Tasjkent (Oezbeeks: Toshkent; Russisch: Ташкент, "Steenstad") is de hoofdstad van Oezbekistan, gelegen in de oostelijke uitloper van het land, dicht bij de grenzen met buurlanden Kazachstan, Kirgizië en Tadzjikistan. Ze heeft ruim twee miljoen inwoners – waaronder een grote Russische minderheid – en is de belangrijkste stad in Centraal-Azië.
Anders dan veel andere steden in het gebied is Tasjkent een vrij moderne stad. Zo is er de metro van Tasjkent en zijn er verscheidene universiteiten en hogescholen, bioscopen en concertzalen, kantoren van veel computerbedrijven en andere belangrijke Amerikaanse en Europese bedrijven.
Vroeger was Tasjkent een belangrijke halte op de zijderoute tussen Europa en Azië. Veel van de historische bouwwerken zijn vernield tijdens de socialistische revolutie in 1917 en tijdens een grote aardbeving in 1966.
Sinds 2026 is de modernistische architectuur van Tasjkent Unesco-werelderfgoed. Unesco
Geschiedenis Periode tot de 19e eeuw De oorsprong van Tasjkent ligt in een vruchtbare oase aan de rivier de Chirchik, in de buurt van de uitlopers van het Golestangebergte, waaraan vermoedelijk in de 5e eeuw v.Chr. een nederzetting ontstond. HEART OF THE SILK ROAD: The Silk Road: Uzbekistan De vroegste geschriften over de stad dateren uit de 3e eeuw voor Christus. In de oudheid lag hier Beitian (Bin-kāth), wat vermoedelijk de "zomerhoofdstad" was van de confederatie van de Kangju. The Western Regions according to the Hou Hanshu, The Xiyu juan, “Chapter on the Western Regions”, from Hou Hanshu 88 (Second Edition). Translated by John E. Hill (september 2003): Section 2 – Geographical Background (notes)
Uit archeologisch onderzoek is vastgesteld dat de eerste fortificaties van de stad stammen uit de 1e eeuw v.Chr. tot het begin van de 1e eeuw (na Chr.). Het zou de stad Ming Urik (of Mingurik) zijn geweest van het vorstendom Chach, gelegen aan het Salarkanaal. Chach's belangrijkste stad werd gebouwd rond de 5e tot 3e eeuw v.Chr. op ongeveer 8 kilometer van de rivier de Syr Darja. De plaats kreeg haar stedelijke uitstraling tussen de 4e en 5e eeuw. Tegen de 7e eeuw bestond dit vorstendom uit ruim 30 steden en beschikte het over een netwerk van meer dan 50 kanalen, waarmee het een handelscentrum vormde tussen de Sogdiërs en Turkse nomaden. In 751 veroverde de Arabier Ziyad ibn Salih de stad en kwam het deze onder de invloed van de islam. Tasjkent vormde de belangrijkste stad binnen de oostelijke flank van de islam.
De Chinese monnik Xuanzang noemde de stad Che-shih in zijn geschriften. De Chinese kronieken Sujshu, Bejshu en Tanshu spraken over een bezitting genaamd Shi of Chzheshi met een hoofdstad met dezelfde naam vanaf de 5e eeuw (Bitsjoerin, 1950. v. II)Бичурин Н.Я. (Иакинф) (1950), Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена. М.; Л., 1950. Т. I–П. in Central Asia in the Early Middle Ages; vertaling van Srednjaja Azija v rannem srednevekov'e: H4. Chach and Ilak (laatst geraadpleegd op 28 maart 2007).
Tijdens de dynastie van de Samaniden werd de stad bekend onder de naam Binkath. Toen het kalifaat het gebied echter veroverden, gebruikten deze echter weer de oude naam Chash, maar ditmaal als Shash. In de 10e eeuw, tijdens de regering van de Karachaniden (Kara-Kaniden), raakte de huidige naam Tasjkent ("steenstad") in zwang.
In 1214 werd de stad geplunderd door Choresmiërs (Kwarezmiërs) en in 1219 verwoestten de troepen van Dzjengis Khan de stad. Onder de Timoerische (14e en 15e eeuw) en de Sjaibanidische dynastieën (16e eeuw) leefde de stad weer op, al werd ze nog wel zo nu en dan aangevallen door Oezbeken, Kazachen, Perzen, Mongolen, Oirat-Mongolen en Kalmukken.
