De man van La Mancha (Man of La Mancha) is een van oorsprong Amerikaanse musical uit 1965, die is gebaseerd op de door Cervantes geschreven roman De vernuftige edelman Don Quichot van La Mancha. In 1968 ging in Amsterdam de Nederlandse versie in première, met in de hoofdrollen Lex Goudsmit, Carry Tefsen en Guus Hermus.
Geschiedenis De eerste versie van De man van La Mancha was een toneelstuk van anderhalf uur, met als titel I, Don Quixote, geproduceerd voor en te zien op de Amerikaanse tv in 1959. De uitzending werd goed ontvangen en de auteur, Dale Wasserman, vond dat er meer van te maken was. Het stuk werd eerst aangepast om op Broadway uit te voeren, maar deze versie werd door de producenten niet omarmd. Op advies van regisseur Albert Marre maakte Wasserman van het toneelstuk een musical, waarbij de liedjes werden geschreven door Joe Darion (tekst) en Mitch Leigh (muziek). De originele Amerikaanse productie is vanaf 1965 meer dan 2000 keer opgevoerd. Om de belangrijkste - en dubbele - rollen toe te lichten in het kort hetgeen op het toneel te zien is: een kerker, waarin Cervantes en een aantal andere gevangenen wachten op een proces bij de Spaanse Inquisitie. Cervantes en de medegevangenen vertellen en spelen het verhaal van de dwaze ridder Don Quichot en zijn metgezel Sancho Panza, waarbij Don Quichot in de simpele vrouw Aldonza zijn droomvrouw Dulcinea ziet. De belangrijkste rollen zijn en werden in deze productie gespeeld door: Cervantes / Don Quichot – Richard Kiley Aldonza / Dulcinea – Joan Diener Sancho Panza – Irving Jacobsen
Nederlandstalige producties Verleden thumb|Lex Goudsmit, Carry Tefsen en Guus Hermus (1968) In 1968 werd voor het eerst een Nederlandse productie uitgevoerd. Deze werd aanvankelijk geproduceerd door K.W. Producties en, na het faillissement van dit bedrijf, vanaf medio 1969 overgenomen door Opera Forum. De première vond plaats op 23 december 1968 in Theater Carré te Amsterdam. De liedteksten werden in het Nederlands vertaald door Emile Lopes Dias; het script werd vertaald door Anny Kijzer.
Tijdens de repetities deden zich diverse problemen voor. Acteur Guus Hermus viel van zijn paard en kampte regelmatig met stemklachten. Enkele weken vóór de première werd Anke Brokstra, die de rol van Dulcinea speelde, ontslagen en vervangen door Carry Tefsen. Bij de première zelf ontstond opnieuw een incident, toen hoofdrolspeler Guus Hermus het toneel verliet.De Paul & Anny Kijzer Story Europese stichting Joris Ivens. Geraadpleegd op 11 februari 2026
Het script van de productie verscheen later in boekvorm. De liedjes uit de voorstelling werden uitgebracht op een langspeelplaat.Lex Goudsmit, Guus hermus en Carry Tefsen: de Man van La Mancha, Philips LP 3695 De belangrijkste rollen werden gespeeld door: Cervantes / Don Quichot – Guus Hermus Aldonza / Dulcinea – Carry Tefsen * Sancho Panza – Lex Goudsmit, later John Kraaijkamp sr.,Levenlangtheater:: De man van La Mancha alsmede Johan van Haagen van Opera ForumBericht voormalig collega bij Opera Forum op gastenboek van Marjolein Teepens fansite
Een andere Nederlandstalige productie die het vermelden waard is, is die van het Koninklijk Ballet van Vlaanderen. De première vond plaats op 11 oktober 1993 in de Antwerpse vestiging van de Vlaamse Opera en is gedurende twee seizoenen uitgevoerd. De vertaling werd verzorgd door Stef Bos. De belangrijkste rollen werden gespeeld door: Cervantes / Don Quichot – Ramses Shaffy Aldonza / Dulcinea – Janke Dekker Sancho Panza – Werther Vander Sarren * Op de première werd de rol van Aldonza gespeeld door Anke Brokstra, Tefsen was eerst understudy maar nam spoedig na de première de rol van Aldonza over van Brokstra.Musicals in Nederland, Scholten, H., , Uitgeverij Terra - Lannoo, 2004
Seizoen 2008-2009 thumb|Milan van Weelden ontving in 2009 de John Kraaijkamp Musical Award voor zijn eerste rol in De man van La Mancha In het seizoen 2008-2009 werd de musical opnieuw opgevoerd in een productie van Theatergezelschap Opus One, onder regie van Aike Dirkzwager. Het was Peter Faber zelf die Opus One de suggestie heeft gedaan de rechten voor het op de planken zetten van deze musical in handen te krijgen en zelf de hoofdrol te gaan spelen. Faber, die in 2008 tevens 65 is geworden, vierde met zijn rol als Cervantes / Don Quichot ook zijn vijftigjarige theaterjubileum. De rol van Aldonza / Dulcinea werd gespeeld door Marjolein Teepen, die in september 2007 tijdens het tv-programma Op zoek naar Evita al een opvallende en eigentijdse versie van het titelnummer heeft gebracht. Frans Schraven nam de rol van Sancho Panza waar.
