Canada (uitspraak: [ˈkɑnada]) is een land in het noorden van Noord-Amerika. De hoofdstad van Canada is Ottawa en de grootste steden zijn Toronto, Montréal, Vancouver en Calgary.Population and dwelling counts, for Canada and census subdivisions (municipalities), 2006 and 2001 censuses - 100% data - Statistics Canada Canada is met een oppervlakte van op Rusland na het grootste land ter wereld.
De naam Canada is afgeleid van het Iroquois woord kanata, wat nederzetting betekent. Het land werd al duizenden jaren bewoond door indianen en inuit voordat het vanaf de 16e eeuw door de Europeanen, met name Fransen en Engelsen, werd verkend en gekoloniseerd. Frankrijk raakte in 1763 zijn kolonie Nieuw-Frankrijk kwijt aan de Engelsen. In 1867 vormden vier Engelse koloniën de Canadese Confederatie. Met het Statuut van Westminster in 1931 kreeg Canada meer autonomie binnen het Britse Rijk en in 1982 werd het land door de Canada Act ook formeel geheel onafhankelijk van het Verenigd Koninkrijk.
Canada is een federale staat met 10 provincies en 3 territoria en een parlementaire constitutionele monarchie (een Commonwealth realm). Het staatshoofd van Canada is koning Charles III die in Canada wordt vertegenwoordigd door de gouverneur-generaal terwijl het hoofd van de regering de premier is. Het is een tweetalig land waar zowel Engels als Frans een officiële status heeft. Canada is lid van het Gemenebest van Naties, APEC, OAS, de VN, de Francophonie en de NAVO.
In het zuiden en westen wordt het door de Verenigde Staten begrensd en in het oosten door de Atlantische Oceaan. Op Hanseiland, een klein eilandje tussen Canada en Groenland, grenst Canada ook nog aan Groenland, dat bij Denemarken hoort. De westelijke grens wordt gevormd door de Amerikaanse staat Alaska en de Grote Oceaan en in het noorden ligt de Noordelijke IJszee.
Geschiedenis
miniatuur|links|De vorming van de Canadese Confederatie in 1867 Ver voordat de Europeanen het land koloniseerden, woonden er al diverse inheemse volkeren in het hedendaagse Canada. Later werd Canada door de Fransen verkend en gekoloniseerd. Na de Franse en Indiaanse Oorlog kwam het gebied in 1763 geheel in Britse handen. Tijdens de Oorlog van 1812 tussen Groot-Brittannië en de Verenigde Staten werden op Canadese bodem enkele belangrijke veldslagen geleverd.
Canada, in zijn huidige vorm, ontstond op 1 juli 1867 toen Boven-Canada (Ontario) en Beneden-Canada (Québec) werden verenigd in de Dominion of Canada met John Macdonald als eerste minister president. Totdat in 1931 het Statuut van Westminster werd aangenomen door het Britse Parlement, had Canada slechts beperkte zelfstandigheid. Zo werd Canada automatisch bij de Eerste Wereldoorlog betrokken toen het Verenigd Koninkrijk met Duitsland in oorlog raakte. Pas in 1982 verdween met de aanname van de Canada Act het laatste restje Britse controle over het land. Canada leverde belangrijke bijdragen aan geallieerde zijde in zowel de Eerste als de Tweede Wereldoorlog.
Bij de parlementsverkiezingen op 19 oktober 2015 versloeg de liberaal Justin Trudeau de zittende minister-president Stephen Harper. Op 4 november 2015 werd Trudeau, de zoon van de voormalige minister-president Pierre Trudeau, de nieuwe minister-president.
In de naoorlogse periode wisselden periodes van Liberale en Conservatieve regeringen elkaar af. Canada heeft een hechte economische band met het buurland de Verenigde Staten, dat de belangrijkste handelspartner is. Echter verschilt het politiek soms sterk van mening met de VS, vooral onder liberale regeringen. Canada leverde na de aanslagen op 11 september 2001 een belangrijke bijdrage aan de NAVO-missie in Afghanistan.
In 2025 begon de VS onder leiding van president Donald Trump een handelsoorlog tegen Canada en uitte hij meermaals zijn wil om het land in te lijven. Dit heeft ertoe geleid dat Canada onder aanvoering van premier Mark Carney vooral handelsovereenkomsten zoekt met landen in Europa en Azië en met Australië.
