thumb|Voorkant Belgisch rijbewijs 2019 thumb|Achterkant Belgisch rijbewijs 2019 thumb|Rijbewijs van Marcella Debusschere, afgegeven in 1967 Een rijbewijs is een document waarmee een bestuurder van een motorvoertuig kan aantonen dat hij/zij beschikt over voldoende kennis, inzicht en vaardigheid om een motorvoertuig van een bepaalde categorie te kunnen en mogen besturen. Het woord rijbewijs is inmiddels standaardtaal geworden, maar het begon als een afkorting van rijvaardigheidsbewijs. Moderne rijbewijzen zijn meestal kunststof kaartjes in creditcardformaat. In veel landen, waaronder de lidstaten van de Europese Unie, is de basiskleur ervan roze.
In de Europese Unie zijn de regelingen geharmoniseerd door de richtlijn over het Europees rijbewijs. De hierna in detail besproken regelingen voor Nederland en België zijn niet meer dan concrete uitwerkingen van deze richtlijn, die dus slechts licht verschillen. In België is dit een bevoegdheid van de gewesten en kunnen er daar onderling ook kleine verschillen zijn.
Het rijbewijs is eigendom van de staat. Op het rijbewijs kan men onder andere lezen wie de houder is, waar diegene woont ten tijde van afgifte (bij nieuwe rijbewijzen in creditcardformaat wordt het adres niet meer vermeld) en voor welke categorie voertuigen het rijbewijs geldig is. Naast de functie als legitimatiebewijs (het bewijs van de bevoegdheid tot het besturen van een voertuig) dient het rijbewijs in verschillende landen ook als identiteitsbewijs, in Nederland dient alleen een Nederlands rijbewijs als identiteitsbewijs. In overige landen wordt het Nederlandse rijbewijs alleen als rijbewijs gezien en niet als identiteitsbewijs. In Noord-Amerika is het rijbewijs zelfs het voornaamste identiteitsbewijs. Ook in Nederland heeft het deze status (maar niet als bewijs van nationaliteit of rechtmatig verblijf in het land). In België geldt het rijbewijs niet als identiteitsbewijs.
In tegenstelling tot een Nederlandse ID-kaart of een nationaal paspoort is een rijbewijs niet gebonden aan een nationaliteit. Een buitenlander die in een land (bijvoorbeeld Nederland) woont, kan daar examen doen en zo in het bezit komen van een rijbewijs.
Geschiedenis Het bestaan van een rijbewijs als standaard bewijsvoering dat iemand gemachtigd is door de nationale autoriteiten om een voertuig te besturen is als eerste vastgelegd tijdens de Geneefse conventie van 1949. Dit is met latere conventies verder bijgewerkt. Het leidt er toe dat rijbewijzen in de landen die het ondertekend hebben zich aan dezelfde standaarden houden. Er zijn ook afspraken over het internationale rijbewijs, zodat mensen ook in andere landen kunnen rijden. Onderdeel van de afspraken is hoe het er uit ziet, wat er in moet staan en hoe het geschreven moet zijn. Zie UNTC volume 1042, waar in "Conventions on Road Traffic" Annex 6 staat aangegeven dat het een vel moet zijn in de kleur roze. thumb|Schermafdruk van Annex 6 van "Convention on Road Traffic" uit volume 152 van de Geneefse Conventie uit 1949
Nederland De Wegenverkeerswet 1994 bepaalt in artikel 107: Aan de bestuurder van een motorrijtuig op de weg dient door de daartoe bevoegde autoriteit een rijbewijs te zijn afgegeven voor het besturen van motorrijtuigen van de categorie waartoe dat motorrijtuig behoort.
Dit wordt uitgewerkt in het Reglement rijbewijzen.Reglement rijbewijzen (Nederland)
In Nederland is het rijbewijs voor bestuurders van motorvoertuigen verplicht sinds 1905. Aanvankelijk werd dit op aanvraag afgegeven, er hoefde geen examen te worden afgelegd. De examenplicht kwam in 1927 met de oprichting van het Centraal Bureau voor de afgifte van Bewijsstukken van Rijvaardigheid.
