De Chirojeugd Vlaanderen, in de volksmond kortweg Chiro genoemd, is een jeugdbeweging die vooral actief is in het Nederlandstalig gedeelte van België (zie Vlaanderen). Daarnaast is ze in mindere mate ook aanwezig in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en in de Belgische Oostkantons. De Franstalige zusterbeweging in België heet Patro.
Het ledenaantal van Chirojeugd Vlaanderen ligt rond de honderdduizend. Daarmee is het de grootste jeugdbeweging in Vlaanderen en België.
De beweging heeft ook internationale vertakkingen, zoals Jong Nederland, maar vooral in Latijns-Amerika en Afrika (Chiro Burundi, Chiro Zuid-Afrika en Kiro Congo, bijvoorbeeld), en werkt via de internationale koepel FIMCAPFIMCAP staat voor "Fédération Internationale des Mouvements Catholiques d'Action Paroissale samen met jeugdbewegingen over de hele wereld.
Identiteit en symbolen Naamgeving De naam Chiro komt van de Griekse letters chi (χ) en rho (ρ), wat verwijst naar de eerste letters van Jezus' bijnaam, Christos, Grieks voor de gezalfde. De keuze voor deze Griekse letters had te maken met het Nieuwe Testament, dat oorspronkelijk in het Koinè-Grieks is geschreven. Oorspronkelijk verwees de term "Chirojeugd" enkel naar de jongens in de patronaten. Jozef Cleymans gebruikte het woord in het hoofdartikel van Het Katholiek Patronaat, toen dat voor de eerste keer verscheen, op 1 oktober 1934. In dat artikel stelde hij een werking voor waaruit de latere jeugdbeweging zou groeien.
De opvoeding die in de patronaten gegeven werd, paste binnen het idee van "Alles voor Vlaanderen, Vlaanderen voor Kristus" (de AVV-VVK-gedachte).
Christus Koning, het "Chirofeest" van vroeger Christus Koning wordt door bepaalde groepen gevierd op de laatste zondag van het kerkelijk jaar, dus de week voor de advent begint. Gewoonlijk is dat in de week van 20 tot 26 november (de laatste zondag van het kerkelijk jaar, bij de protestanten ook wel eeuwigheidszondag genoemd). Het feest was lange tijd een van de hoogdagen voor deze vereniging in de Christus Koning-gedachte. In de parochie van de plaatselijke Chirogroep was er een viering en die werd aangevuld met lokale activiteiten, zoals daar zijn een jeugdhulde, een spellendag, een ouderfeest. In het Chiro-ideaal waren de leden ridders en dienaressen van Christus. Het thema Christus Koning verdwijnt stilaan vanaf de jaren 1960, maar sommige groepen houden tradities in ere en vieren nog Christus Koning, weliswaar met een hedendaagse invulling.https://chiro.be/wat-is-chiro/geschiedenis/chiro-erfgoed/christus-koning
Logo thumb|150px|Het Christusmonogram Gedurende tientallen jaren gebruikte men het labarum of Christusmonogram als symbool. In de jaren 1980 werd de Χ uitgerekt tot een open cirkel, om te tonen dat de Chiro een beweging is, een gemeenschap die op zich staat (een kring of cirkel), maar die oog heeft en openstaat voor de omgeving en de wereld (de opening in de cirkel).
In 2005 lanceerde de Chiro een vernieuwde huisstijl. Men koos daarbij voor "een wit logo in een rood en speels vlak" wit: omdat het logo zo sterker staat en meer opvalt rood: omdat het een van de bewegingskleuren is, minder ‘hard’ dan zwart, krachtiger dan beige en dynamischer dan blauw speels: "dat spreekt voor zich!"
Chirovisie De Chirovisie wordt beschreven in de Chirodroom. Die valt samen te vatten in drie Chirowaarden: graag zien,https://chiro.be/spiegeltekst-graag-zien innerlijkheidhttps://chiro.be/spiegeltekst-innerlijkheid en rechtvaardigheid.https://chiro.be/spiegeltekst-rechtvaardigheid
Chirokleren Op 11 april 1934 werd door het Aartsbisdom een overeenkomst gesloten tussen de patronaten en de KAJ dat de patronaten omwille van hun parochiale werking geen uniform mochten dragen. Met het Christusmonogram als symbool van de vernieuwing leidde dit ertoe dat de verschillende groepen toch een eigen kledingstijl creëerden. Gegroeid uit de lokale werking, geïnspireerd door het thema van Christus Koning en onder internationale invloed ontstonden de eerste uniformen. Zonder enige eenheid door het ontbreken van een nationale top.miniatuur|Evolutie van het Chiro-uniform Het duurde nog tot 1942, toen de landsbondsraad ontstond, dat er richtlijnen voor het uniform werden uitgevaardigd. Voor de jongens was dit een donkerblauwe korte broek en bruine broeksriem met Chirogesp, een donkerbruin hemd, een goudgele das en donkerblauwe muts met Chirokenteken. Het meisjesuniform bestond uit een lichtblauw kleedje met goudgele das voor de leden en een lichtblauwe bloes met donkerblauwe rok voor de leidsters. In De Keure editie 1955, verdween de muts uit het jongensuniform en de broek werd zwart ribfluweel.Chirojeugd Vlaanderen vzw, Keure van Chirojeugd, 1955, Uniform pagina 8, https://chiro.be/sites/default/files/De_Keure_1955.pdf Ondanks de voorschriften bleven een aantal groepen trouw aan hun eigen uniform, soms met witte of groene uniformhemden.
