Mahjong is een gezelschapsspel. De naam van het spel komt van het Standaardmandarijnse woord majiang (). In het Standaardkantonees wordt het spel màa chuk () genoemd.
In China is mahjong zeer populair. Ook in Japan, Korea en de Filipijnen wordt mahjong gespeeld, evenals – maar in veel mindere mate – de westerse wereld. De regels kunnen van plaats tot plaats variëren.
In Nederland bestaat sinds 2004 de Nederlandse Mahjong Bond, die betrokken is bij de organisatie van tal van toernooien. Van oudsher werden daarbij de Nederlandse Toernooi Spelregels (NTS) aangehouden, evenals de regels van De Rode Draak, een variant op de klassieke Chinese regels, maar de laatste jaren zijn vooral de moderne Chinese en Japanse varianten sterk in opmars, zoals Hongkong mahjong, Riichi mahjong en de nieuwe internationale Mahjong Competitie Regels (MCR), ook wel "Chinees Officieel" genoemd. In Suriname is de lokale variant matjok populair.
Het tweede Wereldkampioenschap Mahjong werd in 2010 gespeeld in het Nationaal Denksport Centrum Den Hommel te Utrecht. 208 Deelnemers hadden zich ingeschreven. Het toernooi werd gewonnen door de Chinese Linghua Jiao, voor de Fransman Olivier Boivin en de Oostenrijkse Elisabeth Frischenschlager. In het landenklassement won China voor Frankrijk en Denemarken.
Spelmateriaal Een complete set bestaat uit 144 stenen, een winddoos, fiches of stokjes voor de afrekening en twee dobbelstenen.
Stenen Men kan spelen met en zonder seizoenen en bloemen. Het spel bestaat uit 136 stenen, waaraan eventueel 4 seizoenen en 4 bloemen zijn toegevoegd. Klik op de plaatjes voor een vergrote afbeelding.
de 136 mahjong-spelstenen zonder seizoenen en bloemen naam afbeelding aantal aantal omschrijving afbeelding Kringen 1 tot en met 9 cirkels of kringen 4 van elk 36 Op elke steen staat een aantal cirkels die origineel munten voorstelden. 200px Bamboe 1 tot en met 9 strengen 4 van elk 36 Op elke steen staat een aantal strengen van Chinese munten aan een touw geregen, welke vaak worden aangezien voor bamboestokjes. Op bamboe 1 staat een vogel, meestal een mus of een pauw. 200px Tekens cijfers van 1 tot en met 9 4 van elk 36 Op deze stenen staat bovenaan een Chinees cijfer, met daaronder het karakter voor 10.000 (萬, wàn). Deze staan origineel symbool voor 100 strengen van elk 100 munten. 200px Winden Oost, Zuid, West, Noord 4 van elk 16 Op elke steen staat het Chinese teken voor een windrichting. center|85px center|65px Draken Groen, Wit, Rood 4 van elk 12 Op deze stenen staat een rood of groen teken. De witte draak is een blanco steen of een rechthoekig kader. Totaal: 136
Seizoenen en bloemen Hierbuiten staan de stenen die alleen punten en verdubbelingen opleveren: de 4 seizoenen en 4 bloemen. De seizoenen en bloemen zijn uniek, er zijn er dus niet 4 van elk.
Soms worden ze gemakshalve alle acht 'seizoen' genoemd, dan spreekt men wel van hoofdseizoenen en bijseizoenen of van seizoenen met rood cijfer en met groen cijfer. Soms tonen de stenen afbeeldingen die niets met seizoenen of bloemen te maken hebben. De hierbij afgebeelde stenen tonen vermoedelijk scènes uit sprookjes.
Wie een bloem of seizoen heeft, legt de steen direct op tafel. Hij krijgt er dan punten voor. Bovendien trekt hij een nieuwe steen van de muur (dat wil zeggen de voorraad onverdeelde stenen), zodat hij weer het oorspronkelijke aantal stenen heeft als het seizoen of de bloem niet wordt meegeteld. + de extra stenen, 4 seizoenen en 4 bloemen nummer hoort bij spelerEen speler die zijn eigen seizoen of bloem heeft, krijgt extra punten afgebeeld seizoen afgebeelde bloem 1 oost lente pruimenbloesem 2 zuid zomer orchidee 3 west herfst chrysant 4 noord winter bamboe Totaal: 4 seizoenen 4 bloementhumb|100px|De seizoenenthumb|100px|De bloemen Het totaal aantal stenen is dus 136 (zie eerste tabel) plus 4 seizoenen en 4 bloemen, is 144. In het oosten speelt men voornamelijk zonder de seizoenen en bloemen.
