Aerdenhout is een villawijk in de gemeente Bloemendaal in de Nederlandse provincie Noord-Holland.
Geschiedenis De naam Aerdenhout komt van 'Den Anderen Hout': Aerdenhout was een andere 'hout' (een ander bosgebied) dan de Haarlemmerhout. Aerdenhout staat bekend om zijn villa's en landgoederen, die gelegen zijn in de bossen rondom het dorp zelf.Zie ook: Geschiedenis van Bloemendaal en Aerdenhout, Mr. C.W.D. Vrijland, Uitgeverij Schuyt&Co Haarlem, 1975 Aanvankelijk hoorde Aerdenhout tot de heerlijkheid Brederode.
Door Aerdenhout stroomde lange tijd het riviertje de Relle. Deze waterloop werd gegraven door verschillende tuinen en percelen in Aerdenhout om uiteindelijk in de Leidsevaart uit te komen. De Relle was een duinrel en diende tot het betrekken van gefilterd schoon en helder water uit de duinen. Drooggevallen delen van deze duinrel zijn thans nog te zien op het terrein van de Antoniusschool en in de tuin van het huis Boekenroodeweg 4, waar ook een oude gevelsteen er naar verwijst.
Voorzieningen De plaats heeft een spoorwegstation Heemstede-Aerdenhout dat op het grondgebied van de gemeente Heemstede ligt. Buslijn 80 (Zandvoort-Amsterdam) van Connexxion, voorheen de NZH, bedient een aantal bushalten langs de Zandvoorterweg. Van 1899 tot 1 september 1957 reed de NZH-tramlijn Amsterdam - Zandvoort door Aerdenhout. Op het voormalige tramtracé door Aerdenhout (in 1899 de eerste elektrische tramlijn in Nederland) werd een ruim fietspad aangelegd. Na het verdwijnen van de tram werd Aerdenhout aangesloten op het NZH-stadsbusnet van de gemeente Haarlem. Ten slotte was er alleen nog een belbus die midden jaren 90 van de 20e eeuw werd opgeheven.
De belangrijkste sportvereniging is de hockeyclub A.M.H.C.(Aerdenhoutse Mixed Hockey Club) Rood-Wit. Zowel Heren 1 als Dames 1 komen uit in de Overgangsklasse.
Aerdenhout heeft geen dorpskern. Het is vooral een villawijk die gegroeid is tussen bestaande verbindingswegen. Een politiepost en een postkantoor bestaan al lang niet meer. Middenstand en winkels bevinden zich op de doorgangsweg tussen Zandvoort en Heemstede; de Zandvoortselaan.
Scholen Er zijn meerdere basisscholen in Aerdenhout: de Antoniusschool Aerdenhout de S.A.B. (Schoolvereniging Aerdenhout-Bentveld) aan de Mr. H. Enschedeweg. De naam kwam tot stand onder de leiding van de heer Slothouber, die lange tijd directeur van deze school was. de Vondelschool de Tijo H. van Eeghenschool. Er is een middelbare school: het Montessori (mavo) College Aerdenhout aan de Boekenroodeweg (voorheen ivo-mavo 't Heuveltje, die vanuit Bloemendaal naar Aerdenhout verplaatst werd).
De aparte kleuterschool "'t Mierennest" aan de Schulpweg bestaat niet meer. Deze werd geïntegreerd in de tegenovergelegen S.A.B.
Religie Kloosters en kerken thumb|beschilderingen Antoniuskerk thumb|De als noodkerk gebouwde Antoniuskerk Op de grens met Heemstede ligt Klooster Alverna op de oude hofstede Boekenrode. Het was voor een buitenplaats een uitgelezen stek, gelegen op de grens tussen duin en polder. Het voorname landhuis (rijksmonument) keek aan de voorkant uit op de duinbossen van Aerdenhout. Aan de achterkant zo’n zes meter dieper lagen de landerijen met weiland, moestuin en boomgaard, rijkelijk bevloeid met schoon water aangevoerd door duinrellen. Het water stroomde in natte winters overvloedig. Het landgoed is in 2008 aangekocht door Noord-Hollands Landschap maar wordt pas in 2023 opengesteld voor het publiek. Het landhuis en omliggende gebouwen zijn in gebruik als hoofdgebouw van de Congregatie Zusters Franciscanessen in Nederland.
Op de zolder van het vroeg-zeventiende-eeuwse jachthuis de Koekoek bevindt zich een voormalige schuilkerk (1648). Landgoed Koekoeksduin waarop de voormalige schuilkerk zich bevindt is in particulier eigendom en derhalve niet vrij toegankelijk. Het gebouw wordt gebouw particulier bewoond.
