|Kaart van het netwerk De TER Auvergne-Rhône-Alpes is het netwerk van regionaal openbaar vervoer (trein en touringcar) georganiseerd door de Franse regio Auvergne-Rhône-Alpes vanaf haar ontstaan in 2016. Dit netwerk is ontstaan uit de samenvoeging van de bestaande netwerken van de twee voorgaande regio's TER Auvergne en TER Rhône-Alpes, waarbij die laatste beduidend omvangrijker was.
Bevoegdheid In Frankrijk hebben de regio's grote bevoegdheden en veel geld gekregen om hun regionaal openbaarvervoernetwerk TER (Transport express régional) te beheren. De regio's zijn de opdrachtgever voor de regionale bus- en treindiensten. Voor de treindiensten sluiten ze contracten met spoorvervoerders, historisch was dit steeds de nationale spoormaatschappij SNCF. De regio investeert in zijn eigen treinmaterieel en railinfra-verbeteringen. Het treinmaterieel van de regio is herkenbaar door grote regiologo's en een eigen kleurstijl.
Voorgangers TER Rhône-Alpes De TER Rhône-Alpes was het regionale openbaarvervoernetwerk van de voormalige regio Rhône-Alpes.
|Kaart van het TER Rhône-Alpes-netwerk (2012) |kaart van de spoorlijnen rond Lyon Het regionaal spoornet in deze regio had 2150 km spoorlijn, 1200 TER-treinen in de dienstregeling en bediende 255 stations. Het TER-spoornet was het grootste regionaal spoornet in Frankrijk. Dagelijks namen er 120.000 reizigers het TER-netwerk, inclusief het TER-busnetwerk waar 500 bussen op reden. Er was een regionaal overheidsbudget voor het TER-netwerk van 380 miljoen € in 2008. Daarnaast was er een investeringsprogramma van € 600 miljoen voor de aanschaf en vernieuwing van treinmaterieel en een investering van € 500 miljoen in de railinfrastructuur, in de periode van 2005 tot 2010.
TER Auvergne De regio telde 1.037 km spoor waarvan slechts 106 geëlektrificeerd, 34 lijnen, 80 stations, 68 rijtuigen en 280 treindiensten op een weekdag, 19.000 reizigers per dag waarvan 9.000 met abonnement.
Beschrijving van het netwerk Lyon |Ingang station Part-Dieu De grote stad Lyon is op Parijs na, het grootste spoorwegknooppunt van Frankrijk. Het belangrijkste overstapstation van Frankrijk, Station Lyon-Part-Dieu, wordt door de meeste TER-treinen bediend. Daarnaast heeft Lyon nog een tweede hoofdstation, Lyon Perrache. Vanuit Lyon zijn bijna alle grote bestemmingen in Frankrijk en ook Barcelona, Brussel, Frankfurt en Milaan rechtstreeks bereikbaar met hogesnelheidstreinen.
Daarnaast is Lyon ook een regionaal spoorknooppunt met spoorlijnen in alle richtingen. Deze zijn: Naar het Zuiden: Valence, (Avignon en Marseille). Zuidwest: Saint-Étienne, Firminy. West: Roanne, (Vichy, Montluçon, Limoges) Noordwest: Paray-le-Monial, (Bourges, Tours) Noord: Mâcon, (Dijon) Noordoost I: Bourg-en-Bresse, (Besançon, Mulhouse of Morez) Noordoost II: Ambérieu, Bellegarde of Chambéry, (Genève)
Oosten: La Tour-du-Pin en Chambéry of Grenoble (De tussen haakjes gelegen plaatsen liggen buiten de regio Rhône-Alpes)
In het oude stadscentrum is er het kleine "Gare Saint-Paul", vanwaar 2 lokale voorstadslijnen vertrekken naar Lozanne en l'Arbresle, waar deze lijnen aansluiting geven op de hoofdlijnen naar respectievelijk Paray-le-Monial (Noordwest) en Roanne (West). De meeste reizigers stappen in "Gorge de Loup" over op de metrolijn D, in plaats van tot Saint-Paul te reizen, waar er alleen een aansluiting is op een trolleybuslijn.