Op 1 oktober 2006 werd in Nederland begonnen met de vervanging van het roze, papieren rijbewijs door het plastic creditcardformaat. Hiervoor werd tien jaar uitgetrokken, zodat elk rijbewijs bij de periodieke verlenging aan de beurt kwam. Op 1 oktober 2016 reed er in Nederland geen geldig "roze papiertje" meer rond. De voornaamste reden was de betere beveiliging tegen fraude en vervalsing. Het beveiligingsniveau van het nieuwe rijbewijs werd vergelijkbaar met die van het Nederlandse paspoort en de identiteitskaart. Bovendien zou Nederland met het nieuwe rijbewijs in de pas lopen met bijna alle EU-lidstaten. Sinds de invoering van het creditcardformaat zijn er verschillende modellen afgegeven. Het rijbewijs wordt, net zoals de overige identiteitsbewijzen, op een centrale plek geproduceerd.Nieuw rijbewijs op creditcardformaat, RDW, 2005
Afgifte en geldigheidsduur thumb|25 jaar rijbewijs in Nederland Polygoonjournaal (1952) In Nederland worden examens voor rijvaardigheidsbewijzen afgenomen door het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen.Tegen het overleggen van dit bewijs kan een rijbewijs worden aangevraagd bij de burgemeester van de woonplaats waarin de aanvrager woont. De RDW is verantwoordelijk voor de aanvraag en afgifte van rijbewijzen, maar het is de loketbeambte die namens de burgemeester die het rijbewijs uitreikt.[] De burgemeester geeft het document niet zelf af, maar stuurt de aanvraag door naar de RDW (Dienst Wegverkeer) als: de aanvrager in Nederland woont, maar niet ingeschreven staat in de Basisregistratie Personen, meestal gaat het hierbij om een dak- en thuisloze of een buitenlandse student; als de aanvrager in het bezit van een rijbewijs van andere EU-lidstaat of, onder voorwaarden, een ander rijbewijs uit een ander land en hij het wil omwisselen voor een Nederlands rijbewijs; als de aanvrager in het bezit is van een militair rijbewijs en hij het voor een regulier rijbewijs wil omwisselen; als de aanvrager in het bezit is van een oud linnen rijbewijs. Categorie rijbewijs Met welk voertuig mag men rijden? Minimumleeftijd A1 A2 C1 D1 AM4 16 jaar, geen ontheffing mogelijk, vaak wordt dit als beperking (code) op een AM-rijbewijs gezet, waarbij de 4 staat voor vierwieler AM 16 jaar A1 18 jaar A2 20 jaar A 21 voor code 80 1e 2 jaar, 22 jaar zonder beperkingen mét rijbewijs A2, 24 zonder rijbewijs A2 B 17 jaar met begeleiding, 18 zonder begeleiding C1 18 jaar C 21 jaar D1 21 jaar D 24 jaar E Altijd gecombineerd met B, C1, C, D1 of D T Automatisch verstrekt aan degenen die op 1 juli 2015 rijbewijs B hebben.. Bij rijbewijs C automatisch verstrekt. Bij het rijbewijs C krijgt men altijd het rijbewijs T cadeau, ook wanneer het rijbewijs C vóór 1 juli 2015 behaald is, na genoemde datum wordt het rijbewijs T automatisch bij het rijbewijs C geschreven.
Een aanvraag voor het vernieuwen van een rijbewijs voor personen die niet meer binnen de Europese Unie wonen wordt direct bij de RDW ingediend. Sinds 1 oktober 1986 zijn rijbewijzen in beginsel 10 jaar geldig. Bij het verlopen van een linnen rijbewijs voor 1 juli 1985, moeten de gebruikers opnieuw rijexamen doen.Bij verlenging op een leeftijd tussen 65 en 70 jaar is het nieuwe rijbewijs geldig tot de 75ste verjaardag, bij latere verlenging is het nieuwe rijbewijs 5 jaar geldig.Rijbewijs B kan vanaf 17 jaar behaald worden, maar tot het 18e levensjaar mag uitsluitend onder begeleiding van een coach worden gereden. Bij rijbewijscategorieën B en de vroegere BE krijgt men automatisch de categorieën AM en T.Voor de overige rijbewijzen geldt een minimale leeftijd van 18 jaar, met uitzondering van het rijbewijs AZ, waar de minimale leeftijd 21 jaar bedraagt.Sinds 1 januari 2005 moeten houders van rijbewijs C (vrachtauto's) en D (autobussen) bij iedere verlenging een medische keuring ondergaan. De keuring moet door een arts van een arbodienst worden gedaan. Deze regel is ingevoerd om te kunnen voldoen aan Europese regelgeving op het gebied van de rijbewijzen. Als men 75 jaar of ouder is, moet bij de verlenging van elke rijbewijscategorie, behalve AM, een medische rijbewijskeuring plaatsvinden (tot 1 januari 2014 was dit 70 jaar of ouder). Er is geen maximumleeftijd voor het ondergaan van de medische keuring en het verkrijgen van het rijbewijs. In juni 2015 legde een bijna 101-jarige man met goed gevolg de keuring af en kreeg een nieuw rijbewijs.
