José de San Martín, volledige naam José Francisco de San Martín Matorras (Yapeyú (Corrientes), 25 februari 1778 – Boulogne-sur-Mer (Frankrijk), 17 augustus 1850) was een Spaans-Argentijns generaal en de belangrijkste zuidelijke leider van de Zuid-Amerikaanse onafhankelijkheidsstrijd. Hij is de nationale held van Argentinië.
Levensloop in het kort Hij verliet Zuid-Amerika op jonge leeftijd en studeerde in Madrid. Hier raakte hij bevriend met de Chileen Bernardo O'Higgins. In 1789 sloot hij zich aan bij het Spaanse leger om tegen de Fransen te vechten. Hij nam deel aan verschillende veldslagen, waaronder de Slag bij Bailén en de Slag bij Albuera. Tijdens deze periode kwam San Martín in contact met aanhangers van Zuid-Amerikaanse onafhankelijkheid.
In 1812 zeilde hij naar Buenos Aires vanuit Engeland en bood zijn diensten aan bij de "Verenigde Provincies van het Zuiden" (ruwweg overeenkomend met het huidige Argentinië). Na de Slag bij San Lorenzo in 1813, kreeg hij het commando over het "Leger van het Noorden" en begon plannen te maken om Lima aan te vallen. Volgens dit plan zou eerst een leger bijeen worden gebracht in Cuyo, Chili zou worden bevrijd waarna Lima vanuit de zee zou worden aangevallen.
In 1817 trok hij vanuit Mendoza over de Andes, een onderneming die vergeleken kan worden met de trek over de Alpen door Hannibal en Napoleon. In Chili aangekomen leverde hij slag bij Chacabuco en Maipú (1818). In samenwerking met Bernardo O'Higgins werd Chili bevrijd.
Lima werd in 1821 veroverd waarna San Martín op 12 juli 1821 benoemd werd tot 'Beschermer van Peru'. Na een onderhoud onder vier ogen met zijn mede-bevrijder Simon Bolívar bij Guayaquil, Ecuador op 22 juli 1822, legde San Martín plotseling het commando over zijn leger neer en trok zich terug uit de politiek en het leger. In 1824 verliet hij Zuid-Amerika om in Frankrijk te gaan wonen. Veel historici hebben zich later afgevraagd wat er tijdens de ontmoeting van 22 juli is besproken maar hierover is nooit een eenduidige mening gekomen.
Simón Bolívar en San Martín worden beschouwd als de belangrijkste Libertadores van Spaans Zuid-Amerika.
Geboorte José de San Martín was de zoon van de Spanjaard Juan de San Martín en Gregoria Matorras. Hij was het vijfde en laatste kind geboren op 25 februari, 1778 in Yapeyú, een klein stadje in Corrientes, Argentinië.
Vanaf 1774 was zijn vader Luitenant-Gouverneur van Yapeyú. In 1781 verhuisde de familie naar Buenos Aires.
Spanje In 1784, kreeg zijn vader een andere post, deze keer in Spanje. En zo verhuisde de familie naar Spanje waar San Martín vanaf 1785 ging studeren aan het Koninklijk adellijk Seminarie in Madrid. Tijdens zijn studie aan de Seminarie raakte hij bevriend met Bernardo O'Higgins.
Toen hij 11 was verliet San Martín het Koninklijk adellijk Seminarie en sloot zich aan bij het Regiment van Murcia. Hier begon zijn militaire loopbaan.
Militaire loopbaan in Europa Nadat hij zich bij het Regiment van Murcia had aangesloten nam San Martín deel aan verschillende campagnes in Afrika, waarbij hij onder andere in Melilla en Oran vocht. In 1797, tegen het eind van de Eerste Coalitieoorlog, vocht hij tegen Frankrijk in de Pyreneeën en kreeg hij de rang van onderluitenant. In augustus van hetzelfde jaar gaf zijn regiment zich over aan strijdkrachten van het Verenigd Koninkrijk. Kort hierna vocht hij in Zuid-Spanje vooral in Cádiz en Gibraltar met de rang van 2e Luitenant van de Lichte infanterie.
Bij het begin van de Spaanse Onafhankelijkheidsoorlog in 1808 werd San Martín adjudant van het Eerste Regiment Voluntarios de Campo Mayor. Na gevechten tegen de Fransen, werd hij benoemd tot kapitein "Van het Bourbonregiment". Op 19 juli 1808 versloegen de Spanjaarden de Fransen in de Slag bij Bailén. Hierdoor kan het Leger van Andalusië Madrid aanvallen en innemen. Voor zijn prestaties tijdens de slag werd gedecoreerd met een gouden medaille en gepromoveerd tot luitenant-kolonel.