Speelkaarten In plaats van met stenen kan er ook met speelkaarten worden gespeeld. Kaarten voor mahjong zijn moeilijk verkrijgbaar, maar veel goedkoper dan stenen. Werkt men met kaarten, dan wordt er geen muur gebouwd - in plaats daarvan legt men de geschudde kaarten op een stapel. De procedure voor het openen van de muur vervalt.
Het is zelfs mogelijk gewone speelkaarten te gebruiken. Er zijn dan vier sets nodig, liefst met gelijke achterkanten. Gebruikt worden: Harten aas tot en met negen (36 tekens) Ruiten aas tot en met negen (36 kringen) Schoppen aas tot en met negen (36 bamboe) Ruiten-, schoppen- en klaverenvrouw (12 draken) Alle heren (16 winden)
Tekens in de hoek De stenen en kaarten die in het westen worden verkocht, hebben meestal een westers teken in de hoek. Bij de tekens, kringen en bamboes een cijfer, bij de winden de letter E, S, W, N. Ook in de hoek van de draken staat vaak een letter. Oosterlingen hebben deze tekens niet nodig en daar vindt men dan ook meestal spelmateriaal waarop deze tekens ontbreken.
Unicode-symbolen Unicode Symbool Omschrijving1F000-1F003 🀀 🀁 🀂 🀃 oosten-, zuiden-, westen-, noordenwind1F004-1F006 🀄 🀅 🀆 rode, groene, witte draak1F007-1F00F 🀇 🀈 🀉 🀊 🀋 🀌 🀍 🀎 🀏 tekens1F010-1F018 🀐 🀑 🀒 🀓 🀔 🀕 🀖 🀗 🀘 bamboe1F019-1F021 🀙 🀚 🀛 🀜 🀝 🀞 🀟 🀠 🀡 kringen1F022-1F025 🀢 🀣 🀤 🀥 pruim, orchidee, bamboe, chrysant1F026-1F029 🀦 🀧 🀨 🀩 lente, zomer, herfst, winter1F02A 🀪 joker1F02B 🀫 achterkant van steen
Dobbelstenen Bij het spel horen twee dobbelstenen. Ze worden gebruikt om te bepalen hoe het spel begint.
Winddoos De winddoos of mingg bevat vier schijfjes waarop een windrichting (oost, zuid, west en noord) is afgebeeld. De schijfjes worden aan het begin gebruikt om te loten over de verdeling van de zitplaatsen. Daarna wordt de winddoos neergezet met de wind van de ronde bovenaan.
Puntenstokjes Bij het spel worden meestal ook fiches of stokjes geleverd waarmee na het spel de punten worden afgerekend.
De beschikbare puntenstokjes worden in vieren verdeeld, zodat ieder start met dezelfde puntenvoorraad.
Rekjes Rekjes om de stenen op te leggen worden in het Verre Oosten niet gebruikt en ze worden dan ook meestal niet bij het spel geleverd. Men kan ze desgewenst apart kopen of zelf maken.
thumb|Rekje De afbeelding toont een voorbeeld van een rekje (zijaanzicht). De open combinaties worden bovenop gelegd, de verborgen stenen op de schuine kant. De weggeworpen stenen komen midden op tafel. Zo blijven de open combinaties goed gescheiden van de weggeworpen stenen.
De puntentelling kan onderop worden geplakt. Een van de rekjes krijgt een afwijkende kleur. Deze is voor Oost bestemd, zodat altijd zichtbaar is wie Oost is.
Maakt men het rekje even lang als een rij van 17 of 18 stenen, dan kan het behulpzaam zijn bij het bouwen van de muur: men hoeft de stenen niet te tellen: de muur wordt even lang als het rekje. Het rekje kan daarna worden gebruikt om de muur naar de juiste plaats duwen.
Combinaties thumb|Hier is net een mahjong gemaakt Er zijn wel wat regels die overeenkomsten hebben. Doel van het spel is het maken van combinaties: chow, paar, pung, kong en uiteindelijk mahjong.
Chow Een chow is een combinatie van drie opeenvolgende stenen van dezelfde soort [tekens, kringen of bamboe]. Een chow bestaat altijd uit drie stenen, niet twee of vier.
Paar Een paar (ook wel pillow genoemd) is een combinatie van twee dezelfde stenen. Een paar kan worden gemaakt van tekens, kringen, bamboe, winden en draken.
Pung Een pung of pong is een combinatie van drie dezelfde stenen.