Het uniform werd onder andere gedragen bij officiële momenten: om naar de mis te gaan, tijdens de openingsformatie en de slotformatie en tijdens het marcheren. Voor de eigenlijke activiteiten werd aangepaste spelkledij aangetrokken.
In 1974 werd een nieuw uniform ingevoerd. De veranderingenhttps://chiro.be/wat-is-chiro/geschiedenis/chiro-erfgoed/chirokledij die op gang gekomen waren sinds Top 64 kregen nu ook in het uiterlijk van de beweging hun weerslag. De jongens droegen voortaan een beige hemd en een donkerbruine korte broek, de meisjes een gele blouse en een blauw jeansjurkje met bretellen. Voor de jongste afdeling was er alleen een T-shirt met het afdelingsfiguurtje.
Tijdens Krinkel '95, een bivak voor alle leiding en aspi's, werd zowel de kledij als het concept erachter aangepast. Sindsdien is er een assortiment Chirokleren, waaruit groepen en individuen hun eigen keuze kunnen maken. Lokale groepen konden wel nog kiezen voor een uniform, waarbij ze de vrijheid kregen om zelf een samenstelling te kiezen, zonder dat van bovenaf werd opgelegd. Sinds 1995 bestaat het basisassortiment dus uit een (korte) beige broek, of een (korte) beige rok voor de meisjes, een rood T-shirt, een blauw hemd en een blauwe sweater. Daarnaast is er een assortiment randkledij, met onder andere een Chirobuff, rode, beige of blauwe kousen en Chiroschoenen of -sandalen.
Vandaag de dag is er een rijkelijk aanbod van Chirokleren en gadgets te vinden in de Chirowinkel: brooddozen, sokken, paraplu's, botjes ... . Die Chirowinkel heet De Banier. Je kan deze winkel vinden in verschillende Belgische grootsteden.
Kentekens Binnen de Chiro zijn er een overigens ook tal van kentekens en/of symbolen die beduiden op een kleinere groep binnen de Chiro. Meestal gaat het dan over een afdeling, de leidingsgroep, kaderleden, etc. Deze kentekens zijn verkrijgbaar in Chirowinkel De Banier. De onderstaande kentekens zijn die welke tegenwoordig gebruikt worden en moeten niet worden verward met een heel aantal oudere kentekens.
Afdelingskentekens en figuren Iedere afdeling heeft een eigen kenteken en afdelingsfiguur. De kentekens hebben de kleur van de afdeling en kunnen op het uniform genaaid worden.https://www.debanier.be/afdelingskenteken.html. Gearchiveerd op 28 maart 2023.Deze kentekens zijn tegenwoordig niet meer verplicht. 600px|miniatuur|none|De afdelingskentekens die tegenwoordig door de Chiro gebruikt worden.Ribbels (paars), Speelclub (geel), Rakwi (groen), Tito (rood), Keti (blauw) en Aspi (oranje) Naast deze afdelingskentekens heeft iedere afdeling ook een afdelingsfiguur:https://chiro.be/wat-is-chiro/geschiedenis/chiro-erfgoed/afdelingsfiguren Ribbels: Rupsje Ribbel Speelclub: Flupje Mazzel Rakwi's: Sjoepap Tito's: Flamm en Spetter Keti's: Bo Bever Aspi's: Freek De Egel
Kentekens voor de leiding en kaderleden
Er bestaan naast de afdelingskentekens ook kentekens voor de lokale leiding en de kaderleden. Het moderne leidingskenteken symboliseert een vertakte boom waarvan de diepe wortels de zwaarste stormen kunnen doorstaan en is naast de fluitkoord een symbool dat aantoont dat je lid bent van de leidingsploeg.https://chiro.be/wat-is-chiro/voor-leiding/leidingsploeg/leidingskenteken Voor kaderleden bestaat er een kenteken waarop er een stel boomwortels zijn afgebeeld die de leidingsploeg ondersteunen.
