thumb|300px|Ottawa Women’s Monument (1992, Minto Park, Ottawa, Canada) ter nagedachtenis van vrouwen omgekomen door huiselijk geweld Huiselijk geweld is fysiek of verbaal geweld dat door iemand uit de huiselijke of familiekring van het slachtoffer wordt gepleegd.
De term 'huiselijk' verwijst niet naar de plaats waar het geweld plaatsvindt, maar naar de relatie tussen pleger en slachtoffer, bijvoorbeeld (ex-)partner, gezins- en familieleden, en het wordt daarom ook wel geweld in afhankelijkheidsrelaties genoemd.
Voorbeelden van huiselijk geweld zijn: geweld door (ex-)partner, kindermishandeling en -verwaarlozing, siblinggeweld (tussen broers en zussen), ouderenmishandeling, eergerelateerd geweld, huwelijksdwang en huwelijkse gevangenschap, femicide (vrouwenmoord), androcide (mannenmoord), vrouwelijke genitale verminking, mishandeling van ouders door hun kinderen en mishandeling van adolescenten door ouders of leeftijdgenoten.
Cijfers van de Nederlandse situatie Volgens een onderzoek uit 1997 was in Nederland 45% van alle vrouwen en mannen tussen de achttien en zeventig jaar ooit slachtoffer van huiselijk geweld. Deze cijfers hadden betrekking op fysiek en psychisch geweld tegen kinderen, partners of ouders.Betreffend onderzoek: Dijk, T. van, Flight, S., Oppenhuis E., & Duesmann, B. (1997). Huiselijk geweld, Aard, omvang en hulpverlening. Den Haag: Intromart, Sociaal Wetenschappelijk Onderzoek., . Geschat werd dat er jaarlijks in Nederland minstens 200.000 personen slachtoffer werden van (evident) huiselijk geweld. In 2011 waren ongeveer 4 op de 10 slachtoffers in Nederland mannen. Over het jaar 2022 bleek dat 8 procent van de mannen en 10 procent van de vrouwen boven 16 jaar te maken kreeg met huiselijk geweld.
Uit onderzoek door Movisie naar politiecijfers in 2010-2012 bleek dat in Nederland 90% van de verdachten bij huiselijk geweld man is; de slachtoffers waren in de aangiften voor het merendeel vrouwen: 75,5%. Politiecijfers zijn echter niet altijd representatief, aangezien ze vooral het aantal interventies door de politie weergeven en niet zozeer het volledige en vaak structurele probleem in kaart brengen.
Uit onderzoek in 2025 door onder andere Investico bleek dat zaken over huiselijk geweld niet altijd voor de rechter worden gebracht. Zaken worden geseponeerd, ook als de zaak bewijsbaar is. Het OM vindt in zulke gevallen dat vervolging van de dader niet in het ‘algemeen belang’ is. Een rechtszaak zou de ‘onderlinge verhoudingen’ tussen ex-partners kunnen verstoren, of zou de ‘geestelijke gezondheid van kinderen’ schaden.
Meldingen van huiselijk geweld kunnen gemeld worden bij de organisatie Veilig thuis. Verreweg de meeste van die meldingen zijn beroepsmatig en komen van de politie, vanuit de gezondheidszorg en vanuit het onderwijs. Het aantal meldingen was bedroeg 136.000 over het jaar 2025. Uit de cijfers blijkt een constante stijging van het aantal meldingen. In 2022 waren er 123.000 meldingen.
Vergelijking mannelijke en vrouwelijke daders Bij een bevraging naar huiselijk geweld onder de Nederlandse bevolking door Intomart uit 2010, in opdracht van het Nederlandse Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum, bleek dat Nederlandse vrouwen zich even vaak schuldig maken aan huiselijk geweld als Nederlandse mannen. Mannen zijn minder snel geneigd aangifte te doen, wat onder meer kan samenhangen met het stigma dat is verbonden aan mannelijk slachtofferschap. Wel zijn er verschillen in de vorm van het huiselijk geweld dat wordt gebruikt (zowel fysiek als psychisch) en de duur van het geweld (incidenteel versus structureel). Omdat vrouwen er vaker fysiek letsel aan overhouden, komen bij deze groep de hulpverlenende instanties eerder en vaker in beeld.