Omvolking Op 12 juni 2008 bood premier Harper in het Lagerhuis in Ottawa aan de inheemse volken (First Nations) van Canada de officiële excuses van de Canadese regering aan voor het racistisch onrecht dat hen door opeenvolgende Canadese regeringen was aangedaan. Deze behelsden de in de 19e eeuw begonnen meer dan een eeuw durende politiek kinderen van de inheemse volken door de politie weg te laten halen bij hun ouders en hen gedwongen onder te brengen op (katholieke of anglicaanse) kostscholen met de bedoeling "de indiaan uit het kind te halen". Het gaat om ongeveer 150.000 kinderen, van wie er 7000 kwamen te overlijden.
Geografie
miniatuur|230px|Rocky Mountains nabij Calgary miniatuur|230px|Mount Robson in Brits-Columbia miniatuur|230px|Athabasca Gletsjer in Nationaal park Jasper
Canada is met een oppervlakte van het op een na grootste land ter wereld, na de Russische Federatie. Het is ongeveer 6500 km van oost naar west en 4600 km in noord-zuidrichting van de Amerikaanse grens tot ver boven de poolcirkel. Canada claimt een gebied rond de pool dat loopt van 60° W tot 141° W en beschouwt de zeestraten die door de Arctische Archipel lopen en de Noordwestelijke Doorvaart vormen als Canadese territoriale wateren. Deze claim wordt internationaal echter niet erkend. De meest noordelijke, bewoonde plaats in Canada (en de wereld) is Alert op het eiland Ellesmere. De zuidelijkste stad van Canada, Windsor ligt op dezelfde breedtegraad als Barcelona in Spanje. Het grootste deel van het land wordt geologisch gerekend tot het Canadees Schild en kent vele duizenden meren. Het gebied ligt rond de Hudsonbaai. In het zuiden van Ontario vindt men de Grote Meren aan de grens met de Verenigde Staten.
In het midden van Canada bevinden zich uitgestrekte prairies, met name in de provincies Manitoba, Saskatchewan en een deel van Alberta. Ten westen hiervan liggen de Rocky Mountains. In het noorden vindt men immense, bijna geheel onbewoonde, arctische landschappen en de Canadese Arctische Eilanden. In het oosten van het land ten slotte vindt men onder andere de Maritieme Provincies en het eiland Newfoundland. De Fundybaai tussen New Brunswick en Nova Scotia kent het grootste verschil tussen eb en vloed in de wereld.
Na de verdeling van Hanseiland heeft Canada vanaf 14 juni 2022 een landsgrens met Groenland, een autonoom gebied dat deel uitmaakt van het Koninkrijk Denemarken. Sinds de zogeheten Whisky-oorlog in 1973 was er een conflict over het eiland tussen de twee landen.
Klimaat Grote delen van Canada hebben een toendraklimaat met temperaturen die in het noorden en op de prairies regelmatig onder de −40° Celsius duiken. Een uitzondering zijn de kustgebieden in Brits-Columbia waar milde en regenachtige winters voorkomen.
Zomers kunnen in grote delen van Canada, vooral het zuiden, opvallend warm zijn en vaak vochtig. De gemiddeld warmste steden in Canada zijn Vancouver, Victoria en Windsor, de meest zuidelijk gelegen stad. Een absoluut warmterecord werd op 29 juni 2021 opgetekend in Lytton, B.C. (49,6°C). Een klein woestijngebied bevindt zich in de wijnstreek Okanagan, in het zuiden van Brits-Columbia. Een deel van zuidelijk Alberta dat in de schaduw van de Rocky Mountains ligt kent een semi-aride, oftewel vrij droog, klimaat. Hier komen onder meer Badlands voor. Het uiterste zuiden van Ontario is een uitloper van de zogenaamde Tornado alley vanuit de Verenigde Staten, een gebied waar vaak tornado’s voorkomen.
De nationale organisatie met als taak om het weer en klimaat te observeren is de Meteorological Service of Canada.
Natuur miniatuur|Peggy's Cove, Halifax
Omdat het land dunbevolkt is zijn er veel natuurlijke gebieden relatief onaangetast door menselijk ingrijpen. Het land kent vele beschermde Provinciale en Nationale Parken. Het Canadian Botanical Conservation Network (CBCN) is een netwerk dat zich in Canada bezighoudt met het behoud van zeldzame en bedreigde inheemse plantensoorten, wilde habitats en ecosystemen.