Tijdens zijn verblijf in Spanje leerde San Martín verschillende Creolen kennen en raakte bekend met onafhankelijkheidsbewegingen in Amerika. Jaren later (11 september 1848) vertelde hij in een brief aan Ramón Castilla dat na een ontmoeting met andere Amerikanen bij Cádiz ze hoorden van het oproer in Caracas en Buenos Aires en besloten om terug te keren naar hun geboorteland en bij te dragen aan de strijd die zeker zou verhevigen.
Op 16 mei 1811 nam hij deel van de Slag bij Albuera onder bevel van generaal William Beresford. Tijdens de slag ontmoette hij de Schot Lord MacDuff die hem introduceerde bij de Vrijmetselaarsloges die betrokken waren bij complotten voor Zuid-Amerikaanse onafhankelijkheid. San Martín verzocht om ontslag uit het Spaanse leger wat toegestaan werd.
Engeland Met de hulp van Lord MacDuff, verkreeg San Martín een paspoort naar Engeland waar hij verschillende creolen ontmoette die lid waren van de Logia de los Caballeros Racionales (Loge van de Ridders van de Rede) opgericht door de Venezolaan Francisco de Miranda. Volgens Argentijns geschiedkundige Felipe Pigna werd San Martín geïntroduceerd in het Maitland Plan door leden van de loge opgericht door Miranda en Lord MacDuff.
In 1812 vertrok San Martín naar Buenos Aires aan boord van het Britse fregat George Canning.
Zuid-Amerika thumb|San Martíns tombe in de kathedraal van Buenos Aires
Argentinië Na zijn aankomst in Buenos Aires op 9 maart 1812 werd zijn rang van Luitenant Kolonel erkend door het Triumviraat en werd hem de oprichting van het Bereden Regiment Grenadiers (Regimiento de Granaderos a Caballo) toevertrouwd. Dit regiment zou het beste getrainde wapen van de revolutie worden.
Gedurende 1812 richtte San Martín zijn training op de moderne oorlogstechnieken die hij ervaren had tijdens zijn dienst in de Spaanse Onafhankelijkheidsoorlog. Samen met Carlos María de Alvear en José Matias Zapiola, richtte hij ook de Logia Lautaro op, eenzelfde soort loge als de onafhankelijke loges uit Londen en Cádiz. In augustus trouwde hij met María de los Remedios de Escalada een jonge vrouw van een van de plaatselijke rijke families.
In oktober 1812 werd in Buenos Aires bekend dat het Noordelijke leger onder leiding van Manuel Belgrano een overwinning had behaald. Onder druk van de Lautaro Loge, hierin ondersteund door San Martíns strijdkrachten en publieke opinie, trad het Eerste Triumviraat af en werd het Tweede Triumviraat gevormd. De leden waren Juan José Paso, Nicolás Rodríguez Peña, and Antonio Álvarez Jonte (Rodríguez Peña and Álvarez Jonte waren leden van de loge). Deze nieuwe regering versterkte de positie van het leger en besloot Montevideo te belegeren dat gecontroleerd werd door Spaanse loyalisten. Op 17 december 1812, werd San Martín gepromoveerd tot kolonel.
Begin van zijn militaire loopbaan in Zuid-Amerika Op 28 januari 1813 werd San Martín met zijn Bereden Grenadiers (bestaande uit ongeveer 150 soldaten) uitgezonden om de kust rond de rivier Paraná te beschermen tegen een Spaanse vloot (11 schepen onder commando van generaal José Zavala). 's Ochtends 3 februari gingen 250 man aan land en vochten tegen San Martín in de Slag van San Lorenzo.
Tijdens het gevecht werd San Martíns paard gedood en raakten zijn benen onder het dode dier bekneld. Sergeant Juan Bautista Cabral hielp San Martín zich te bevrijden uit zijn netelige positie. Ondertussen werd Cabral aangevallen en raakte gewond. Na de slag overleed hij aan zijn opgelopen wonden. San Martín werd gepromoveerd tot generaal. Het was zijn eerste militaire onderneming in Zuid-Amerika.
Leger van het Noorden Na de overwinningen van het Leger van het Noorden in de veldslagen bij Tucumán en Salta, verloor het leger onder leiding van Manuel Belgrano terrein na de nederlagen bij Vilcapugio (1 oktober) en Ayohuma (14 november) 1813. Het Triumviraat besloot om San Martín naar het leger te sturen met een klein infanterie leger en zijn cavalerie regiment.
