thumb|Polygoonjournaal uit 1973 over de opening van Hoog Catharijne thumb|Prinses Beatrix opende in 1973 Hoog Catharijne. In de toenmalige Clarentuin bekeek ze de abstracte fontein van kunstenaar Jan Mulder thumb|Situatie tussen circa 2013 en voorjaar 2017 Hoog Catharijne is een grotendeels overdekt winkel-, kantoor- en woningcomplex, deels vallend in de binnenstad van de Nederlandse stad Utrecht. Het loopt vanaf het Stationsplein, naar het Vredenburg en biedt onderdak aan honderden winkels, zalen, kantoren en woningen. Het is in handen van het Franse bedrijf Klépierre, een vastgoedconglomeraat dat internationaal actief is als eigenaar/verhuurder van grote winkelcentra.Hoog Catharijne klepierre.com
Begrip Hoog Catharijne Hoog Catharijne kan verwijzen naar: Het Plan Hoog Catharijne: een grootschalig stedenbouwkundig project uit de jaren 1960 en de jaren 1970 waarbij het stationsgebied van Utrecht tot in de periode 2007-2018 was getransformeerd tot een groot overdekt complex met daarin onder meer opgenomen een van de grootste overdekte winkelcentra van Nederland, het centraal station van Utrecht, een muziekcentrum, een bioscoop, een sporthal en vele kantoren en appartementen. Het complex was onder meer bereikbaar via een toen nieuwe stadsautoweg die door het gebied heenliep. Zie de paragraaf geschiedenis. Hoog Catharijne: het winkelcentrum binnen dat complex, de huidige eigenaar is Klépierre, die de voorgaande eigenaar Corio heeft overgenomen. Corio kwam jaren eerder weer voort uit een fusie waarbij WBN (Winkel Beleggingen Nederland) een partner was: WBN was de vastgoeddochter van het ABP. Die had in 1982 Hoog Catharijne overgenomen van Bredero die het complex had ontwikkeld en grotendeels had gebouwd. Nieuw Hoog Catharijne: het grote vernieuwingsproject van het winkelcentrum Hoog Catharijne. Het winkelcentrum zelf is herontwikkeld en is daarbij vanaf 2007 ook in stappen grotendeels losgekoppeld van de andere grotere gebouwen van het oude complex, in 2018 was dit scheidingsproces voltooid waarbij ook het station en het winkelcomplex los van elkaar staande gebouwen werden. Zie de paragrafen van Nieuw Hoog Catharijne. De benaming van het winkelcentrum is "Hoog Catharijne" gebleven, soms met de toevoeging: "THE MALL". Dit grote project was onderdeel van het veelomvattende project CU2030, waarbij het gehele stationsgebied vanaf 2007 wederom is getransformeerd.
Geschiedenis Planvorming Begin jaren 1960 was de gemeente Utrecht op zoek naar uitbreidingsmogelijkheden van haar centrumgebied. Het city-gebied had slechts de helft van de oppervlakte ten opzichte van de gemiddelde vergelijkbare steden in binnen- en buitenland. Uitbreiding was gewenst en was, gezien vanuit de tijdgeest, mogelijk tussen het oude stadscentrum en het Centraal Station, waar relatief laagwaardige bebouwing aanwezig was.Blijstra, R. (1969), 2000 jaar Utrecht. Stedebouwkundige ontwikkeling van castrum tot centrum. Utrecht: A.W. Bruna & Zoon
Men meende dat de constructie een behoorlijke omvang diende te hebben, opdat het dan de moeite waard zou zijn de rooilijnen te wijzigen en daarmee het stratenpatroon. Hierdoor konden verkeersmaatregelen genomen worden.
In eerste instantie was het te bewerken terrein beperkt tot het gebied tussen het Centraal Station en de Catharijnesingel. Later werd dit uitgebreid tot het gebied tussen de Rijnkade, Achter Clarenburg, Mariaplaats en het stationsemplacement en Croeselaan aan de westzijde van het spoor. In 1966 werd overeenstemming bereikt met de Nederlandse Spoorwegen, waarna tevens het spoorterrein bij het plan werd betrokken. Hiermee werd beoogd een verbinding te maken tussen het station en de oude binnenstad. Destijds werd dit gedaan om redenen van verrijking van de binnenstad en een gunstige oriëntatie van het openbaar vervoer ten opzichte van de binnenstad.
