175px|thumb|Jan Dirk Imelman. Foto Brigitte Cornelis.
Jan Dirk Imelman (Groningen, 1 juli 1939) is een Nederlandse emeritus hoogleraar in de grondslagen en geschiedenis van opvoeding en onderwijs.
Opleiding Imelman groeide op in een middenstandsgezin in Groningen. Na de HBS-A en een een jaar studie Nederlands behaalde hij achtereenvolgens in 1961 zijn onderwijzersdiploma aan de Rijkskweekschool in Groningen, en in 1965 zijn mo-A- en in 1966 zijn kandidaats-pedagogiek, beide aan de Rijksuniversiteit Groningen. Uiteindelijk sloot hij zijn studie af in 1971 en promoveerde hij in 1974 cum laude op een begripsanalytisch en fenomenologisch proefschrift over de plaats en inhoud van een pedagogiek op personalistische grondslag.
Loopbaan Hij was een jaar werkzaam in een kindertehuis en vijf jaar als militair (waarvan één jaar als dienstplichtige). Sinds 1966 werkte hij als onderwijzer op een Lagere Landbouw-huishoudschool (Wehe-Hoorn), als leraar op een Middelbare meisjesschool en een Pedagogische Academie (Appingedam) en op een Academie voor beeldende kunsten (Groningen). Vanaf 1972 was hij verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen, waar hij in 1980 benoemd werd tot hoogleraar Algemene, wijsgerige en theoretische pedagogiek. In 1989 werd hij door de Rijksuniversiteit Utrecht uitgenodigd de leerstoel Grondslagen en geschiedenis van de pedagogiek te bezetten, een functie die hij aannam en in 1999 afsloot met een rede getiteld De afgebroken jaargang '41-'42: Paedagogische Studiën als praktisch wetenschappelijk tijdschrift in het nauw. Op bestuurlijk niveau heeft hij onder meer weten te bereiken dat eind jaren tachtig het reeds langer bestaande interuniversitaire Netwerk voor wijsgerige en historische pedagogiek door de minister erkend (en gesubsidieerd) werd als interuniversitaire opleiding van pedagogische promovendi.
Onderzoek Twee gedachten over het onderwijs bepaalden het werk van Imelman: 1) Leerlingen moeten door leraren worden ingeleid in kennis en vaardigheden ten bate van een steeds zelfstandiger oordeelsvorming, 2) Vorming kan niet zonder zelfvorming. Imelman staat daarbij in een van oorsprong Duitse Bildungs-theoretische traditie (zie: Bildung). Hij deed onderzoek naar de waarde van verschillende onderwijsvernieuwingen, het godsdienstonderwijs, en naar stromingen in de pedagogiek, steeds óók vanuit historisch perspectief. Kritiek die Imelman had op het onderwijs volgens het Jenaplan en de antroposofische Vrije scholenHoe vrij is de vrije school? : een analyse van de antroposofische pedagogiek, Jan Dirk Imelman, P. B. H Van Hoek, Intro 1983 werd in die kringen niet bepaald op prijs gesteld. Zijn voorkeur ging uit naar het daltononderwijs als meest in lijn met zijn gedachten over welke doelen in het onderwijs moesten worden nagestreefd. Voor het Cito werkte hij mee aan de 'Domeinbeschrijvingen'http://www.cito.nl/nl/onderzoek%20en%20wetenschap/achtergrondinformatie/primair_speciaal_onderwijs/wereldorientatie/domeinbeschrijvingen.aspx voor het basisonderwijs.
In 1999 schreef hij een kritisch advies over het Studiehuis als onderwijsvernieuwing. Dat advies werd aanvankelijk door het Ministerie van OCW genegeerd. Volgens het rapport van de Commissie parlementair onderzoek onderwijsvernieuwingen (2008) werd de kritiek van Imelman op een aantal onderwijsvernieuwingen ten onrechte niet gehoord.Het onderzoeksrapport van het parlementair onderzoek onderwijsvernieuwingen Recente publicaties van Imelman getuigen nog steeds van zijn bezorgdheid over het 'Nieuwe leren' en het 'competentiegerichte onderwijs'. Hij wijst er daarbij op dat dat onderwijs niet alleen het kind, maar ook de continuering en revitalisering van de cultuur dient. Algemene vorming (Bildung, general education) is het antwoord op de 'pedagogische kwestie': hoe de school een brug kan slaan tussen het 'meedoen en zeker weten' van de gezinsopvoeding en de kritische mondigheid die van de moderne staats- en wereldburger verwacht wordt. De pedagogische en de daaruit voortvloeiende politieke verantwoordelijkheid van de samenleving vraagt om een periodiek herzien van leerplannen op basis van: maatschappelijke, kennistheoretische, leer- en ontwikkelingspsychologische, didactische argumenten. Zijn pedagogiek onderscheidt zich kritisch van de sinds eind 20e en begin 21e eeuw wijdverbreide 'child-centered' en sociaal-constructivistische onderwijs-leerpsychologieën en onderwijspraktijken.