Uit een meta-analyse van 82 Amerikaanse en Britse onderzoeken door John Archer (Universiteit van Centraal Lancashire, 2000) bleek dat vrouwen vaker naar geweld grijpen in huiselijke ruzies dan mannen; het geweld van mannen leidt echter vaker tot ernstige verwondingen dan geweld van vrouwen. Een publicatie uit 2014 liet echter zien dat vrouwen minder vaak geweld gebruiken en dat de gevolgen van geweld door vrouwen ook minder groot zijn vergeleken met geweld door mannen.
Kinderen Kinderen worden als slachtoffer gezien als ze slachtoffer zijn (geweest) van kindermishandeling en/of als ze getuige zijn (geweest) van geweld tussen ouders, mede omdat dit psychische problemen kan geven. Kinderen die huiselijk geweld hebben meegemaakt, gaan in hun eigen relaties als volwassenen eerder tot geweld over.
Uit onderzoek van de Universiteit Leiden en TNO uit 2017 blijkt dat er naar schatting tussen de 90.000 en 127.000 gevallen van kindermishandeling waren in 2017 in Nederland. Zij maakten een opdeling in de volgende categorieën: Emotionele verwaarlozingFysieke verwaarlozingEmotionele mishandelingFysieke mishandelingSeksueel misbruikOverige vormen van mishandeling Uit hetzelfde onderzoek de volgende verdeling naar categorieën en naar geslacht van de pleger. gecentreerd
Wetgeving In diverse landen (onder andere Nieuw-Zeeland en Oostenrijk) en diverse staten van de Verenigde Staten bestaat wetgeving die het mogelijk maakt om vermeende daders van huiselijk geweld zonder vorm van proces met een huisverbod tijdelijk uit hun huis te plaatsen.
In Nederland is op 1 januari 2009 de Wet Tijdelijk Huisverbod in werking getreden. Deze wet maakt het mogelijk om een verdachte van huiselijk geweld voor een periode van in beginsel tien dagen uit huis te plaatsen, op grond van een besluit van de burgemeester of officier van Justitie. De uit huis geplaatste mag gedurende deze periode geen contact opnemen met het thuisfront. Bijzonder aan deze wet is dat er nog geen huiselijk geweld hoeft te zijn gepleegd. Ook wanneer er een ernstige dreiging bestaat dat huiselijk geweld zal worden gepleegd, kan een tijdelijk huisverbod worden opgelegd. Doel is dan ook om vroegtijdig en preventief ingrijpen mogelijk te maken. Tijdens de afkoelingsperiode tijdens het huisverbod kan hulpverlening op gang komen.
Hulpverlening België en Nederland Vrouwen die in Nederland slachtoffer zijn van huiselijk geweld kunnen sinds 1974 eventueel terecht in blijf-van-mijn-lijfhuizen. Sinds 2004 zijn er in Nederland ook opvanghuizen voor mannelijke slachtoffers. In Nederland bestaat tevens het Aware-systeem, gericht op het beschermen van vrouwelijke slachtoffers. Slachtoffers, omstanders én daders kunnen sinds 2015 terecht bij landelijke organisatie Veilig Thuis.
Ook in België zijn er verschillende organisaties actief, waaronder het Zorgcentrum na Seksueel Geweld (ZSG).
In 2020 werd tijdens de coronacrisis in Nederland en België het codewoord "masker 19" in het leven geroepen, waarmee men bij de apotheek een verkapte melding kan doen van huiselijk geweld. Vermoed werd dat er door de actuele situatie meer sprake zou zijn van huiselijk geweld, omdat mensen meer thuis (moesten) blijven door de lockdown in België en de "intelligente lockdown" in Nederland, en het daardoor lastiger was om conflicten met huisgenoten te ontlopen.
Voorbeelden van huiselijk geweld
De Franse zaak-Valérie Bacot, waarin de dader van het geweld wordt doodgeschoten door het slachtoffer. De Mazan-verkrachtingszaak waarbij 51 mannen beschuldigd werden van verkrachting van Gisèle Pelicot, waarbij haar echtgenoot haar drogeerde en de verkrachtingen organiseerde.
Zie ook Kindermishandeling Partnergeweld Femicide Nederlandse Femicide Monitor Veilig Thuis Zorgcentrum na Seksueel Geweld
Externe link Huiselijkgeweld.nl - website van het Ondersteuningsprogramma Huiselijk Geweld van Movisie, landelijk kennisinstituut voor een samenhangende aanpak van sociale vraagstukken, in opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.