In 1962 vroeg de gemeenteraad advies aan het bouwbedrijf Bredero over een mogelijke parkeergarage, grofweg op de plaats van het huidige busstation. Empeo, het adviesbureau van Bredero, presenteerde vervolgens een groot plan voor de bouw van een nieuw winkelcentrum met kantoren, woningen en parkeergarages. Het plan werd later bekend onder de naam Hoog Catharijne, een verwijzing naar het Catharijneveld, de oude naam van Vredenburg. Meest kenmerkend aan het plan was de 5,5 meter hoog gelegen winkelpassage die het station met de binnenstad zou verbinden. Dit zou een ruimtescheppend effect hebben. Door het voetgangersverkeer consequent op deze hoogte te laten plaatsvinden werden barrières als de Catharijnesingel en het stationsemplacement weggenomen. In 1963 nam de gemeenteraad het plan aan. Later in de jaren 1960 kondigde de Jaarbeurs aan te willen verhuizen van het Vredenburg naar de westzijde van het station. Dit maakte de weg vrij voor ontwikkeling van het Vredenburg. Hoog Catharijne was gepland door ir. H.T. Vink en ontworpen door drie architecten: Joost van der Grinten, Bart van Kasteel en K.F.G. Spruit welke allen onder supervisie stonden van Alexander Bodon.Fris nr. 3, 2007 Gemeente Utrecht,
Voorbereiding & sloop Voor het nieuwe winkelcentrum werd de gehele stationswijk, de negentiende-eeuwse wijk gelegen tussen de Catharijnesingel en het station, gesloopt, evenals het stationsgebouw zelf. Maar de perrons bleven verder in dezelfde staat gehandhaafd, evenals de stationsoverkapping uit de 19e eeuw, wel zou een klein stuk perronkap bij elk perron gesloopt worden voor de traverse. Krakers konden voorkomen dat een deel van het binnenstadsgebied rond Clarenburg gesloopt werd, maar meerdere panden, waaronder middeleeuwse, gingen hier desondanks plat. Tot de meest betreurde verliezen behoorde het gebouw van de verzekeringsmaatschappij De Utrecht, een van de belangrijkste jugendstil-panden van Nederland. Tot slot werd de Van Seypesteijnkazerne gesloopt en het noordwestelijke deel van de Stadsbuitengracht gedempt, deze laatste om plaats te maken voor een autoweg, de Catharijnebaan. Op de plek van de voormalige kazerne verrezen de nieuwe gebouwen van de Jaarbeurs.
Oplevering Het complex is over een reeks van jaren opgeleverd: het begon kleinschalig met een apotheek annex kantoorgebouw aan de Catharijnesingel dat vanaf 1968 in drie gedeelten werd opgeleverd. Tussen medio 1969 en medio 1970 werd het Jaarbeursplein-gebied aan de westelijke 'achterzijde' van het station opgeleverd (de eerste bouwfase). In 1973 werd aan de oostelijke binnenstadszijde van het station de hoofdas van het nieuwe winkelcentrum opgeleverd, en ook de stationshal en de Catharijnebaan (dit alles was onderdeel van de tweede bouwfase). Tussen 1974 en 1980 werden de complexdelen gerealiseerd die noordelijk en zuidelijk van de hoofdas van het nieuwe winkelcentrum lagen waaronder een taxiplateau, het stadsbusstation en het Muziekcentrum Vredenburg. Rond 1983 ten slotte werd aan de noordkant van het stationsgebied, bij het Smakkelaarsveld, nog een klein losstaand kantorencomplex opgeleverd waaronder de Smakkelaarsburcht (de achtste en laatste bouwfase). Tussen 1987 en 1991 zou, ten noorden hiervan, bij de Daalsetunnel, een tweede klein losstaand kantorencomplex worden opgeleverd: de Daalse Kwint. Dit betrof een uitbreiding achteraf.
Kantoorgebouw Catharijnesingel 55-57 Apotheek en kantoor Ziekenfonds thumb|Ziekenfondsgebouw in aanbouw: het eerste onderdeel van Plan Hoog Catharijne, de Catharijnesingel is nog niet gedempt Op 5 februari 1968 werd het eerste deel van het kantoorgebouw aan de Catharijnesingel 56 van de Ziekenzorg / het Ziekenfonds officieel geopend, dit gebouw bevatte ook een apotheek (huisnummer 57). Het was het eerste gebouw dat in het kader van het plan Hoog Catharijne in gebruik werd genomen.Het Utrechts Archief (www.hetutrechtsarchief.nl, het betreffen variabele, en niet gefixeerde sublinks die telkens veranderen)De bovenliggende kantoren heten Catharijneborch (huisnummer 56). De apotheek is in 2018 naar het stationsplein verhuisd.