Aan de Sparrenlaan staat een door Jos Cuypers en Pierre Cuypers jr. ontworpen Rooms-Katholieke noodkerk gewijd aan Antonius van Padua. Deze Antoniuskerk en aanliggende pastorie uit 1922 zijn ontworpen in een gematigd expressionistische stijl van de Amsterdamse school. In het ontwerp zijn stijlelementen terug te vinden die geïnspireerd zijn door de eerdere samenwerking met monnik en architect Dom Bellot. Het hoofdzakelijk houten gebouw was door zijn tijdelijke functie zeer sober van stijl. Door de jaren heen hebben verschillende kunstenaars beschilderingen aangebracht. De kerk is nooit vervangen door een permanent gebouw en geldt als een zeldzaam voorbeeld van een noodkerk in Nederland.
Van de hand van Karel Lodewijk Sijmons staat aan de Leeuwerikenlaan de in 1958 gebouwde PKN Adventkerk. Het ontwerp van dit rijksmonument was sterk geïnspireerd door het werk van Le Corbusier en werd gekenmerkt door het gebruik van ruwe materialen als beton en onbewerkt hout. De ruimtelijke indeling was erop gericht een vloeiende overgang te creëren tussen het sacrale en het niet-sacrale deel. In 2007 werd de kerk gerenoveerd door de in Aerdenhout woonachtige architect Cees Dam, waarbij de ruimtelijke indeling werd versterkt, de vloer werd vervangen en het lichtplan werd gemoderniseerd.
De Religieuze Kring Een bijzondere vereniging in Aerdenhout is de Religieuze Kring met een onderkomen aan de Oscar Mendliklaan. Deze gemeenschap, die tweewekelijks samenkomt in een klein groen gebouw, werd oorspronkelijk opgericht door dr. J.D. Bierens de Haan. De vereniging is formeel gesproken geen kerkgemeente, maar een vereniging met volledige rechtsbevoegdheid waarvan men lid kan worden. De Religieuze Kring is een vrijzinnig genootschap binnen de PKN waar vooral gastpredikanten voorgaan. De belangrijkste vertegenwoordigde stromingen daarbij zijn Doopsgezind, Lutheraan en Remonstrant. De meeste leden van de vereniging zijn afkomstig uit Aerdenhout, Bloemendaal en Haarlem. Velen spreken in het taalgebruik kortweg van 'de Kring'.De Nieuwe Kring, Aerdenhout. Gearchiveerd op 1 december 2021. In 2013 is de naam van de vereniging gewijzigd in De Nieuwe Kring.
Bouwwerken Kareol Een bijzonder bouwwerk was lange tijd de villa Kareol aan de van Lennepweg in Aerdenhout. Dit kolossaal grote huis werd omringd door een grote tuin met bos, begrensd door de Boekenroodeweg en het latere Van Vollenhovenlaantje. Het huis werd door de heer Bunge bewoond en werd in de Tweede Wereldoorlog gebruikt als herstellingsoord voor oorlogsgetroffenen. Zij geven nog steeds een blad getiteld "de Kareoler" uit. Dit bijzondere gebouw was het eerste woonhuis in Nederland waarin gewapend beton verwerkt was. Er was een hoge toren die als watertoren fungeerde: deze was van veraf boven de bossen reeds te zien. Het immense gebouw raakte echter in verval en is in 1979 gesloopt. Daarna is er op het bosrijke terrein een appartementengebouw gerealiseerd.
Haringbuys en Bosch en Landzigt Een tweetal bijzondere en ook zeer oude gebouwen in Aerdenhout zijn de Haringbuys en het landhuis Bosch en Landzigt. De Haringbuys was ooit een herberg voor vissers uit Zandvoort die door de duinen met hun manden vis naar de markt in Haarlem liepen. De herberg had aanvankelijk de naam Het Klaverbladt, ook wel Het Gulden Klaverbladt.Een mysterieus rijm in een herberg te Aerdenhout. Gearchiveerd op 3 mei 2019. In de nabijheid, onder andere in de tuin van Bosch en Landzigt, staan enkele oude grenspalen met een klaverblad als afbeelding.
Het huis Bosch en Landzigt maakte oorspronkelijk deel uit van een landgoed met aangelegde tuin. Er staan nog oude bomen waaronder twee exemplaren van de taxus (taxus baccata), een hulstboom (ilex aquifolum) en een magnolia (magnolia tulpiflorum). Achter in het bos zijn diverse soorten stinzenplanten te vinden. De tuinaanleg is oorspronkelijk ter hand genomen naar een ontwerp van de bekende tuinarchitect Leonard Springer. Het huis werd onder meer bewoond door ir. F. graaf van Randwijck en dr L.W. Bierens de Haan. Het deel aan de straatzijde is het oudste. Er is een oude onderkeldering bewaard gebleven. Het achterste gedeelte met een serre als uitbouw dateert van rond 1920. Ooit had men vanuit dit huis vrij zicht over de landerijen tot aan de spoorweg Haarlem-Leiden.