In de 17e en 18e eeuw werden veel handelsgoederen vanuit Tasjkent naar het noorden vervoerd met handelskaravanen. Onder de Russische tsaar Peter de Grote ontstonden diplomatieke vestigingen tussen de Centraal-Aziatische kanaten en het Russische Rijk. Ook kwamen er vaak gezantschappen naar de Centraal-Aziatische en Russische rijken.
Kokand In 1809 werd de stad, die toen ongeveer 100.000 inwoners had en beschouwd werd als de rijkste stad van Centraal-Azië, geannexeerd door het Kanaat van Kokand. Hoewel de stad sterk profiteerde van de handel met het Russische Rijk, leed ze echter onder de hoge belastingen die werden opgelegd door het regime in Kokand. De geestelijkheid van Tasjkent had ook betere relaties met die van Buchara, dan met die uit Kokand. Voordat de emir van Buchara hiervan echter profijt kon trekken, arriveerde het Russische Leger. Dit leger was eerder, in 1839, op bevel van tsaar Nicolaas I de regio Turkestan binnengevallen, om de toegenomen invloed van het Britse Rijk een halt toe te roepen en het gebied onder de eigen invloedssfeer te brengen als onderdeel van Het Grote Spel tussen de beide wereldmachten.
Verovering door de Russen Aanloop Nadat de Russische generaal Michail Tsjernjajev in juli 1864 Sjimkent had veroverd, probeerde deze op 1 oktober van dat jaar ook Tasjkent te veroveren, hetgeen echter uitliep op een jammerlijke mislukking. Een half jaar later, in april 1865, werd een tweede poging ondernomen door hem ondanks het feit dat tsaar Alexander II hiervoor geen toestemming had gegeven. Ditmaal werd besloten de stad door middel van een blokkade uit te hongeren en de stad af te sluiten van het water, door de enorme irrigatiekanalen naar de stad om te leiden. Hiervoor werd het fort Niazbek op iets meer dan 30 kilometer van de stad, waar het water uit de rivier de Chirchiq wordt geleid, eerst veroverd. Terwijl Tsjernjajev's troepen op iets meer dan 8 kilometer van de stad op de berg Sarytjoebe waren gelegerd, werden zij op 9 mei aangevallen door ongeveer 40.000 van de beste troepen van het Kanaat van Kokand. Hoewel zij sterk in de meerderheid waren, werden deze echter met zware verliezen teruggeslagen, waarbij hun leider Alimqul dodelijk werd verwond. In juni rukten troepen op uit Buchara naar Ura-Tube en vanuit Samarkand om de belegerde stad te helpen.
Verrassingsaanval Tsjernjajev besloot daarop een verrassingsaanval uit te voeren op de stad met zijn 25 kilometer lange verdedigingsmuren, 11 poorten, 100.000 bewoners en 30.000 verdedigers. Om 2 uur 's morgens bestormden zijn troepen (ongeveer 2.000 manschappen in totaal) de stadsmuur en wisten de bewakers compleet te verrassen. Het hoofdleger trok daarop de stad binnen met aan het hoofd een orthodoxe priester met een kruisbeeld. Al snel trokken verscheidene Russische legers door de stad en raakten verwikkeld in zware straatgevechten met de verdedigingslegers en stadsburgers, die hen bestookten met alles wat ze hadden. Door de islamitische geestelijkheid werden de bewoners opgeroepen om naar het centrum te trekken en de islamitische heiligdommen te beschermen tegen de Russen. Daarop verzamelden zich ongeveer 15.000 gelovigen op het centrale plein om de gebouwen te verdedigen. De Russische legeraanvoerders besloten zich niet in het stadscentrum te wagen, daar ze te weinig manschappen (1 soldaat op elke 50 stedelingen) hadden en deze bovendien zwaar uitgeput waren door de gevoerde strijd. Tsjernjajev gaf bevel om alle huizen en gebouwen in een halve cirkel rond het leger in brand te steken om zo een zone te creëren, waar iedereen die hierdoorheen aanviel kon worden neergeschoten. Verscheidene uitvallen vanuit het stadscentrum eindigden met de dood van de aanvallende Tasjkentenaars, die zich stukliepen op de gecamoufleerde scherpschutters van de streltsy. Op 16 juni kwam de eerste delegatie van handelslieden uit de stad met het verzoek tot overgave, gevolgd door een delegatie van stadsoudsten op 17 juni, waarmee uiteindelijk een vredesovereenkomst en de overgave van de stad aan de Russen werd getekend.