Kong Een kong (ook wel kan) is een combinatie van vier dezelfde stenen.
Mahjong De ultieme combinatie 'mahjong' bestaat uit vijf van de hierboven genoemde combinaties, waaronder precies één paar. Mahjong bestaat bijvoorbeeld uit twee chows, twee ,pungs en een paar. Of uit vier chows en een paar. Of uit een chow, twee pungs, een kong en een paar. Bevat een mahjong geen kong, dan bestaat de combinatie uit 14 stenen. Bevat mahjong een of meer kongs, dan zijn het in totaal 15 of meer stenen. Een speler moet daarom een extra steen van de muur pakken als hij in de loop van het spel een kong maakt.
Bij de meeste clubs en met toernooien kan men pas mahjong claimen wanneer men een "schone" mahjong heeft. Dit is mahjong met stenen van 1 kleur (dus óf tekens, óf bamboe, óf kringen, plus eventuele winden en/of draken). Dit omdat men anders enkel bezig is met afrekenen en muren opbouwen en er nauwelijks gespeeld wordt doordat er zo snel mahjong wordt gemaakt.
Open of gesloten Sommige van deze combinaties kunnen 'open' of 'gesloten' zijn. Hierover later. De vier benamingen in de linkerkolom van onderstaande tabel zijn synoniem en de vier benamingen in de rechterkolom zijn ook synoniem: Een van de stenen in de combinatie werd opgeëistnadat hij door een andere speler was weggelegdAlle stenen in de combinatiezijn van de muur getrokkenOpenGesloten / DichtOp tafel (zichtbaar voor andere spelers)In de hand (niet zichtbaar)Van tafelVan de muurGemeldNiet gemeld
Voor een kong kloppen deze benamingen niet helemaal. Een kong is altijd gemeld en ligt altijd op tafel, ook als hij 'gesloten' en 'van de muur' is.
Spelverloop in het kort Aan iedere speler wordt een windrichting toegekend. Dit gebeurt, merkwaardig genoeg, in spiegelbeeld. Oost is gever. Rechts van hem zit Zuid, links Noord en tegenover hem West.
thumb|De muur is gebouwd, het spel kan beginnen
De stenen worden op tafel omgekeerd en door elkaar geroerd. Elke speler maakt nu een rij van 18 stenen (17 als er zonder seizoenen en bloemen wordt gespeeld) en daarbovenop nog een rij van dezelfde lengte. Het geheel wordt tot een vierkant tegen elkaar geschoven en de 'muur' genoemd. Deze muur dient als voorraad. Volgens een bepaalde procedure, waarbij dobbelstenen nodig zijn, wordt bepaald op welke plek de muur geopend wordt.
De procedure is als volgt: Oost gooit met de dobbelstenen om een speler aan te wijzen. Hij telt eerst zichzelf, daarna zijn rechterbuur (Zuid) en zo vervolgens.
De aangewezen speler gooit de dobbelstenen, telt het totaal op bij de worp van Oost, en telt van links naar rechts stenen op de muur voor hem. Is het totaal meer dan 17 of 18, dan telt hij verder op de muur van zijn rechterbuurman. De dobbelstenen zijn nu niet meer nodig.
Voorbij de aangewezen steen wordt een opening in de muur gemaakt. De muur links van de opening is de 'levende muur' en rechts van de opening is de 'dode muur'.
Nu begint het geven. Oost neemt vier stenen van de levende muur, gevolgd door Zuid en zo vervolgens. Als elke speler twaalf stenen heeft, nemen ze elk nog een enkele steen.
De speler Oost begint. Hij pakt een steen van de levende muur (hij heeft nu veertien stenen) en legt een steen, die hij niet nodig denkt te hebben, open weg en meldt de steen, b.v. "tekens 4" (nu heeft hij er weer dertien)In de praktijk neemt Oost bij het delen meteen 14 stenen. Hij pakt dan voor zijn eerste beurt geen steen meer van de muur. Daarna is de volgende speler aan de beurt. In tegenstelling tot wat in het westen gebruikelijk is, wordt er tegen de klok in gespeeld.
Heeft een speler een seizoen of bloem, dan legt hij die steen op tafel en pakt hij een extra steen van de dode muur. De seizoenen en bloemen tellen niet mee met het vormen van combinaties maar geven alleen extra punten of verdubbelingen.
Pakt een speler een combinatie (paar, chow of pung) van de muur, dan laat hij niets merken. Hij bewaart de combinatie tot het spel voorbij is. Hij heeft nu een gesloten combinatie.