De bij Bosch en Landzight staan een boerderij en dienstwoning. Het bijbehorende bakhuis, hooiberg en schuren werden na ernstig verval gesloopt. De garage van de boerderij deed nog lange tijd dienst als stalling van een dienstauto voor de freule van Randwijck. In de jaren 1980 was de leegstaande boerderij enige jaren gekraakt, een unicum voor het verder zo rustige Aerdenhout. De boerderij is een van de weinige objecten in Aerdenhout die bovendien nog refereert aan de agrarische periode van deze plaats. Achter deze boerderij lag een tuin met fruitboomgaard. Deze grensde aan een bijzondere onderneming in Aerdenhout: melkerij Mariënbosch. Boeren uit de omgeving brachten hun melk naar deze melkfabriek. In de jaren '60 is deze echter afgebroken. Het terrein lag toen geruime tijd braak en werd later bestemd voor een schoolgebouw. De boerderij en het landhuis hebben een eeuwenoude historie en dateren van de 18e eeuw (en mogelijk eerder) hetgeen bijzonder is voor Aerdenhout. De meeste huizen dateren daar uit de periode 1920-1930 of later.
Tussen de Teding van Berkhoutlaan en Bosch en Landzigt bevindt zich een weiland. Dit is een van de weinige nog onbebouwde gebieden van Aerdenhout en grenst aan een overblijfsel van de beek die door Aerdenhout liep: de Relle. Het biedt de bewoners van de twee-onder-een kap woningen aan de Teding van Berkhoutlaan een vrij uitzicht op het bos bij dit landhuis. Op de grond rust een servituut dat bepaald dat het niet bebouwd mag worden. Enkel beperkt agrarisch gebruik is toegestaan. De eigendom van deze grond berust thans bij een vereniging van kopers, deels bestaande uit bewoners van de aangrenzende erven.
Blauwduin en het Naaldenveld Een bijzonder landhuis is nog de monumentale villa Blauwduin aan de Zwaluwenweg richting het Naaldenveld. Dit vrijstaande huis werd in 1928 gebouwd naar een ontwerp van de architect J. Konings. Het huis is gebouwd in een Engelse landschapsstijl en heeft een rieten kap. De bijgebouwen werden in dezelfde stijl gebouwd. Het geheel is omringd door een tuin en heeft een ruim, vrij zicht over de omringende weilanden. De naam Blauwduin komt oorspronkelijk van het zicht dat men vanuit het huis richting de duinen had: in de morgen was hier een blauw waas te zien. De woning is lange tijd bewoond door telgen van de familie Bierens de Haan en hun inwonend huispersoneel. In de villa werd de tv-serie Oud Geld van de AVRO opgenomen. Daarna is de woning verbouwd en in twee aparte woningen gesplitst. Verderop bevinden zich de hockeyvelden van de vereniging Rood Wit en het Naaldenveld. Dit stuk bos bestaat voor een groot deel uit grove dennen, die daar begin twintigste eeuw zijn aangeplant.
Andere bijzondere huizen Veel van de huizen in Aerdenhout zijn begin 1900 onder architectuur gebouwd, ze worden gekenmerkt door een ruim gebruik van hout. De villa's hebben elk een eigen bouwstijl, tuinaanleg en vaak ook benaming. Voorbeelden hiervan zijn het huis De Toorts op de hoek van de Nicolaas Beetslaan, de vroegere villa Rijnegom die daar tegenover lag en door een appartementenflat werd vervangen, en de villa Rockaertsduyn (aan de Aerdenhoutsduinweg) ontworpen door architect Willem Cornelis Bauer in 1902.
Personen Geboren in Aerdenhout Henk van Riemsdijk (1911-2005), jonkheer, bestuurder, bestuursvoorzitter van Philips; W.L. Brugsma (1922-1997), journalist (Haagse Post); Erwin Nypels (1933-2024), politicus; Gijs van Lennep (1942), autocoureur; Francesco Antonietti (1950), kunstschilder; Mariëtte Barnhoorn (1953-2012), zakenvrouw; Jeroen Hin (1957-2019), zakenman en autocoureur. Woonachtig geweest in Aerdenhout Peter de Bie (overleden 2025); Dieuwertje Blok (overleden 2025); Chiel de Boer (overleden 1978); Dirk van den Broek (overleden 2020); Jan Brouwer (overleden 1976); Nederlands architect