Pirna is een gemeente en stad in de Duitse deelstaat Saksen. Het is de Kreisstadt van de Landkreis Sächsische Schweiz-Osterzgebirge. Pirna telde op de peildatum van de meest recente statistiek inwoners.
Indeling van de gemeente Blijkens de website van de gemeente was deze in 19 stadsdelen verdeeld. De Duitse Wikipedia daarentegen vermeldt 10 stadsdelen of -districten. Deze laatste worden hier opgesomd: Innenstadt (centrum) Pirna-Stadt 967; 14.730 Nieder- en Obervogelgesang 60; 150 Birkwitz/Pratzschwitz Birkwitz 230; 750 Pratzschwitz 390; 690 Copitz, ten noorden van het centrum, aan de noordoever van de Elbe 450; 9.640 de westelijke helft van Copitz is op de Duitse Wikipedia als stadsdistrict vermeld de oostelijke helft van Copitz is op de Duitse Wikipedia als stadsdistrict vermeld de oostelijke helft van Copitz Posta 71; 250 Bonnewitz-Graupa Bonnewitz 230; 260 Graupa 710; 3.200 Krietzschwitz/Neundorf/Rottwerndorf Krietzschwitz 404; 130 Neundorf 160; 480 Rottwerndorf 180; 500 Mockethal/Zatzschke Mockethal 287; 360 Zatzschke 107; 220 Jessen/Liebethal Jessen 139; 1.100 Liebethal 156; 250 Sonnenstein/Cunnersdorf Sonnenstein, ten oosten van het centrum 266; 6.720 Cunnersdorf 50; 170 Zehista/Zuschendorf Zehista 276; 730 Zuschendorf 270; 160.
De getallen zijn ontleend aan de website van de gemeente Pirna. Ze betreffen respectievelijk de oppervlakte in hectare en het geschat aantal inwoners in 2023 (niet vermeld, wanneer in 2023) weer. Of tweede-woningbezitters bij het bevolkingscijfer zijn inbegrepen, is niet vermeld.
Geografie
De stad Pirna ligt aan de zuidelijke (linker-)oever van de Elbe; het riviertje de Gottleuba mondt er in de Elbe uit. Ten noordwesten van Pirna begint een kleine vlakte aan weerszijden van die rivier.
Pirna wordt omgeven door heuvelruggen, die verder zuidelijk en zuidoostelijk overgaan in het Ertsgebergte en het Elbezandsteengebergte.
Naburige gemeentes In het noordwesten en noorden: Dresden, de stadsdistricten Leuben en Loschwitz Bad Gottleuba-Berggießhübel, in het uiterste zuiden Bahretal in het west-zuidwesten Dohma, in het zuiden; deze plaats vormt een Verwaltungsgemeinschaft met Pirna; deze wordt vanuit Pirna bestuurd Dohna, in het westen Dürrröhrsdorf-Dittersbach, in het noordoosten Heidenau, in het west-noordwesten Lohmen, in het oost-noordoosten Stadt Wehlen, in het oosten, aan de Elbe Struppen, in het uiterste zuidoosten.
Verkeer en vervoer
Door de stad lopen de Bundesstraße 172 zuidoostwaarts, en de Bundesstraße 172a westwaarts, naar afrit 6 van de Autobahn A 17. Deze afrit ligt circa 4 kilometer ten westen van Pirna. Enige regionale wegen, zonder gelijkvloerse kruisingen, lopen westelijk om de stad heen; vooral ten noorden van Pirna is een verdere modernisering van het hoofdwegennet in uitvoering (stand: 2025).
Station Pirna, ten westen van het centrum, aan de zuidelijke oever van de Elbe, is een belangrijk regionaal spoorwegknooppunt, van waaruit men snel naar Dresden kan reizen. Pirna heeft 6, voornamelijk in de spitsuren op werkdagen rijdende, stadsbuslijnen.
Economie Langs de Elbe, o.a. bij Pratzschwitz en Birkwitz, ten westen van Pirna, is al zeker 200 jaar lang sprake van industrie e.d. langs de Elbe, o.a. een kalkoven en een baksteenfabriek. Hiervan resteren alleen nog een grindgroeve, waaromheen twee kleine meren zijn ontstaan. Eén van die meren is voor een deel tot recreatieplas ontwikkeld. Dichter bij het station en de stad liggen langs de spoorlijn nog oude industrieterreinen uit de DDR-tijd. Hier is anno 2025 nog een middelgrote fabriek van plastic auto-onderdelen gevestigd, en verder vooral regionaal en lokaal midden- en kleinbedrijf.