De kleinere rollen werden gespeeld door: Pastoor (Padre) - Milan van Weelden Hertog / Dr. Carrasco - Paul van Utrecht Gouverneur / Herbergier - Simon Zwiers Maria, vrouw van Herbergier - Fardoe Swaanswijk Antonia - Debbie Beukers Huishoudster - Fardoe Swaanswijk Kapper (Barbier) - John Jacobs De muildierdrijvers waren: Pedro - Milan van Weelden Anselmo - John Jacobs Vier overige muildierdrijvers - Erik Hofland, Gert Wantenaar, Renato Freyggang en Debbie Beukers De Moorse dansers waren: Pooier - Renato Freyggang Hoer - Fardoe Swaanswijk De rol van Kapitein van de Inquisitie werd niet door een acteur gespeeld, maar zijn stem, die ingesproken is door Roberto de Groot, was wel te horen. Op 10 april 2009 is de rol van Aldonza / Dulcinea vertolkt door Debbie Beukers, omdat Marjolein Teepen geveld was door een virus.Musicalworld: Forum » Man van La Mancha: Musicalworld ten strijde tegen windmolens: Very Current indeed. Gearchiveerd op 8 april 2018.
Het orkest bestond uit: Gitaar - Paul van Utrecht Gitaar / Mondharmonica / Percussie - Erik Hofland Basgitaar / Percussie / Zingende zaag - Simon Zwiers Dwarsfluit / Percussie - Renato Freyggang Accordeon - Gert Wantenaar De nieuwe Nederlandse productie nam Jacques Brels interpretatie (zie verder) als vertrekpunt. De leden van het live-orkest in deze productie, dat onder leiding staat van Paul van Utrecht, stonden ook op het toneel en namen rollen voor hun rekening.Man van La Mancha - Creatives De productie was vanaf 6 december 2008 te zien in en ging na een tiental try-outs op 21 december 2008 in première in de Schouwburg Amstelveen. Na 83 voorstellingen in kleine en middelgrote Nederlandse theaters werd op 17 april 2009 deze toer afgesloten.Speellijst Man van La Mancha. Een extra voorstelling heeft op 7 april plaatsgevonden in Theater Carré, het theater waar meer dan 40 jaar geleden de eerste Nederlandstalige uitvoering in première ging. In de 2008-versie waren de tekst en de liedjes door Coot van Doesburgh van een nieuwe en eigentijdse vertaling voorzien, waarbij ook de oorspronkelijke Engelstalige woordgrappen zo werden vertaald, dat deze ook in het Nederlands opvallend grappig klonken. Ook de naam die de 'ridder' Quichot krijgt was anders geworden: "Graaf van de Grote Droefenis". Van deze productie zijn geen opnames op cd of dvd verschenen.
Milan van Weelden heeft op 8 juni 2009 de John Kraaijkamp Musical Award gewonnen voor Beste Mannelijke Bijrol in een Kleine Musical voor zijn rollen in deze productie.
Seizoen 2023-2024 In het seizoen 2023-2024 wordt de musical opnieuw uitgevoerd, ditmaal geproduceerd door de Theateralliantie, onder regie van Ruut Weissman. Het script is vertaald door Rob de Graaf en de liedteksten door Huub van der Lubbe, die ook de rol van Cervantes / Don Quichot voor zijn rekening neemt. De rol van Aldonza / Dulcinea wordt gespeeld door Lucretia van der Vloot en Dragan Bakema speelt Sancho Panza.