Nadat hij zich bij het Leger van het Noorden had aangesloten kreeg hij het commando in januari 1814. Belgrano werd zijn onderbevelhebber. San Martín trok met het leger naar Tucumán en begon het te trainen. Hiertoe stichtte hij een nieuwe militaire school. Kolonel Martín Miguel de Güemes werd gestuurd om de loyalisten uit Peru te bevechten en zo tijd te winnen. Hierop volgde kleine gevechten in Salta en Jujuy. Na het nieuws van de overwinning van Guillermo Brown tegen de loyalistische vloot en de daaropvolgende blokkade van Montevideo, trokken de loyalisten zich terug naar om hun strijdkrachten te verenigen.
In april 1814 kreeg San Martín verlof voor de behandeling van een ziekte en vertrok bij naar Córdoba.
Onder zijn bevel werd de logica van het Maitlandplan onderstreept. De Koninklijke strijdkrachten uit Boven - Peru (huidig Bolivia) konden redelijk eenvoudig verslagen worden wanneer zij zich in Salta of Jujuy begaven maar als de revolutionaire strijdkrachten zich naar Boven-Peru begaven werden zij zelf even simpel verslagen. Het Maitlandplan hield kort samengevat in dat eerst het grondgebied van het huidige Argentinië moest worden bevrijd, daarna met hulp van Chileense onafhankelijkheidsstrijders Chili en daarna het huidige Peru en Bolivia.
Gouverneur van Cuyo In Córdoba ging San Martín verder met de voorbereidingen van zijn plan om Lima - de hoofdstad van Onderkoninkrijk Peru - aan te vallen via Chili. Hiertoe verzocht hij de regering hem te benoemen tot gouverneur van Cuyo. Later zond de voorlopige regering van de Verenigde Provincies van de Rio de la Plata Juan Pueyrredón. Deze gaf San Martín volledige steun voor zijn plan.
Tijdens zijn voorbereiding voor de oversteek van de Andes hield San Martín zich ook met zijn taken als gouverneur bezig. Hij verbeterde een striktere inning van de belastingen, gereglementeerde boerenarbeid, liet de bevolking massaal inenting tegen pokken en stichtte een bibliotheek. Ook organiseerde hij de post door de beveiliging te verbeteren. Ondertussen probeerde hij andere provincies over te halen zich onafhankelijk te verklaren.
Een maand nadat hij gouverneur werd versloegen in Chili de royalisten de opstandelingen onder leiding van Bernardo O'Higgins. Na de nederlaag vluchtte O'Higgins de Andes over. San Martín versterkte zijn spionagenetwerk met de zogenaamde Guerra de zapa. (In het Spaans is dit een woordspeling op de uitdrukking Trabajo de zapa wat de betekenis heeft van geheime werkzaamheden met een verborgen doel.)
Hiertoe zond San Martín zijn Aide-de-camp en amateur cartograaf Álvarez Condarco naar Chili om verschillende streken te verkennen, vooral de Chacabuco regio. Een andere maatregel was het verzorgen van valse informatie naar Chili over de mogelijke invasieroutes en spionage over mogelijke aanvallen van de royalisten.
Leger van de Andes thumb|250px|Cerro de la gloria: Monument voor het Leger van de Andes in Mendoza, Argentinië. Tijdens zijn gouvernement organiseerde hij het leger van Cuyo. Op 8 november 1814 werd het 11e infanteriebataljon opgericht waarvan het Chilicorps onderdeel van was. Dit Chileense corps bestond uit de restanten van het leger dat de Andes over was gevlucht na de nederlaag in de Slag bij Rancagua.
Tegen oktober 1815, na bijdragen van verschillende provincies, bestond het leger uit 1600 infanteriesoldaten, 1000 man cavalerie, 200 man artillerie en 10 kanonnen. Er waren echter veel problemen zoals de kleine voorraden kruit, ijzer en uniformen. Omdat de bestaande lokale industrie niet groot genoeg was om het leger van de Noorden te bevoorraden loste San Martín het probleem om door in Cuyo zelf industrie op te richten.
San Martín werd gesteund door het (nationale) Opperste Directie van de Verenigde Provincies van de Rio de la Plata. Verschillende regionale leiders waren sceptisch over de haalbaarheid van een onderneming tegen het Onderkoninkrijk Peru via de Andes en boden geen steun. Toch benoemde Pueyrredón op 1 augustus 1816 San Martín tot 1e generaal van het tot Leger van de Andes omgedoopte leger.