Pirna is, economisch gezien, sterk afhankelijk van de dienstensector. Het stedelijke ziekenhuis, Helios Klinikum Pirna, direct ten zuidoosten van Kasteel Sonnenstein, is de grootste werkgever van Pirna. Verder is er werkgelegenheid, doordat de Landkreis er zijn kantoor houdt, en er dus regionale ambtelijke instellingen zijn gevestigd. Daaronder is een Amtsgericht en een kantoor, van waaruit toezicht wordt gehouden op de stuwdammen in de gehele deelstaat Saksen.
Verder ligt Pirna niet zeer ver van Dresden, en is vanuit die stad goed en snel bereikbaar. Veel van de huidige inwoners (woonforensen) van Pirna werken in Dresden.
Geschiedenis
Op de locatie van Pirna, op vruchtbare lössgrond in het dal van de Elbe, woonden circa 4.000 jaar vóór de jaartelling boeren, die gerekend worden tot de dragers van de neolithische bandkeramische cultuur. Omstreeks 300 vestigden zich hier Germanen, en omstreeks 700 trokken die weg en maakten plaats voor Slavische volkeren (Sorben). Uit die tijd dateert de plaatsnaam, die waarschijnlijk van een Slavisch woord pir (vuurplaats) is afgeleid.
Aan het begin van de 13e eeuw verwierf het rondom Kasteel Sonnenstein ontstane burchtdorp Pirna stadsrechten uit handen van Hendrik III van Meißen, markgraaf van Meißen.
Van 1293 , toen Wenceslaus II de heerschappij verwierf, tot 1405, lag de stad in Bohemen. Daarna kwamen Pirna en omgeving aan het Hertogdom Saksen. Onder hertog Hendrik van Saksen (1473-1541) werd, in 1539 de Reformatie doorgevoerd. Sindsdien zijn de meeste christenen, en ook de meeste kerkgebouwen in de huidige gemeente Pirna, evangelisch-luthers.
Talrijke keren werd Pirna getroffen door overstromingen van de Elbe of haar zijrivieren, die zeer grote schade aanrichtten en waarbij vaak ook dodelijke slachtoffers te betreuren waren. Dat gebeurde o.a. in 1501, 1651, 1784, op 31 maart 1845, in 1890, 1897, 1927, 1957, 2002, 2006 en 2013.
Gedurende de Dertigjarige Oorlog had de stad vooral in 1639, toen Zweedse soldaten Pirna veroverden en deels uitmoordden, veel ellende te verduren.
Omstreeks 1753 verbleef de bekende Italiaanse schilder Bernardo Bellotto, alias Canaletto II, aan het Saksische hof te Dresden. In die tijd schilderde hij 11 zeer nauwkeurige stadsgezichten, zogenaamde vedute, van Pirna.
Tijdens de Zevenjarige Oorlog (1756-1763) vond het Beleg van Pirna plaats. Deze vijandelijkheden in 1756 eindigden met een Pruisische overwinning. Keizerlijke troepen heroverden de stad in 1758.
Omstreeks 1774 begon in Pirna het industriële tijdperk, door de vestiging van een katoenbedrukkerij.
Van 1809-1813 had de stad weer te lijden onder militaire bezettingen en plunderingen, tijdens de Napoleontische oorlogen.
De ontwikkeling van Pirna tot industriestad kwam pas goed op gang na de aansluiting op het spoorwegnet, in 1845. Onder de talrijke vanaf 1862 opgerichte fabrieken was een in geheel Duitsland beroemde meubelfabriek, die bestond van 1869-2007.Het fabriekspand uit 1898 is als industrieel erfgoed bewaard gebleven, en is tegenwoordig een wooncomplex. Vanaf 1887 waren er militairen in kazernes te Pirna gelegerd, vooral genietroepen.
In 1923 vielen bij arbeidersoproeren te Pirna twee doden.
Ten tijde van het Derde Rijk en de Tweede Wereldoorlog was er in Pirna-Zatzschke van januari tot en met april 1945 een nevenkamp van concentratiekamp Flossenbürg gevestigd. Ongeveer 1.000 gevangenen, onder wie Joodse vrouwen, moesten in gedeeltelijk ondergrondse benzine- en aanverwante fabrieken onder barbaarse werkomstandigheden zware dwangarbeid verrichten. Velen overleefden dit niet.
De al sinds 1811 in het gelijknamige kasteel gevestigde psychiatrische instelling Sonnenstein aan de oostkant van de stad Pirna was een van de zogenaamde Tötungsanstalten, euthanasie-centra, waar de nazi's in het kader van de Aktion T4 vele duizenden bewoners van o.a. psychiatrische instellingen hebben vermoord. in de jaren 1940 en 1941 werden in de kelder van gebouw C 16 van het kasteel-/instellingscomplex 13.720 mensen met een cognitieve of psychische stoornis alsmede minstens 1.031 gevangenen uit concentratiekampen vergast. In de stad herinneren verscheidene gedenktekens aan de slachtoffers hiervan.
