Een encycliek () is een gewichtig pauselijk document van leerstellige aard. Het woord komt uit Late Latijn , een Latinisatie van het Griekse woord , dat in het rond betekent. Een encycliek is dus een rondzendbrief. De eerste kwam van de hand van paus Martinus I (649-653). Het woord ‘encycliek’ werd in 1740 opnieuw in gebruik genomen door Benedictus XIV, die zeven van zijn pauselijke bullen met deze term aanduidde.

De inhoud van een encycliek is niet per se onfeilbare leer, maar is een uitdrukking van het gewone leergezag van de paus, en de inhoud behoort grotendeels tot de katholieke leer in wijdere zin. Encyclieken zijn gewoonlijk geen wetgevende teksten en zij worden tegenwoordig geadresseerd aan heel de katholieke kerk en alle mensen van goede wil. In the World, But Not of the World: Christian Social Thinking at the End of the Twentieth Century (Religion, Politics, and Society in the New Millennium), Lexington Books, 2000, p.130, . Gearchiveerd op 28 juni 2023. Veel encyclieken zijn verzameld in een serie boekjes onder de naam Ecclesia docens.

Encyclieken worden bijna altijd in het Latijn gesteld. Beroemde uitzonderingen zijn: (Duits) en (Italiaans). Ze worden genoemd naar de eerste woorden van de tekst, waaronder een of twee hoofdwoorden.

Encyclieken sinds 1740 Bij elke paus wordt de termijn van zijn pontificaat genoemd. Daaronder het aantal encyclieken en enkele titels.

Benedictus XIV (1740 tot 1758) 31, waaronder:

(3 december 1740), over de verantwoordelijkheden van bisschoppen en de voorbereiding van kandidaten voor het priesterschap. Van belang, omdat de paus zijn brief voor het eerst de titel ‘Epistola Encyclica’ gaf, waarmee hij de moderne reeks encyclieken inluidde.

Clemens XIII (1740 tot 1758) 6, waaronder:

(25 juni 1766) over kerk en staat in Frankrijk (25 november 1766) tegen de verspreiding van boeken die het christelijk geloof aantasten

Clemens XIV (1758 tot 1769) 2:

(21 september 1769), tegen de gewoonte in sommige landen om belastingen en bijdragen te betalen aan bisschoppen en hun medewerkers voor diensten aan de Kerk en de gelovigen (12 december 1769) tegen gevaarlijke ideeën en meningen die in strijd zijn met religie en de Kerk

Pius VI (1769 tot 1774) 8:

(25 december 1775): uitnodiging tot bidden en veroordeling van het illuminisme (23 april 1791) tegen de afschaffing van de seculiere soevereiniteitsrechten van de Heilige Stoel over de stad Avignon en de Comtat Venaissin in Frankrijk (19 maart 1792), over de Kerk in Frankrijk na de Franse Revolutie (19 maart 1792), tegen de Civiele grondwet van de clerus in Frankrijk (19 april 1792), tegen de maatregelen van de Nationale Grondwetgevende Vergadering in Frankrijk (13 juni 1792), over de bevoegdheden van de Franse bisschoppen (21 november 1792), om de Duitse kerk te prijzen voor het verwelkomen van Franse christelijke vluchtelingen (31 juli 1793), opnieuw over de situatie van de Franse kerk

Pius VII (1775 tot 1799) 4:

(15 mei 1800), over de moeilijke situatie van de Kerk na de Franse Revolutie (24 mei 1800), om aflaten te verlenen, in plaats van het jubileum dat in het jaar 1800 niet kon worden gehouden (4 mei 1814), na de nederlaag van Napoleon Bonaparte, om God te danken voor zijn eigen vrijheid na vijf jaar gevangenschap en om de eerste instructies te geven voor de reorganisatie van de Kerkelijke Staat (12 juni 1817)

Leo XII (1800 tot 1823) 2:

(5 mei 1824), tegen indifferentisme en liberalisme (25 mei 1825), over de brand van de Basiliek van Sint-Paulus buiten de Muren in 1823 Zie ook: Lijst van encyclieken van paus Leo XII

Pius VIII (1829 tot 1830) 1:

(24 mei 1829), waarin de paus zichzelf voorstelt als de spirituele gids van de christelijke wereld Zie ook: Lijst van encyclieken van paus Pius VIII

Gregorius XVI (1831 tot 1846) 9: waaronder: , (15 augustus 1832), waarin de paus diverse (toen) moderne ontwikkelingen veroordeelde Zie ook: Lijst van encyclieken van paus Gregorius XVI

Pius IX (1846 tot 1878) 41, waaronder: , (25 maart 1847), waarin de paus opriep tot hulp aan Ierland (8 december 1864), over de gevaren van het modernisme Zie ook: Lijst van encyclieken van paus Pius IX