Sinds 1 juli 2015 is categorie T op het rijbewijs ingevoerd. Met de categorie T op het rijbewijs mogen personen vanaf 16 jaar een LBT (land- of bosbouwtrekker) en een MMBS (motorrijtuig met beperkte snelheid), met aanhangwagen, besturen op de openbare weg. De categorie T is niet verplicht voor een LBT of een MMBS die niet breder is dan 130 cm (inclusief verwisselbaar uitrustingsstuk aan de voorkant) en een van de volgende functionaliteiten heeft: maaien, onkruid bestrijden, vegen, sneeuwruimen, gladheid bestrijden, hondenpoep verzamelen of hefinrichting aan de voorkant. Deze voertuigen mogen niet de mogelijkheid hebben om een aanhangwagen of verwisselbare machine te trekken.Categorie T op het rijbewijs, Rijbewijs.nl Bezitters van een trekkercertificaat konden dit tot 1 juli 2016 inwisselen voor een rijbewijs categorie T, via de RDW. Bezitters van een rijbewijs B, behaald voor 1 juli 2015, krijgen tot 1 juli 2025 bij vernieuwing van het rijbewijs, automatisch categorie T op het rijbewijs.
Puntenrijbewijs Het Puntenrijbewijs, niet te verwarren met het Beginnersrijbewijs hieronder, is gebaseerd op het Puntensysteem voor Rijbewijzen.Rijksoverheid.nl, Het Puntenrijbewijs Dit systeem geldt voor alle rijbewijshouders en houdt in dat wanneer men binnen 5 jaren voor een tweede maal wordt veroordeeld voor rijden onder invloed, het rijbewijs ongeldig wordt verklaard. Bij deze tweede overtreding moet het alcoholgehalte dan wel meer dan 1,3 promille zijn.
Beginnersrijbewijs Het Beginnersrijbewijs is sinds 30 maart 2002 een nieuw type rijbewijs voor beginnende bestuurders.CBR.nl, Maatregel beginnende bestuurder Iemand is een beginnende bestuurder tijdens de eerste vijf jaren na de datum waarop aan hem of haar voor de eerste maal het rijbewijs is afgegeven. Voor 16- en 17-jarigen is deze termijn zeven jaar na verkrijging van een rijbewijs (van de bromfietscategorie AM).
Het rijbewijs bevat twee beginnerspunten. Wanneer de beginnende bestuurder binnen de eerste vijf jaar een met name genoemd verkeersdelict pleegt, raakt hij of zij een punt kwijt. Als men twee punten kwijt is, wordt automatisch het rijbewijs ingevorderd. De bestuurder in kwestie krijgt het rijbewijs niet terug voordat hij of zij een theorie- en praktijkproef succesvol aflegt, die vergelijkbaar is met het gewone rijexamen.
De gedachte achter het Beginnersrijbewijs is dat de beginnende bestuurder minder snel verkeersdelicten zal plegen, aangezien na twee overtredingen het rijbewijs wordt ingevorderd. Feit is dat bij een groot aantal verkeersongevallen beginnende bestuurders betrokken zijn. Door deze maatregelen hoopt justitie dat te verminderen.
De verkeersdelicten die zorgen voor een punt aftrek zijn de volgende: Algemeen gevaarzettend of hinderend verkeersgedrag (artikel 5 Wegenverkeerswet); Dood of toebrengen van (zwaar) lichamelijk letsel (artikel 6 Wegenverkeerswet) Bumperkleven ofwel onvoldoende afstand houden (artikel 19 RVV); Overschrijdingen van de maximumsnelheid: als men op een autosnelweg de maximumsnelheid overschrijdt met meer dan 40 km/u en op andere wegen met meer dan 30 km/u; Andere overtredingen van de verkeersregels als daarbij letsel of schade is ontstaan. Voorwaarde voor invordering van het rijbewijs is dat de beginnende bestuurder in die vijf jaar twee van deze verkeersdelicten heeft begaan en daarvoor een bekeuring heeft betaald of door de strafrechter is veroordeeld.
Het voorlopige Beginnersrijbewijs wordt na het vijfde jaar automatisch omgezet in het definitieve normale rijbewijs.
2toDrive