Vertaling van Jacques Brel In 1968 heeft Jacques Brel, na het zien van de musical op Broadway, een Franse vertaling en bewerking gemaakt (l’Homme de la Mancha). Brel nam de regie en de rol van Don Quichot voor zijn rekening. Joan Diener speelde opnieuw de rol van Aldonza. Op 4 oktober 1968 vond de première plaats van deze versie in de Koninklijke Muntschouwburg te Brussel. Vanaf 11 december 1968 was deze productie te zien in Parijs. Ook van de liedjes uit deze versie is een studio-opname gemaakt, opgenomen van 23 tot en met 27 november 1968. Deze lp is in 2003 ook op cd uitgebracht.Jacques Brel: l'Homme de La Mancha, Barclays 980 817-5 Fragmenten van repetities voor de musical zijn in 2003 op dvd verschenen.
In Luik was in de periode 1997 - 1998 een andere Franstalige productie te zien, gebaseerd op Brels vertaling, met in de hoofdrollen José van Dam als Cervantes / Don Quichot en Alexise Yerna als Aldonza / Dulcinea. Van een van de voorstellingen (april 1998) is een live-opname gemaakt waarvan alle liedjes en een aantal hoogtepunten in 1998 op cd zijn uitgebracht.José van Dam, Alexise Yerna, Georges Gautier: l'Homme de la Mancha, Forlane 16782
Film In 1972 is de musical verfilmd onder regie van Arthur Hiller. De titelrol werd vertolkt door Peter O'Toole, James Coco speelde Sancho en Sophia Loren was Aldonza. De film volgt grotendeels letterlijk het musicalscript, met enkele uitzonderingen: De liedjes What does he want of me? en To each his Dulcinea komen niet voor. De film begint met de arrestatie van Cervantes, een scène die niet in de musical voorkomt. Vanwege de matige zangkwaliteit van Peter O'Toole zijn de door hem gezongen nummers opnieuw ingezongen door Simon Gilbert.D. Wasserman, The Impossible Musical, pagina 173, Applause Theatre & Cinema Books 2003
Verhaal
Het verhaal, met tussen haakjes verwijzingen naar de liedjes, is als volgt. Het is de late zestiende eeuw. Mislukt schrijver-soldaat-acteur en belastinggeld-inzamelaar Miguel de Cervantes is door de Spaanse Inquisitie, samen met zijn metgezel, in een kerker gegooid. De twee hebben al hun bezittingen bij zich. In de kerker worden ze door de medegevangenen, onder leiding van de Gouverneur en de cynische Hertog, gedwongen deel te nemen aan een nepproces. Als Cervantes schuldig bevonden wordt zal hij zijn bezittingen moeten overdragen. Cervantes stemt hiermee in, maar wil een kostbaar manuscript achterhouden. Hij wil zich daarom in het proces verdedigen. Dat wil hij doen in de vorm van een toneelstuk, waarin alle gevangenen een rol spelen. Dit wordt geaccepteerd.
Cervantes transformeert zich in Alonso Quijana, een oude heer die veel boeken van ridderlijkheid heeft gelezen. Hij heeft zoveel nagedacht over onrecht dat hij niet meer normaal kan denken en nu van mening is dat hij als een dolende ridder verder moet gaan om het onrecht te gaan bestrijden. Quijana hernoemt zichzelf tot Don Quichot van La Mancha en wil samen met zijn "chaperonne" Sancho Panza de wereld verbeteren.
Als ze samen op stap gaan ziet hij een windmolen aan voor een reus en wil deze verslaan, een herberg voor een kasteel, en, eenmaal in de herberg aangekomen, het scheerbekken van de Barbier voor een speciale helm die de drager onoverwinnelijk maakt. In de herberg ziet Don Quichot zijn droomprinses Dulcinea, maar het is in werkelijkheid het meisje van lichte zeden Aldonza. Quichot is heel vriendelijk tegen haar, maar Aldonza begrijpt daar niets van. Vertwijfeld vraagt ze aan Sancho waarom hij Quichot volgt. Aldonza is niet gewend dat mannen aardig tegen haar zijn. Sterker nog, voor weinig geld moet ze naar bed met een van de muildierdrijvers, het kan haar niet eens schelen wie, uiteindelijk wordt Pedro uitgekozen. Ondertussen is ook kennisgemaakt met Antonia, de nicht van Quichot en enige erfgenaam. Zij en vooral haar verloofde Dr. Carrasco (die wordt gespeeld door de Hertog) zijn uit op zijn geld en willen hem weer normaal maken. Dat proberen ze eerst te doen door de pastoor in te schakelen, die echter erkent dat het najagen van een droom, of meer in het algemeen het proberen te bereiken van een doel, zin geeft aan het leven.