thumb|Dorpskerk Hersteld Hervormde Gemeente te Staphorst thumb|Kerkgebouw Gereformeerde Gemeente in Ned. te Opheusden thumb|Gereformeerde Gemeente te Barendrecht thumb|Jachin Boazkerk (Oud Gereformeerde Gemeente) te Urk thumb|Hersteld Hervormde Jongerendag 2005 te Amersfoort thumb|Verspreiding van de bevindelijk gereformeerden over Nederland: SGP-stemmers per gemeente bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2010 thumb|Nieuwbouw van het Lodenstein College en een nieuwe kerk van de Gereformeerde Gemeente te Barneveld bevestigen het beeld van concentratie van bevindelijk Gereformeerden op de westrand van de Veluwe. De bevindelijk gereformeerden vormen binnen het gereformeerd protestantisme in Nederland een orthodox-protestantse stroming. Zij onderscheiden zich vanouds van de orthodox-gereformeerden door nadruk te leggen op de persoonlijke toe-eigening van het heil.
Geloofskenmerken De bevindelijk gereformeerden worden bevindelijk genoemd, omdat deze stroming binnen het gereformeerd protestantisme de nadruk legt op de persoonlijke beleving van de geloofsleer. Met bevinding wordt geloofservaring en 'toe-eigening' van de genade bedoeld. Er wordt dus een theologische term gebruikt voor een sociologische groep.
Men stelt dat de verzoening met God door Christus Jezus niet alleen beleden moet worden (objectief), maar ook persoonlijk (subjectief) beleefd moet worden. Men onderscheidt door bepaalde 'geloofskenmerken' het ware geloof (zaligmakend geloof) van het niet-ware geloof (tijdgeloof en historisch geloof). In het boek van Gerard Wisse, in leven predikant en docent aan de theologische school van de Christelijke Gereformeerde Kerken, worden kenmerken beschreven zoals ‘een droefheid naar God’ en ‘een droefheid over de zonde’. Het meest typerende voor de prediking zoals die onder bevindelijk gereformeerden gangbaar is, is de beschrijving van geloofskenmerken. Orthodox-gereformeerden (onder wie Klaas Schilder) verwierpen bevinding in de prediking veelal als onschriftuurlijke mystiek. Bevindelijk gereformeerden verweten de orthodox-gereformeerden een verstandelijk of historisch geloof.
Erediensten van bevindelijk gereformeerde kerken De preek vormt sinds de Reformatie in gereformeerde kerkdiensten het belangrijkste onderdeel van de eredienst. Protestantse kerkgebouwen zijn daarom vanouds heel sober ingericht. Waar moderne protestantse kerken weer meer gebruik zijn gaan maken van symboliek en een uitgebreide liturgie, houden vooral de orthodox-gereformeerden en bevindelijk gereformeerde kerken vast aan de klassiek gereformeerde (sobere) liturgie van de erediensten.
Door het niet meegaan met de huidige gangbare modern-maatschappelijke (morele) standaard zijn de bevindelijk orthodox-gereformeerden als sociologische groep in de seculiere samenleving te onderscheiden.
Nadere Reformatie Gereformeerd wil zeggen dat men aansluit bij de traditie van de Reformatie. Bevindelijk wil zeggen dat er in de prediking aandacht is voor de persoonlijke geloofservaring die overeenstemming vertoont met de nalatenschap van de Nadere Reformatie. Dit laatste onderscheidt hen van de orthodox-gereformeerden, waar het accent vooral ligt op de leer van de Reformatie. De bevindelijke stroming is voortgekomen uit het calvinisme en de Reformatie van de zestiende eeuw, waaruit ook andere protestantse kerken zijn ontstaan. Ook worden zij sterk geïnspireerd door de beweging van de Nadere Reformatie. Deze beweging vertoont gemeenschappelijke kenmerken met het puritanisme in Engeland en Schotland en het piëtisme in Duitsland. De boeken van de predikers van de Nadere Reformatie en puriteinen worden door de bevindelijk gereformeerden nog steeds gelezen en ze worden nog regelmatig herdrukt.
Samenwerkingsverbanden De bevindelijk gereformeerden hebben zich verenigd in tal van reformatorische organisaties, zoals eigen scholen, verzorgings- en verpleeghuizen, een werkgevers- en werknemersverbond (RMU), een krant (RD), een politieke partij (SGP) en de Gereformeerde Bijbelstichting ter verspreiding van de Bijbel.