Leo XIII (1878 tot 1903) 85, waaronder: (1 september 1883), over de verbreiding en de versterking van de rozenkransdevotie (20 april 1884), over de vrijmetselarij (1891), over het rozenkransgebed in oktober (1891), over de arbeid en de sociale ethiek (1893), over de studie van de Schrift Zie ook: Lijst van encyclieken van paus Leo XIII

Pius X (1903 tot 1914) 17, waaronder: (1906) (8 september 1907), over de gevaren van het modernisme Zie ook: Lijst van encyclieken van paus Pius X

Benedictus XV (1914 tot 1922) 12, waaronder: (1 november 1914) Zie ook: Lijst van encyclieken van paus Benedictus XV

Pius XI (1922 tot 1939) 30, waaronder: (31 december 1930), over het huwelijk (1931), 40 jaar na Rerum Novarum (14 maart 1937), over de situatie in Duitsland (19 maart 1937), over het communisme Zie ook: Lijst van encyclieken van paus Pius XI

Pius XII (1939 tot 1958) 41, waaronder: (29 juni 1943) (1 mei 1946) (20 november 1947) (12 augustus 1950) (15 september 1951) (8 september 1953) (5 juni 1954) 11 oktober 1954) (15 mei 1956) (21 april 1957) (2 juli 1957) Zie ook: Lijst van encyclieken van paus Pius XII

Johannes XXIII (1958 tot 1963) 8: (1959) (1959) (1959) (1959) (15 mei 1961) over moderne ontwikkelingen in de sociale leer (11 november 1961) over de heilige Paus Leo de Grote (1 juli 1962) over de verdiensten van boetvaardigheid (11 april 1963) over de vrede Zie ook: Lijst van encyclieken van paus Johannes XXIII

Paulus VI (1963 tot 1978) 7:

(6 augustus 1964), over de Kerk en de voortzetting van het Tweede Vaticaans Concilie (29 april 1965), over de meimaand en het bidden van de rozenkrans (3 september 1965), over de leer en de verering van de Heilige Eucharistie (15 september 1966), over speciale gebeden ter ere van de Moeder Gods tijdens de maand oktober (26 maart 1967), over de ontwikkelingshulp (24 juni 1967), over het priestercelibaat (25 juli 1968), over het menselijk leven en de geboorteregeling Zie ook: Lijst van encyclieken van paus Paulus VI

Johannes Paulus I (1978) Geen encyclieken. Zijn pontificaat duurde slechts een maand en er bestaan slechts enkele toespraken.

Johannes Paulus II (1978 tot 2005) 14: (1979), de betekenis van Christus als verlosser (1980), over de barmhartigheid (1981), over de arbeid (1985), over Cyrillus en Methodius, de Apostelen van de Slavische landen (1986), over de Heilige Geest (1987), over Maria, Moeder van de Verlosser (1987), over sociale ethiek (1990), over de missie en de evangelisering (1991), 100 jaar na Rerum Novarum (1993), over de kerkelijke moraalleer (1995), over de waarde en de onaantastbaarheid van het menselijk leven (1995), over de oecumene (1998), over de verhouding van geloof en rede (2003), over de eucharistie Zie ook: Lijst van encyclieken van paus Johannes Paulus II

Benedictus XVI (2005 tot 2013) 3: (2006), over eros en agape, de verschillende vormen van liefde (2007), over de hoop (2009), over de volledige menselijke ontwikkeling in liefde en waarheid Zie ook: Lijst van encyclieken van paus Benedictus XVI

Franciscus (2013 tot 2025) 4: (2013), over het geloof , (2015), over de milieuproblematiek (2020), over de broederlijkheid en de sociale vriendschap (2024), over de menselijke en goddelijke liefde van het Hart van Jezus Christus Zie ook: Lijst van encyclieken van paus Franciscus

Leo XIV (2025 tot heden)

(2026) De ondertitel is: over het behoud van menselijkheid in het tijdperk van kunstmatige intelligentie. De titel betekent zowel "schitterende mensheid" als "schitterende menselijkheid".

Zie ook

Pauselijke bul Pauselijke breve Motu proprio Apostolische constitutie

Externe links Database van Rooms-Katholieke documenten De encycliek Spe Salvi in de officiële Nederlandse vertaling, op één pagina. Samenvatting van de encycliek van paus Benedictus XVI Caritas in Veritate (Liefde in waarheid) over de volledige menselijke ontwikkeling in liefde en waarheid. (Rkkerk.nl) Lijst van pauselijke documenten

Referenties Bronnen Van Benedictus XIV tot Pius IX (1740-1878): , , 14 , 1993-2004. Vol. I: Benedictus XIV (1740-1758), 1993 Vol. II: Clemens XIII (1758-1769), Clemens XIV (1769-1774), Pius VI (1775-1799), Pius VII (1800-1823), 1994 Vol. III: Leo XII (1823-1829), Pius VIII (1829-1830), Gregorius XVI (1831-1846), 1994 Vol. IV: Pius IX (1846-1878), 1995 Van Leo XIII tot heden Franciscus (1878-2013):

Voetnoten