Kemzeke is een dorp in de Belgische provincie Oost-Vlaanderen en een deelgemeente van Stekene, het was een zelfstandige gemeente tot aan de gemeentelijke herindeling van 1977. Kemzeke vormde als zelfstandige gemeente een grillige strook vanaf de grens met Nederland tussen Stekene en Sint-Niklaas, Sint-Gillis, De Klinge, Sint-Pauwels en Sinaai. Voor de fusie had Kemzeke het postnummer 2781.
Geschiedenis De naam Kemzeke gaat etymologisch terug op Camasiacum, een Gallo-Romeins toponiem dat verwijst naar de bezittingen van een verder onbekende persoon Camasius. Er zijn ook enkele archeologische vondsten uit die periode.
Middeleeuwen In een oorkonde van het jaar 1117 werd de parochie van Kemzeke onafhankelijk verklaard van moederparochie Waasmunster. Dit is de vroegste vermelding die bestaat van de deelgemeente. De parochie bestond uit vier delen: de ‘villa’ Kemzeke en de ‘villula's’ Klapdorp, Lijkveld en Voorhout. De ‘villa’, het dorp zou zijn naam geven aan de zelfstandige parochie.Land van Reynaert en Boudelo, Tiecelijn, 1992
Volgens de overlevering zou Diederik van de Elzas een eigen parochie hebben opgericht zodat hij en zijn onderdanen zich niet meer naar het verre Waasmunster hoefden te verplaatsen om de mis bij te wonen maar zich kon begeven naar de kerk kortbij zijn burcht, was gelegen in de nabijheid van het gehucht Trompe, ten noorden van de dorpskern. Deze houten burcht, een versterkte nederzetting bekend als de 'Stekelburg', werd waarschijnlijk gebouwd op de motte (afgeplatte kunstheuvel) van de huidige Alvinusberg in de 'Burchtakker'. Deze hoeve van Normandische type was de verblijfplaats van de ‘forestier’, de grafelijke opzichter van waters en bossen in het Waasland. In 1187 ondertekende graaf Filips van de Elzas hier nog een oorkonde ten gunste van de kerk van Kemzeke. HEYSE Herman, Klapdorp. Een ‘misplaatst’ toponiem, d’Euzie, 1985, 4e jg, nr. 4, blz. 240
Rond 1200 moet de houten burcht reeds vervallen zijn. Men begon toen, 800 m meer noordwaarts, ter hoogte van de huidige camping Voorhout, met de bouw van het 'Kasteel van Voorhout', een stenen burcht. Dit kasteel nam de functie van ‘Stekelburg’ over. In 1248 schonk Margaretha van Constantinopel, gravin van Vlaanderen, de oude mote met wallen en singels aan de abdij van Boudelo als landbouwgrond.. Ook deze site is verdwenen, waardoor de precieze lokalisatie en aard ervan niet langer met zekerheid kunnen worden vastgesteld. In de omgeving wijzen evenwel toponiemen en latere structuren-zoals het jachthuis, de Voorhouthoeve en de veldnaam "Burchtakker"-mogelijk op een voormalige feodale aanwezigheid. De hoeve zou gedurende langere tijd bewoond zijn geweest door de heren van Voorhoute, maar concrete en doorlopende bronnen hiervoor zijn beperkt.
Volgens de overlevering werd het Hof van Voorhoute in 1452 verwoest door de burgers van Gent in het kader van hun conflict met de graaf van Vlaanderen, vermoedelijk te situeren binnen de context van de Gentse Opstand (1449-1453). Omstreeks 1315 liet de toenmalige graaf Robrecht III van Béthune de Stekense Vaart uitgraven waardoor de Moervaart in verbinding kwam met Stekene en, vanaf 1628, via de Gentsevaart het Zeeuwse Hulst. Zo kon men grondstoffen zoals baksteen, turf, hout en vlas vervoeren tussen Hulst en Gent. De vaart is in onbruik geraakt, maar grote stukken zijn nog zichtbaar in het landschap tussen Stekene en de Nederlandse grens.