Maatschappelijke en ethische kwesties, zoals de verhouding tussen man en vrouw, de plaats en betekenis van het gezin, het gebruik van de moderne media (radio/televisie/internet), abortus, euthanasie en homoseksualiteit, worden beoordeeld op grond van de Bijbel en de klassiek gereformeerde belijdenisgeschriften. Vooral de praktische toepassing van de Tien geboden en de Bergrede spelen hierbij een belangrijke rol, waarbij het aspect ‘liefde’ en de ‘norm’ niet als tegenstellingen worden gezien. Progressieve theologische denkbeelden als ‘schepping door evolutie’ wijst men doorgaans af.
Achtergrond, organisatie en omvang De bevindelijk gereformeerden worden in de literatuur onderscheiden van de groep die meestal wordt aangeduid als orthodox-gereformeerden. De orthodox-gereformeerden legden vanouds minder nadruk op de 'bevinding'. Zij wilden in de lijn van de Reformatie (de leer) staan, terwijl de bevindelijk gereformeerden ook de Nadere Reformatie als inspiratiebron hanteerden (het geloofsleven). Beide normeren zich binnen de kaders van de Bijbel en de gereformeerde belijdenis.
Orthodox-gereformeerd waren vanouds:
Confessionelen in de Nederlands Hervormde Kerk Gereformeerde Kerken in Nederland (1892) Gereformeerde Kerken vrijgemaakt (1944).
De volgende kerkelijke groeperingen werden vanouds als bevindelijk gereformeerd getypeerd:
de Gereformeerde Bond in de Hervormde Kerk (1906) de Christelijke Gereformeerde Kerken (1892) de Hersteld Hervormde Kerk (2004) de Gereformeerde Gemeenten (1907) de Gereformeerde Gemeenten in Nederland (1953) de Gereformeerde Gemeenten in Nederland (buiten verband) (1980) de Oud Gereformeerde Gemeenten in Nederland (1947) verschillende vrije gemeenten een groep aangeduid als thuislezers. Hun aantal is geschat op 3000 tot 6000.'Thuislezers steeds diversere groep', Reformatorisch Dagblad, 31 januari 2012
De totale omvang van de bevindelijk gereformeerde bevolkingsgroep blijft de laatste jaren gelijk of groeit licht.
Ontwikkelingen Door ontwikkelingen is er door de jaren veel verschoven. Vanuit de Gereformeerde Kerken in Nederland kwamen geregeld predikanten en leden over naar de Christelijke Gereformeerde Kerken. Dit kerkverband kreeg in de jaren vijftig en zestig steeds meer een orthodox karakter ten koste van het oorspronkelijke bevindelijke gehalte. De Gereformeerde Kerken in Nederland werden in dezelfde periode in hun opvattingen steeds moderner. De Gereformeerde Kerken vrijgemaakt maakten de laatste tientallen jaren dezelfde ontwikkeling door, evenals het kerkverband van de Nederlands Gereformeerde Kerken, waardoor zij nu eerder te kenschetsen zijn als modern-gereformeerd. Modern-gereformeerden kenmerken zich door ruimere opvattingen rondom thema's als 'de vrouw in het ambt' en 'Schepping en/of evolutie'. Vanaf de jaren vijftig zochten veel bevindelijk gereformeerden hun toevlucht tot de Gereformeerde Gemeenten of de Oud Gereformeerde Gemeenten in Nederland. Door de oprichting van 'Bewaar het Pand' in 1966 wist een groep predikanten binnen de Christelijke Gereformeerde Kerken te voorkomen dat meer bevindelijk gereformeerden uit dit kerkverband zouden vertrekken. In 2004 wilde een groep uit bevindelijk hervormd-gereformeerde kring niet mee naar de verenigde Protestantse Kerk in Nederland en vormden de Hersteld Hervormde Kerk.