Alle spoorlijnen rond Lyon hebben voorstadsverkeer, die voor sommige lijnen heel druk is. Buiten het centrum kan er in "Gare de Vaise" (Spoorlijn Noord) en "Gare de Vénissieux" (Spoorlijn Oost) overgestapt worden op de metrolijn D. Vanuit het hoofdstation Lyon Perrache is er geen aansluiting op de rechteroeverlijn naar Givors. Vroeger moesten de treinen naar Givors de lijn richting Vaise oprijden om op het hoofdspoor te keren. (zie kaart) Om dit te vermijden is er nu nieuw perron aan de spoorlijn naar Givors gebouwd, bereikbaar via een korte looproute. Er zijn echter geen doorgaande stoptreinen vanuit Vaise (Mâcon) naar Givors.
Grenoble Deze stad heeft een lokale treinennet waarbij naast de TER treinen naar verdere bestemmingen stoptreindiensten rijden tot Saint-Marcelin op de lijn naar Valence, tot Chambéry en tot Rives op de lijn naar Lyon. Tevens keren veel lokale trein in Gières-Gares-Université, waar er aansluiting is op de tram.
Alpen en de wintersportgebieden Het TER-spoornet bedient bijna alle wintersportplaatsen in de Alpen, rechtstreeks of met aanvullend busvervoer. De meeste wintersporters komen met de trein. In de wintersportweekenden kennen deze berglijnen een groot spitsverkeer, waarbij treinmaterieel vanuit heel Frankrijk wordt ingezet. Vanuit alle hoeken van Frankrijk worden extra TGV's naar deze wintersportplaatsen ingezet. Bovendien rijden er in de winterweekenden een Thalys vanuit Brussel en Eurostars vanuit Londen naar Bourg-Saint-Maurice.
|Stuurstandrijtuig van een TER-trein, bestaande uit Corail-rijtuigen Er zijn 4 spoorlijnen die diep in de Alpen doordringen en van groot betekenis zijn voor de wintersport: Lijn naar Saint-Gervais-les-Bains, waar er aansluiting is op de metersporige lijn naar Chamonix-Mont-Blanc en Martigny in Zwitserland. Ook in de zomer kent deze lijn een druk verkeer, met bergwandelaars en klimmers. In Chamonix zijn er kabelbanen en bergspoorlijnen die de toeristen hoog in de bergen brengen. Lijn naar Bourg-Saint-Maurice. Dit is de drukste wintersportlijn waar ook de Thalyssen en Eurostars naartoe rijden. In Albertville zijn in 1992 de Olympische winterspelen gehouden. Ten behoeve van de spelen is de spoorlijn destijds geëlektrificeerd. Bijzonder is dat alle treinen in Albertville keren. Tevens wordt dan ook van gelijkspanning (1500V) naar wisselspanning (25 kV), of omgekeerd, omgeschakeld. Lijn naar Modane. (La Maurienne) Deze lijn is minder belangrijk voor de wintersport, maar kent veel goederenverkeer en internationaal reizigersverkeer naar Italië. Langs deze lijn rijden de TGV's van Parijs naar Turijn en Milaan. Er hebben rechtstreekse Pendolino treinen gereden tussen Milaan en Lyon. Deze treindienst is vanwege de vele technische storingen afgeschaft en vervangen door een overstapverbinding in Chambéry op de TGV's. Sommige Franse wintersportgebieden worden vanuit de Italiaanse treinstations op deze lijn bereikt. Om de zware goederentreinen naar boven te trekken heeft men ter vervanging van de stoomtractie, de lijn van Chambéry naar Modane, in het begin van de 20ste eeuw, geëlektrificeerd met 750 V gelijkspanning met stroomrail. Pas lang na de Tweede Wereldoorlog heeft de SNCF de afwijkende stroomvoorziening vervangen, door de standaard 1500 V gelijkstroom met bovenleiding.
|Dieseltreinstel op de lijn Grenoble-Veynes te Clelles. Er zijn nog klassieke seinen. Het Vercorsgebergte is op de achtergrond. Zowel de spoorlijn naar Modane als die naar Bourg-Saint-Maurice bedienen Chambéry. Vanuit Lyon en vanuit Parijs zijn er 2 verschillende routes om Chambéry te bereiken.langs Ambérieu of St-André-le-Gaz Deze stad is een belangrijk overstapstation voor het wintersportverkeer. Chambéry wordt het hele jaar door TGV's bediend, terwijl de Bourg-Saint-Maurice- en Saint-Gervaisspoorlijnen alleen in het wintersportseizoen door de TGV's bediend worden. Hoewel niet van deze regio, is er nog de spoorlijn naar Briançon. Deze streek is moeilijk te bereiken en het is de enige wintersportstreek die nog voornamelijk bereikt wordt met nachttreinen. De treinen naar Veynes en Briançon rijden ofwel via Grenoble ofwel via Valence. In Valence-TGV, Valence-Ville of Grenoble wordt de aansluiting verzekerd met de TGV's. Op de wintersportzaterdagen is er een non-stop-TGV van Parijs naar de stad Valence, die aansluiting geeft op de wintersporttrein. De berglijn van Grenoble naar Veynes gaat langs de 1179 meter hoge pas van "la Croix Haute" en rijdt door prachtige landschappen. Voor een treinreis van Grenoble naar Briançon heb je iets meer dan 4 uur nodig.