Gevolgen Tsjernjajev wist zich daarop van de steun van de stadsoudsten voorzien door een verzoeningscampagne (zij noemden hem daarop de "Leeuw van Tasjkent") en beloofde een jaar lang geen belastingen. Tsjernjajev reed ongewapend op zijn paard door de stad, sprak met stadsburgers op de straten en bazaars en benoemde zichzelf tot "militair gouverneur van Tasjkent". Hij stuurde een verzoek naar tsaar Alexander II voor de benoeming van Tasjkent tot onafhankelijk kanaat onder Russische bescherming. De tsaar onderscheidde Tsjernjajev voor zijn verdiensten met medailles en bonussen, maar zag de impulsieve generaal als een "losgeslagen kanon" en liet hem dan ook spoedig vervangen door generaal Konstantin Petrovitsj Von Kaufman. In plaats van de stad onafhankelijk te verklaren, liet Kaufman deze tot hoofdstad maken van het nieuwe generaal-gouvernement Turkestan en benoemde zichzelf tot eerste gouverneur-generaal.
Er werden daarop een kwartier en een Russische nederzetting gebouwd aan het Anchorkanaal aan de overzijde van de oude stad, waarop Russische kolonisten en handelaren naar deze nederzetting kwamen. Deze nederzetting werd het centrum van de Russische koloniale macht.
Einde van de 19e eeuw Tasjkent vormde een spionagecentrum ten tijde van Het Grote Spel over de heerschappij van Centraal-Azië tussen het Russische en het Britse Rijk. In 1889 bereikte de Trans-Kaspische spoorlijn de stad, waarop de spoorwerkers hiervan zich eveneens in de stad vestigden. Hiermee vormden zij een van de basissen voor de snelle bolsjewistische revolutie van 1917 in de stad. Bij de volkstelling van 1897 had Tasjkent 156.506 inwoners, waarmee het de elfde stad van het Russische Rijk was.P. K., "The Census of the Russian Empire", The geographical journal, vol. 9 (1897) (jul), p. 658
De personages Tsjernjajev en Von Kaufman werden, door gebruik te maken van persoonsverheerlijking, gebruikt om de aandacht van de Russische stadsbevolking af te leiden van het vroegere verleden. Vooral eind 19e eeuw en begin 20e eeuw werd hiervan veel gebruikgemaakt. Het idee dat Von Kaufman (een Rus van Duitse afkomst) de 'Europese beschaving' naar 'Aziatische gebieden' had gebracht, was ook populair onder Europese reizigers die het gebied in die tijd bezochten, zoals de Britse reiziger Stephen Graham in 1914. Aanhangers van beide personen Tsjernjajev en Von Kaufman stonden echter vaak regelrecht tegenover elkaar, waarbij de ander vaak een mindere rol werd toebedeeld. Sahadeo, J. "Empire of Memories: Conquest and Civilization in Imperial Russian Tashkent", Canadian Slavonic Papers, maart-juni 2004 (op FindArticles)
Russische Burgeroorlog Het begin van de revolutie Na de val van het Russische Rijk probeerde een voorlopige regering onder leiding van gouverneur-generaal Koeropatkin de controle over Tasjkent te behouden met de gedachte dat deze opstand wel weer net als die van 1905 zou worden overwonnen. In maart ontstond echter een Russische sovjet van arbeiders in het Russische stadsdeel (de eerste in Centraal-Azië en een van de eerste van het voormalige Russische Rijk). De Russische bevolking van Tasjkent was in die tijd de grootste van Centraal-Azië en maakte in 1917 waarschijnlijk ongeveer 20% van de bevolking uit. Omdat de Russen de Oezbeekse stadsbevolking zoals tevoren hierbuiten hielden, ontstond ook een moslimraad (Tashkand Shura-yi Islamiya) als tegenhanger in het oude stadsdeel. Hoewel in de maanden daaropvolgend een groot aantal andere moslimorganisaties ontstonden en deze moslimraad niet de macht wist te grijpen, speelde deze wel een belangrijke rol in de bewustwording van het stadsbestuur dat er rekening met de moslimbevolking diende te worden gehouden en maakte ze jonge moslims enthousiast voor 'de revolutie'. Al snel ontstond er echter een breuk tussen de zogenaamde Jadid-hervormers en de conservatieve oelema, verenigd in de Ulamā Jamiyati ("gemeenschap van de oelema"). De geestelijke leiders van de oelama zagen de Jadiden als 'onervaren jeugd zonder religieuze opleiding' en daarom als ongeschikt. Hierdoor ontstond er geen gezamenlijk front.
De bolsjewieken grijpen de macht