Trindeborch Het eerste deel van Trindeborch, dat een verlenging is van het hiervoor beschreven gebouw met de apotheek, was in 1969 gebouwd, en het tweede deel van Trindeborch is gebouwd in de periode 1974-1975, dat deel heeft ook een westvleugel dat haaks staat op de rest van het kantoorgebouw. Het hele kantoorgebouw heeft eigen ingangen voor de gebouwdelen, zowel vanaf de Catharijnesingel/Catharijnebaan, met huisnummer 55, als vanuit het in 1975 daar geopende winkelgebied van Hoog Catharijne (het Godebaldkwartier, zie de betreffende paragraaf onder). Zie ook de afbeelding onderin dit artikel.
Opening Jaarbeursplein-gebied en de eerste traverse(n) thumb|Het pas geopende Jaarbeursplein in 1970 met v.r.n.l.: het Beatrixgebouw, sporthal Catharijne, en kantoor Leeuwensteyn, voor het kantoor is de loopbrug zichtbaar, de Catharijnehof zat bovenaan de roltrappen onder de sporthal, de traverse begon achter de sporthal. Tussen 2010 en 2018 is alle bebouwing op de foto, op het Beatrixgebouw na, gesloopt, het plein is meermaals heringericht.
Tussen medio 1969 en medio 1970 is het Jaarbeursplein-gebied en de traverse tussen het plein en het oude toenmalige stationsplein opgeleverd (behorend tot de eerste bouwfase). De perrons van het station, het Jaarbeursplein, de sporthal en het Beatrixgebouw waren via de traverse overdekt bereikbaar. Het hoogtepunt van deze bouwfase was de opening van het Beatrixgebouw op 2 maart 1970 door prinses Beatrix zelf. Ze betrad dit gebouw via de genoemde traverse.
Stationstraverse (NS) De traverse begon aan de oostelijke kant op het oude stationsplein dat tussen 1969 en 1976 nog omgebouwd moest worden tot onderdeel van het Hoog Catharijne-complex. Het gedeelte van de traverse over de perrons werd (het NS-gedeelte van) de stationstraverse genoemd. Dit deel van de traverse zou rond 1988 verdwijnen om plaats te maken voor een grotere stationshal (met het blauwe bord).
Jaarbeurstraverse Het stuk traverse tussen het laatste perron en het Jaarbeursplein over het goederenemplacement werd de Jaarbeurstraverse genoemd, op dit gedeelte van de traverse zaten aan de noordelijke kant winkels, aan de zuidelijke zijde was uitzicht op de toenmalige goederensporen van Van Gend & Loos, later in de jaren 1990 en in de jaren 2000 was dit gebied een parkeerterrein voor de NS waar de Jaarbeurstraverse overheen ging (en sinds 2011 is dit hele gebied onderdeel geworden van het station dat toen werd uitgebreid en waarbij de Jaarbeurstraverse in 2013 werd gesloopt).
Catharijnehof en Jaarbeursplein De traverse kwam uit in de Catharijnehof (in 2011 gesloopt): een klein winkelgebied onder de nog hoger gelegen sporthal, met enkele (eet)cafés en tot circa 1988 ook met enkele NS-loketten. De Catharijnehof vormde daarmee het hooggelegen westelijke entreedeel van de traverse aan het toen nieuwe Jaarbeursplein met de mogelijkheid om diverse richtingen op te gaan (zie ook de afbeelding). Publiek dat vanuit het station de hoofdroute volgde door de traversen richting de Jaarbeurshallen kon vanuit de Catharijnehof met de (rol)trap naar beneden richting het toen deels overkapte Jaarbeursplein.
Sporthal en Beatrixgebouw Vanuit de Catharijnehof was er ook een indoorverbinding met de bovengelegen sporthal (in 2011 gesloopt), en een indoorverbinding met het zuidelijk gelegen Beatrixgebouw.
Loopbrug: parkeergarage, kantoren en hotel De noordelijk gelegen parkeergarage (rond 2011 gesloopt) en een lang kantorenblok ten westen van het spoor waren vanuit de Catharijnehof bereikbaar via een niet overdekte loopbrug over de straat en de rijbanen (de loopbrug is rond 2010 gesloopt). Hotelbezoekers hadden ook geen volledig overdekte verbinding, wel konden ze door gebruik van de loopbrug naar de parkeergarage de tussengelegen straat veilig kruisen en daarna over het trottoir naar het hotel gaan. Dit hotel bestaat anno 2024 nog steeds, maar is rond 2001 een NH-hotel geworden.
Opleverdata