+Geschatte aantallen bevindelijk gereformeerden binnen de kerkgenootschappenKerkgenootschapLedentalDatumProtestantse Kerk in Nederland (Gereformeerde Bond)* 290.000schattingGereformeerde Gemeenten107.7871 januari 2018Hersteld Hervormde Kerk59.5321 januari 2018Gereformeerde Gemeenten in Nederland24.3391 januari 2018'Bewaar het Pand' (onderdeel van Christelijke Gereformeerde Kerk)12.6001 januari 2013In het artikel 'CGK verliezen leden, maar er zijn lichtpuntjes' in het Reformatorisch Dagblad van 23 januari 2015 verdeeld drs. Machiel Vennik de CGK in drie verschillende stromingen. 17% van de 74.319 leden op 1 januari 2013 kwalificeert hij als 'bevindelijk'Oud Gereformeerde Gemeenten in Nederland18.500schattingVrije gemeenten5.500schattingDeze schatting is als volgt opgebouwd: 1. Vrije Oud Gereformeerde Gemeente Ede 1700 2. Hervormd Lokaal Capelle aan den IJssel 1000 3. Vrije Oud Gereformeerde Gemeente Oldebroek 766 4. Vrije Oud Gereformeerde Gemeente Rijssen-Bevervoorde 350 5. Vrije Hervormde gemeente IJsselmuiden 350 6. Vrije Oud Gereformeerde Gemeente Hendrik Ido Ambacht 325 7. Oud Gereformeerde Gemeenten buiten verband Sint Philipsland 200 8. Vrije Hervormde gemeente Scherpenisse 130 9. Vrije Oud Gereformeerde Gemeente Terneuzen 120 10. Vrije Gereformeerde Gemeente Urk 100 11. Vrije gemeente Calvijn Dordrecht 50 12. Vrije Hervormde gemeente Hoogeveen 50 13. Vrije Oud Gereformeerde Gemeente Bergambacht 35 14. Vrije hervormde gemeente Werkendam 30 15. Vrije Oud Gereformeerde Gemeente Den Haag 30 16. Oud Gereformeerde Gemeenten buiten verband Bolnes 30 Thuislezers3.000schattingGereformeerde Gemeenten in Nederland (buiten verband)1.500schattingTotaal522.758schatting* een minderheid van deze leden is orthodox en niet bevindelijk gereformeerd
Geografische verspreiding In de 19de eeuw waren bevindelijk gereformeerden sterk in Friesland en Groningen vertegenwoordigd. Door de jaren heen ontstond een strook die loopt van Walcheren tot Staphorst, die de naam de Bijbelgordel kreeg. In met name plaatsen als Alblasserdam, Katwijk aan Zee, Opheusden, Barneveld, Lunteren, Staphorst, Urk, Rijssen, Nunspeet, Yerseke wonen veel bevindelijk gereformeerde gelovigen. Door verhuizing vanuit de grote steden naar de Bijbelgordel neemt de concentratie in deze strook toe.Opkomst van de 'refozuil' in het klein, NRC Handelsblad, 18 augustus 2008 Hierdoor groeien veel kerkelijke gemeenten en worden er nieuwe en grote kerken, tot zo'n 3000 zitplaatsen, gebouwd.Grootste kerk in Nederland wordt nog groter, Reformatorisch Dagblad, 6 maart 2008
De 25 grootste reformatorische kerkelijke gemeenten in Nederland zijn in de onderstaande tabel weergegeven. Hervormde gemeenten binnen de Protestantse Kerk in Nederland die geheel of gedeeltelijk behoren tot de Gereformeerde Bond zijn in dit overzicht buiten beschouwing gelaten. Veel van deze hervormd gereformeerde gemeenten hebben niet uitsluitend bevindelijk gereformeerde leden. De grootste hervormd-gereformeerde gemeenten in Nederland – de hervormde gemeenten van Veenendaal, Ede, Rijssen, Katwijk aan Zee, Putten, Ridderkerk en Barneveld – hebben elk tussen de 5000 en 15.000 leden.
+Grootste reformatorische kerkelijke gemeenten in NederlandGemeentePlaatsLedenDe aantallen zijn afkomstig uit de jaarboeken van de kerkverbanden. Op internet zijn deze onder meer te vinden op de website https://gergeminfo.nl/ Hersteld Hervormde Gemeente Staphorst 4536 Gereformeerde Gemeente in Nederland Barneveld 3084 Gereformeerde Gemeente Rijssen-Zuid 2710 Gereformeerde Gemeente Kootwijkerbroek 2423 Gereformeerde Gemeente Barneveld-Centrum 2422 Gereformeerde Gemeente Nunspeet 2421 Gereformeerde Gemeente Veenendaal 2401 Gereformeerde Gemeente Barneveld-Zuid 2274 Gereformeerde Gemeente Yerseke 2251 Gereformeerde Gemeente Rijssen-Noord 2222 Hersteld Hervormde Gemeente Ouddorp 2168 Gereformeerde Gemeente De Valk-Wekerom te Lunteren 2164 Gereformeerde Gemeente Genemuiden 2144 Gereformeerde Gemeente Scherpenzeel 2123 Gereformeerde Gemeente in Nederland Opheusden 2095 Gereformeerde Gemeente Krabbendijke 2048 Gereformeerde Gemeente 's-Gravenpolder 2004 Hersteld Hervormde Gemeente Katwijk aan Zee 1980 Hersteld Hervormde Gemeente Lunteren 1947 Hersteld Hervormde Gemeente Opheusden 1943 Oud Gereformeerde Gemeente in Nederland Krimpen aan den IJssel 1900Dit betreft een schatting, de Oud Gereformeerde Gemeenten hebben geen officiële ledenadministratie Gereformeerde Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht 1795 Gereformeerde Gemeente Opheusden 1760 Gereformeerde Gemeente Werkendam 1730
Oorsprong
thumb|Ontstaan van de verschillende stromingen in Nederland