Rhônevallei Met de verlenging van de hogesnelheidslijn (HSL) naar het zuiden, rijden er bijna geen langeafstandstreinen meer op de klassieke hoofdlijn naar Avignon en verder. Voor het lokaal en het middellangeafstandsvervoer, rijden er TER-treinen. Met een onregelmatige twee-uurdienst rijden er sneltreinen tussen Lyon en Marseille, die de middelgrote plaatsen langs de lijn bedienen. Deze treinen geven in Valence aansluiting op de treinen vanuit Grenoble, Chambéry en andere steden langs de "Alpen Zuidas" (Sillon Alpin Sud). Bij Valence is er tevens aansluiting op de lijn naar Briançon. Er zijn wel een paar TGV's vanuit Parijs die in de stad Valence stoppen, maar deze TGV's stoppen niet in Lyon. Deze TGV's rijden dan door langs de klassieke lijn en stoppen in de kleinere steden, zoals Montélimar, OrangeNiet allemaal en de stad Avignon.En sommige rijden verder naar Arles en Miramas In de wintersportspits vertrekken sommige wintersporttreinen naar Briançon vanuit Lyon in plaats van Valence. De spoorlijn van Livron-sur-Drôme (Valence) en Veynes (Briancon), in de Drômevallei, is niet geëlektrificeerd. De halfuurs-stoptreindiensten zijn vervangt door bussen en er rijdt nu een extra lange trein (5 treinstellen) elke twee uur.
Van Lyon tot Avignon ligt er zowel op de rechter- als op de linkeroever van de Rhône een spoorlijn. Beide spoorlijnen worden voor het TER-verkeer gebruikt tot Givors. Van Givors tot Avignon wordt enkel de linkeroeverspoorlijn gebruikt voor reizigerstreinen, terwijl de rechteroeverlijn door goederentreinen worden gebruikt. Bij werkzaamheden worden reizigerstreinen echter vaak omgeleid langs de rechteroeverlijn. Hierbij worden dan de nog steeds bestaande haltes en stations van de rechteroeverlijn gebruikt. Er zijn spooraansluitingen tussen beide oeverlijnen in Givors, Saint-Rambert-d'Albon, Livron-sur-Drôme en in Avignon. Een van deze stations aan de rechteroeverlijn is Tournon-sur-Rhône. Vanuit dit station vertrekt de toeristische smalspoortrein naar Lamastre.
Saint-Étienne en omgeving |Dieselstellen bij station Firminy Bij Givors takt de Lyon-Saint-Étiennespoorlijn af van de spoorlijnen in de Rhônevallei. De spoorlijn van Lyon tot St-Étienne is een van de oudste spoorlijnen op het Europese continent. Bij Saint-Étienne werd steenkool gewonnen en om deze te vervoeren werd de eerste spoorlijn van het Europese continent geopend op 30 juni 1827 tussen St-Étienne en Andrézieux met paardentractie.Voor meer historie: kijk in het Franse wikiartikel "Histoire des chemins de fer français" In Andrézieux kon de steenkool overgeladen worden op boten in de rivier de Loire. Kort daarna werd de lijn tussen St-Étienne en Lyon aangelegd en geopend in de jaren 1830 tot 1832. In 1833 is de eerste spoorlijn verlengd naar Roanne. Deze spoorlijn bestaat nog steeds.
De lijn van Lyon naar St-Étienne is geëlektrificeerd en kent een druk TER-verkeer. Recent is de bovenleiding doorgetrokken naar Firminy, een voorstad van St-Étienne. Sommige Parijs-Lyon-TGV's rijden van Lyon Part-Dieu door naar St-Étienne i.p.v te keren in Lyon Perrache.
Alpen Zuidas |X 73500-treinstel bij Gières Gare-Universités op de lijn Grenoble Chambéry, met op de achtergrond de Belledonne bergketen