Demografische ontwikkeling
Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1970=volkstellingen; 1976 = inwoneraantal op 31 december
Bezienswaardigheden Het voormalige gemeentehuis stamt uit 1750 en is in een landelijke, neoclassicistische stijl opgetrokken. Achter dit gebouw bevindt zich de vroegere gevangenis. Vlak bij het gemeentehuis staat de neogotische Sint-Jacobuskerk. Aan de achterzijde van de kerk het monument 'Boer en Vlas' van Valeer Peirsman, aangekocht door de gemeente Stekene en het comité 875 naar aanleiding van het 875-jarig bestaan van de Kemzeekse Sint-Jacobusparochie in 1992. Het verwijst naar de vlasnijverheid in Kemzeke in de 19de en vroege 20e eeuw. Verder treft men in Kemzeke: de Twistkapelletjes; de 17de-eeuwse Voorhouthoeve; het borstbeeld van Jef Van Durme; de dorpspomp; het natuurgebied De Stropers. Een deel van de kunstcollectie van de Verbeke Foundation wordt permanent tentoongesteld in een landschappelijk geheel met tentoonstellingsruimtes. In de wijk De Tromp en het Stropersbos vindt men verdedigingswerken, waaronder het voormalige Spaanse Fort Sint-Jan. Dit lag op de grens van de Spaanse Nederlanden en de noordelijke Republiek. Ook zijn er aarden verdedigingswallen en grachten, waarvan gedeelten gereconstrueerd zijn. Ze dateren uit twee periodes: het fort en andere elementen uit de Tachtigjarige Oorlog (1568 – 1648) en de Bedmarlinie uit de Spaanse Successieoorlog (1701 – 1713). Op het kerkhof is minister Maurice Orban begraven, alsook Jef Van Durme.
Natuur Kemzeke is een landelijke gemeente, gelegen in Zandig Vlaanderen en het Waasland. De hoogte bedraagt ongeveer 5 meter. Er zijn nog unieke stukjes natuur te vinden zoals het Natuurreservaat De Gavers.
Op het grondgebied van Kemzeke vinden we ook een gedeelte van het domein De Stropers. Dit is een uitgestrekt bosgebied dat oorspronkelijk als het Bos zonder Genade gekend was. Het bos was verbonden aan de grafelijke burcht die zich in de wijk De Tromp bevond. Het noordelijke deel van dit gebied is omstreeks 1900 beplant met dennen. Deze werden aangeplant om als mijnhout te dienen. De stammen verwittigden bij verhoogde druk de kompels met een krakend geluid. De familie De Paepe bezit dit gedeelte sinds ongeveer 1930. Het overige deel was eigendom van de familie De Stropere. Het bestond tot einde van vorige eeuw uit een gemengd bos doorsneden door de Mastendreef. Aan de beide zijden van deze dreef stonden enorme rijen douglassparren. Sinds de jaren 70 was dit gedeelte eigendom van het Vlaams Gewest. Men besloot het zuidelijke deel om te vormen met dezelfde plantengroei als van voor tweeduizend jaar. Er diende zich een ware metamorfose aan. Een gedeelte werd ontbost, zelfs de wortels werden verwijderd, zodat de oorspronkelijke heide terug kon groeien. Ook werden schapen en runderen in het gebied gebracht. Wandelaars kunnen langs de Braemestraat deze veranderingen zien. Ter hoogte van domein De Wal kan men ook in het domein doordringen.
Kameel Kemzeke heeft als enige Belgische (voormalige) gemeente een kameel in het wapenschild. Er wordt beweerd dat het te maken heeft met de kruistocht van Diederik van de Elzas, maar die voerde zelf geen kameel in zijn schild en dorpswapens dateren van ver na zijn tijd. Ook is de naam Kemzeke in de volksetymologie wel uitgelegd als Kemelziek, waarbij de vorm van het dorp opgevat wordt als een kameel. De Vlaamse Volksverhalenbank klasseert dit als een sprookje, een overlevering.
Bekendheden uit de sport In Kemzeke reed Eddy Merckx zijn allerlaatste wielerwedstrijd tijdens de Omloop van het Waasland 1978. De sportjournalist Filip Joos beleefde zijn laatste dagen als voetballer bij Klauwaerts Kemzeke, waar hij op het einde van het seizoen 2009-2010 de voetbalschoenen aan de haak hing.
Nabijgelegen kernen Stekene, Kapellebrug, Sint-Pauwels Galerij
Externe links Website Kemzeke Heemkring d'Euzie Informatie over de natuurgebieden te Kemzeke Inventaris Onroerend Erfgoed
Literatuur Van Mensen en Dingen, 1967, Leo Vercruyssen Van Camasiacum tot Kemzeke, 1992, Willy Van Mele
Bronnen
Categorie:Plaats in Oost-Vlaanderen Categorie:Stekene