Pirna werd aan het einde van de oorlog enkele malen getroffen door geallieerde luchtaanvallen. Bij een zo'n bombardement, op 19 april 1945, vielen daarbij meer dan 200 doden. Korte tijd later werd Pirna veroverd door het Sovjet-Russische Rode Leger.
Van 1949 tot 1990 lag Pirna in de DDR. In die tijd werd er in de stad veel industrie gevestigd, en er werden ook, vooral bij Sonnenstein en in Copitz, grote nieuwbouwwijken met Plattenbau-flats, uit de grond gestampt. Omstreeks 1975 had Pirna een recordaantal inwoners van bijna 50.000. De grootste fabrieken produceerden kunstzijde, celstof en motoronderdelen. Deze laatste onderneming, gevestigd in het kasteel, maakte aanvankelijk, in de jaren 1950, turboprop-vliegtuigmotoren, maar omdat de Sovjet-Unie deze niet wilde kopen, stopte men hier na drie jaar mee.
Na de Duitse hereniging, in 1990, gingen al gauw vele bedrijven failliet, 5.000 man waren vrijwel direct werkloos, en zoals ook overal elders in Oost-Duitsland, trokken velen weg naar economisch sterkere regio's in westelijk Duitsland.
De renovatie en sanering van de stad en haar kasteel Sonnenstein werden afgesloten in 2011, toen het bestuur van de Landkreis Sächsische Schweiz-Osterzgebirge het gerenoveerde kasteel als kantoorpand in gebruik nam. Het nieuwe ziekenhuis van Pirna werd gebouwd te Sonnenstein op de locatie van de voormalige motorenfabriek.
Toerisme, bezienswaardigheden Pirna heeft een historisch stadscentrum met o.a. het historische stadhuis en nog enige andere monumentale gebouwen: de evangelisch-lutherse Stads- of Mariakerk, die uit de 16e eeuw dateert, en waarvan de plafondgewelven een architectonische bijzonderheid vormen, heeft een bezienswaardig, grotendeels barok interieur. de rooms-katholieke, omstreeks 1300 gebouwde, gotische Kloosterkerk Sankt-Heinrich het in 1520 gebouwde Canalettohuis herbergt de stedelijke tourist information. het in 1544 gebouwde Blechschmidthaus was van 1544-1563 de woning van de architect Wolf Blechschmidt, die de tweede bouwfase van de Mariakerk en een renovatie van het stadhuis in Pirna ontwierp. Het is tegenwoordig in gebruik als hotel. het voormalige klooster van de Dominicanen in de binnenstad huisvest tegenwoordig het Stadsmuseum. het historische Peter-Ulrich-Haus, naast het stadhuis, gebouwd kort na 1500, dat o.a. een kleine toneelzaal herbergt voor cabaret- en soortgelijke voorstellingen. Ook bevindt zich er een klein, aan de architect Peter Ulrich (ontwerper van de Mariakerk in de stad, eerste bouwfase) gewijd, museum en een cultureel café. In de stad staat Kasteel Sonnenstein. Ten zuiden van het stadscentrum staat een DDR-Museum dat o.a. aan het dagelijks leven in die voormalige staat (1949-1990) is gewijd. Pirna is het beginpunt van de Sächsische Weinstraße (Saksische Wijnroute), die langs wijngaarden en wijnhuizen voert. Ook de Malerweg, een wandelroute door het berggebied Saksisch Zwitserland (Sächsische Schweiz), loopt door Pirna. Deze route is in het verleden door vele kunstschilders, onder wie Caspar David Friedrich begin 19e eeuw, gebruikt om schilderachtige plekken te vinden.https://outdoormagazines.nl/saksen-werelds/bekijk-saksisch-zwitserland-door-de-ogen-van-schilders-op-de-malerweg/ Bij Birkwitz en Pratzschwitz liggen twee, na grindwinning ontstane meertjes. Het grootste daarvan meet bijna 90 hectare en de westelijke oever daarvan beschikt over bescheiden faciliteiten voor watersport- en strandvermaak. Eén keer per jaar vindt er in juli een strandfestival plaats. Te Graupa staat een landgoed, waar in de zomer van 1846 de componist Richard Wagner heeft gelogeerd. Hij heeft er zeer waarschijnlijk de opera Lohengrin gecomponeerd. Een aan Wagner gewijd klein museum in het gebouw en een gedenkteken herinneren hieraan. Zie: Richard-Wagner-Stätten. De kasteeltuinen van Zuschendorf, beroemd om hun azalea's en hortensia's, zijn voor het publiek opengesteld; het bijbehorende kasteeltje niet.
Afbeeldingen
Partnersteden Met de volgende steden onderhoudt Pirna jumelages: In Duitsland: Remscheid, sedert 1990 Baienfurt, sedert 2010 In het buitenland: