelfde kelk staat hierbij centraal.
Externe link "Concelebration", lemma in de Catholic Encyclopedia (1913)
Bronnen en referenties
Categorie:Eucharistie in de katholieke kerk Categorie:Liturgie in de katholieke kerk