thumb|right|Gemeenlandshuis van het Hoogheemraadschap van Rijnland in Leiden. Een gemeenlandshuis was oudtijds de bestuurszetel van een waterschap of hoogheemraadschap (of een soortgelijke organisatie, zoals de Erfgooiers) in de gewesten Holland en Utrecht. Hier vonden de vergaderingen van het bestuur plaats, en het was ook wel in gebruik als werkplaats of als opslagplaats voor materialen. De gemeenlandshuizen waren vaak grote en statige gebouwen. Ook hadden grotere waterschappen soms verschillende gemeenlandshuizen. Zo had het Hoogheemraadschap van Delfland vestigingen in Delft en Maassluis en het Hoogheemraadschap van Rijnland vestigingen in Leiden, Halfweg en Spaarndam.
Gemeenlandshuizen Hieronder een onvolledige lijst van gemeenlandshuizen in Holland en Utrecht. Gemeenlandshuis (Delfland), Delfland, Delft, rijksmonument Gemeenlandshuis (Maassluis), Delfland, Maassluis, rijksmonument Gemeenlandshuis van Rijnland, Rijnland, Leiden, rijksmonument Gemeenlandshuis Spaarndam, Rijnland, Spaarndam, rijksmonument Gemeenlandshuis Swanenburg, Rijnland, Halfweg, rijksmonument Gemeenlandshuis van Diemen, Zeeburg en Diemerdijk (thans Amstel, Gooi en Vecht), Diemen, rijksmonument Erfgooiershuis (gemeenlandshuis van Stand en Lande van Gooiland), Erfgooiers, Hilversum, gesloopt. Gemeenlandshuis Nieuwersluis, Zandpad, Nieuwersluis, rijksmonument Gemeenlandshuis van Waterland, Hoogheemraadschap Waterland, Monnickendam, rijksmonument Gemeenlandshuis Edam, Uitwaterende Sluizen (thans Hollands Noorderkwartier), Edam, rijksmonument Drechterlandsehuis, ambacht Drechterland (later Westfriesland), Hoorn, rijksmonument Koggehuis, De Vier Noorder Koggen, Westerhaven 20, Medemblik, rijksmonument Noorderpolderhuis (gemeenlandshuis van waterschap Schermermeer), Schermerhorn, rijksmonument Waardhuis (Alblasserdam), De Nederwaard, Alblasserdam, gemeentelijk monument.
Zie ook Polderhuis Waterschapshuis
Categorie:Bouwwerk naar functie Categorie:Bouwwerk in Nederland Categorie:Geschiedenis van Holland Categorie:Geschiedenis van Utrecht Gemeenlandshuis