De Chiromuziekkapel Sinds het ontstaan van Chiro hadden vele Chirogroepen hun eigen muziekkapel als onderdeel van het tonen van de identiteit. Dit was een soort van blaaskapel bestaande uit leden, leiding en oud-leiding. De Chiromuziekkapel werd door de toenmalige nationale Chiroleiding ingevoerd, als aanvulling op romantische Kristus-beweging die Chiro moest uitdragen. Een reguliere Chiromuziekkapel bestond doorgaans uit een tiental ruiterijtrompetten en enkele marstrommels en/of landsknechten. Doorheen de jaren verdwenen de meeste van deze muziekkapellen. Echter zijn er vandaag de dag nog zo'n 30-tal Chiromuziekkapellen die doorgaans jaarlijks samenkomen op een nationale Chirotaptoe.
Organisatie Structuur De Chiro bestaat uit zo'n 874 (2022)https://chiro.be/cijfergegevens zelfstandige Chirogroepen. In elke groep heeft de eigen leiding het heft, het initiatief en het beslissingsrecht in handen.
De groepen uit nabijgelegen plaatsen verzamelen zich in een gewest. In totaal zijn er 72 (2023) gewesten.https://chiro.be/gewesten Een aantal gewesten samen vormen een verbond, waarvan er 10 zijn.
In elke provincie is er een regionaal secretariaat, waar leiding terechtkan met allerlei vragen. Op elk van die secretariaten werken minstens twee beroepskrachten, maar de dag door, en zeker elke avond, zijn er hele groepen vrijwilligers die mee aan die Chirobeweging bouwen. In de steden Antwerpen, Brussel en Gent, is er bovendien een stadswerking actief.
Verschillende overkoepelende aangelegenheden worden door de nationale kadervrijwilligers georganiseerd in diverse diensten, commissies en raden. Er zijn verbonden in regio Antwerpen (Verbond Antwerpen, Verbond Kempen, Verbond Mechelen), regio Oost-Vlaanderen (Verbond Heuvelland, Verbond Reinaert, Verbond Roeland), regio Vlaams-Brabant en Brussel (Verbond Brussel, Verbond Leuven), regio Limburg (Verbond Limburg) en regio West-Vlaanderen (Verbond West-Vlaanderen).
Leeftijdscategorieën (afdelingen) + Aantal leden in 2023-2024 Ribbels 17 768 Speelclubbers 20 106 Rakwi's 19 090 Tito's 15 569 Keti's 12 141 Aspi's (Aspiranten) 8 899 Totaal leden 93 899 Leiders 7 490 Leidsters 9 026X-leiding9 VB's 448 Proosten 17 Totaal leiding 16 999 Kadervrijwilligers 1 282 Totaal 112 171
De lokale Chirogroepen tellen gewone leden en leiders. In de Chiro bestaan onder de leden verschillende afdelingen, elk met hun bijhorende kleur ribbels, paars (niet in alle Chirogroepen, meestal in Chirogroepen met te veel speelclubbers): 1ste en 2de leerjaar speelclub, geel (vroeger ook kapoenen e.d. genoemd): 3de en 4de leerjaar indien er ribbels zijn, of 1ste, 2de en 3de leerjaar indien er geen zijn rakwi's, groen (komt van rakkers (jongens) en kwiks (meisjes)): 5de en 6de leerjaar indien er ribbels zijn, of 4de, 5de en 6de leerjaar indien er geen zijn tito's, rood (komt van tippers (meisjes) en toppers (jongens)) 1ste en 2de middelbaar keti's, blauw (komt van kerels (jongens) en tiptiens(meisjes)) 3de en 4de middelbaar aspi's, oranje (komt van aspiranten) 5de en 6de middelbaar
De jongste afdeling, de ribbels, wordt qua benaming vrij gelaten. Andere mogelijkheden zijn: bengels, biekes, botjes, guiters, kabouters, kadeekes, kapoenen, kiekeboes, miniclub, minimannen, oskaarkes, pagadders, pallieters, pinkels, prutsen, sjamfoeters, sloebers, spikkels, tintels, triangels, tsjoepkes, wieskes, woelies, kaloebers, ... De oudste afdeling, de aspiranten wordt soms overgeslagen of ingekort naar één jaar wanneer er leiding te weinig is. Die beslissing ligt bij elke Chirogroep apart. Soms wordt er ook een extra jaar toegevoegd bij een leidingsoverschot. Deze keuze ligt bij de Chirogroep zelf, ook de naam kiezen ze zelf. Enkele mogelijkheden zijn: aspi +, soepa's... .
Geschiedenis