Er komen veel Canadese esdoorns voor.
Provincies
Canada is onderverdeeld in 10 provincies (provinces) en 3 territoria (territories). Een provincie oefent, in tegenstelling tot de territoria, haar eigen soevereiniteit uit in een grondwettelijk kader. Zo hebben provincies een eigen parlement, een premier en een luitenant-gouverneur die de kroon in de provincie vertegenwoordigt, onafhankelijk van de gouverneur-generaal van Canada. Territoria daarentegen oefenen hun macht uit op basis van door het Federale Parlement aangenomen wetten. Zo stippelt de Yukon Act het staatsbestel van het gelijknamige territorium uit. In de laatste decennia van de 20e eeuw en het begin van de 21e eeuw hebben de territoria meer bevoegdheden overgenomen van de federale regering. Anders dan bij de provincies kan de federale overheid via een parlementair aangenomen wet ook het bestel van de territoria veranderen of intrekken, hoewel dit in de praktijk niet waarschijnlijk is. Difference between Canadian Provinces and Territories
De tien provincies kunnen in een aantal regio's worden onderverdeeld. New Brunswick, Nova Scotia en Prince Edward Island worden de Maritieme Provincies genoemd, terwijl ze samen met Newfoundland en Labrador bekendstaan als Atlantisch Canada (of de Atlantische Provincies). Ten westen hiervan liggen Québec en Ontario. Ten westen van Ontario liggen de westelijke provincies, te weten de vier Prairie Provinces (prairieprovincies) Manitoba, Saskatchewan, Alberta en British Columbia. De territoria zijn de Northwest Territories, Nunavut en Yukon.
Steden
miniatuur|400 px Canada is een vrij geürbaniseerd land. In de prairieprovincies bijvoorbeeld woont een groot percentage van de bevolking in slechts een paar steden. De hoofdstad van Canada is Ottawa. Toronto, Montréal, Calgary, Ottawa en Edmonton hadden in 2021 elk meer dan een miljoen inwoners.
Demografie miniatuur|Bevolkingsdichtheid in Canada (2000) Bevolkingssamenstelling
De meeste van de inwoners van Canada wonen in een strook van 200 kilometer langs de grens met de Verenigde Staten. Deze grens volgt voor een groot deel de 49e breedtegraad en is de langste onverdedigde grens tussen twee landen. De noordelijke delen van de provincies, honderden kilometers verder naar het noorden, zijn dan ook schaars bevolkt. Nog schaarser bevolkt zijn de noordelijk van de provincies gelegen territoria. De noordelijkste gebieden en de Arctische Archipel zijn nauwelijks bewoond.
Inwoners van Canada noemt men Canadezen. De oorspronkelijke bevolking bestaat uit Inuit en indianen. De eerste grote groepen immigranten uit Europa waren Engelstaligen alsmede Franstaligen. De laatsten vormen in de provincie Québec de meerderheid en daar is Frans de (enige) officiële taal.
Canada is al eeuwenlang een immigratieland en er zijn dan ook mensen vanuit de hele wereld te vinden. In 2021 bestond 23% van de Canadese bevolking uit immigranten (en bezat 8,8% van de inwoners niet de Canadese nationaliteit). Belangrijke etnische origines van de bevolking waren in 2021 onder andere Engeland (14,7%), Ierland en Schotland (elk 12,1%), Frankrijk (11,0%) Duitsland (8,1%), China (4,7%), Italië (4,3%) en India (3,7%).
In het westen zijn veel Oekraïners neergestreken. Op vele plaatsen zijn ook Nederlandstalige immigranten te vinden, die er vooral in de jaren van na de Tweede Wereldoorlog naartoe zijn gegaan. Ook uit Azië zijn velen naar Canada getrokken, vooral naar de westkust waar veel Canadezen van Chinese origine wonen. In de jaren 1980 en 1990 zijn veel Chinezen vanuit Hongkong naar Vancouver gemigreerd. In Québec zijn gemeenschappen uit Haïti en Franstalig Afrika.
Bevolkingsontwikkeling
Waarden 1861-2006 ontleend aan The Sustainability Report, waarden 2011-2021 ontleend aan Population, total - Canada
Taal