Bibliografie (selectie) Inleiding in de pedagogiek. Over opvoeding, haar taal en wetenschap Groningen: 1977, 1982 2e herz, Plaats en inhoud van een personale pedagogiek. Groningen: Wolters-Noordhoff 1978 2e herz. druk, Met W.A.J. Meijer en J.M.P. Jeunhomme Jenaplan. Wel en wee van een schoolpedagogiek. Begripsanalytische kritiek en handelingsonderzoek. Nijkerk: 1981, Vertaald in het Duits: Jena-Plan. Eine begriffsanalytische Kritik Weinheim: 1996, Red. Filosofie van opvoeding en onderwijs. Recente ontwikkelingen binnen de wijsgerige pedagogiek. Groningen: 1979, 1983 2e herz, Met P. B. H Van Hoek Hoe vrij is de vrije school? : een analyse van de antroposofische pedagogiek Intro Nijkerk 1983, Met W.A.J. Meijer De Nieuwe School gisteren en vandaag Amsterdam/Brussel: 1986, Met W.A.J. Meijer, P.A. van der Ploeg en R.H. Wissink. Tussen leuren en leren. Analyse van elf methoden van godsdienstonderwijs Kampen: 1986, Pädagogik und Normativität. Kritik der positivistischen, der geisteswissenschaftlichen und anderer kulturologischer Denkformen Norderstedt: 1992, Theoretische pedagogiek. Over opvoeden en leren, weten en geweten Baarn: 1995,2008 2e herz, Met Mineke van Essen. Historische pedagogiek. Verlichting, Romantiek en ontwikkelingen in Nederland. Baarn: 1999,2003 2e herz, Lob des hohen Verstandes. In: S. Miedema & W. van Haaften, Pedagogiek over de grens. Over de internationalisering van de pedagogiek, pp. 41-56 Utrecht: 1998, De afgebroken jaargang '41-'42. 'Paedagogische Studiën' als praktisch wetenschappelijk tijdschrift in het nauw. Afscheidsrede Groningen/Utrecht: 1999, Kleine vormingsleer. Nadenken over cultuur, leerplan, docent en leerling in een Bildung-vijandige tijd. In: Luc Braeckmans red. Cultuur en onderwijs, pp. 135-188 Gent: 2009, Met Henk Wagenaar & Wilna Meijer: Cultuurpedagogiek, onderwijspolitiek en de staat van het onderwijs. Assen: Van Gorcum 2017, Met Sieneke Goorhuis-Brouwer en Wilna Meijer: Psychologie en pedagogiek van het jonge kind. Over ontwikkeling, stimulering en vorming. Assen: Van Gorcum 2019, () 'My pedagogic Creed'. In: Rassegna di Pedagogica / Pädagogische Umschau LXXVII-2 Pisa/Roma, 2020, pp. 221-232 Met Daan Thoomes. Bibliografie van de publicaties van prof. dr. J.D. Imelman. Periode: 1971-2021. Utrecht University Repository of via Research Portal RUG Met Jos de Mönnink. De verweesde school. Kennis, geloof en onderwijs in een democratische samenleving. Leusden, ISVW Uitgevers, 2021, Met Wilna Meijer, Fred Janssen en Piet van der Ploeg, Onderwijs op koers houden; een pedagogisch-didactisch kompas. Amsterdam, SWP, 2024,
Liber Amicorum Wilna Meijer, Piet van der Ploeg en Daan Thoomes (red.), Pedagogiek als tijdrede (verschenen ter gelegenheid van de zestigste verjaardag van prof. dr. J.D. Imelman). Baarn, Intro, 1999,
Bijdragen aan archieven De door Imelman verkregen archieven van de reformpedagoog Cor Bruijn, (geluids)archieven uit kringen van het Nederlandse daltononderwijs, en het redactie-archief van het tijdschrift Pedagogische Studiën, vanaf de oprichting tot ver in de jaren 50 van de twintigste eeuw, zijn geschonken aan het ADNG, het Archief- en Documentatiecentrum Nederlandse Gedragswetenschappen.
Externe links University of Groningen research portal Catalogus Professorum Universiteit Utrecht Bibliografie voor de geschiedenis van de Universiteit Utrecht (BiGUU) YouTube-video - 'De nieuwe wereld': De verweesde school: wat ging er mis en wat te doen? Gesprek van Ad Verbrugge met Jan Dirk Imelman en Jos de Mönnink op 17 oktober 2021 Interview van Vittorio Busato met Jan Dirk Imelman in het ADNG-History-project op 15 november 2021
Categorie:Hoogleraar aan de Universiteit Utrecht Categorie:Hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen Categorie:Nederlands pedagoog