Caen [kã] is een stad in de Franse regio Normandië, de hoofdstad van de voormalige regio Basse-Normandie en prefectuur van het departement Calvados. De stad ligt 15 kilometer landinwaarts vanaf Het Kanaal en wordt doorsneden door de rivier de Orne. Caen telde inwoners op en de agglomeratie van Caen telt 385.482 inwoners. Daarmee is het de tweede stad van Normandië na Le Havre en het derde stedelijk gebied na Rouen en Le Havre. De inwoners worden naast de Caennais (/Kanè/ of /Kané/) ook de Caennaises (/kanèz/) genoemd. Caen ligt op enkele uren rijden van Parijs, op luttele afstand van de Normandische Parelmoerkust (Côte de Nacre), vlak bij de stranden van Operatie Overlord en mondaine badplaatsen zoals Deauville en Cabourg van de Bloemenkust (Côte Fleurie). Via de ferrylijn Caen-Portsmouth sluit de stad aan bij het zuiden van Engeland. Caen draagt de bijnaam de stad met honderd klokken.
Naamgeving en toponymie De stadsnaam heeft een Gallische herkomst en bestaat uit de woorden catu ('strijd') en magos ('veld'). De naam Catumagos verwijst dus naar een slagveld.
Geschiedenis Oudheid Na de Romeinse overheersing bestond er reeds een nederzetting die de naam Gadomus droeg. In de Gallo-Romeinse periode was er een dorpskern rond de huidige Abbaye aux Hommes (mannenabdij) met een kerk gewijd aan Saint-Martin.
Middeleeuwen De streek rond Gadomus werd aan het eind van de 10e en het begin van de 11e eeuw verschillende keren geteisterd door invallen van Vikingen. Het was pas onder Willem de Bastaard, de latere Willem de Veroveraar, dat de rust weerkeerde. De hertog liet op de heuvels vlak buiten de nederzetting een citadel bouwen die uitkeek over het dorp en de rivier de Orne. Daarnaast stichtte hij ook rond 1060 de Abbaye aux Hommes en haar abdijkerk toegewijd aan de heilige Stefanus (Frans: Saint-Étienne). Zijn gemalin Mathilde gaf in dezelfde periode de opdracht om een Abbaye aux Dames te bouwen met de abdijkerk toegewijd aan de Drie-eenheid (Frans: Trinité). Daarnaast gaf hij ook opdracht om stenen omwallingen te construeren. In 1083 werd Mathilde van Vlaanderen begraven in de Abbaye aux Dames. Vier jaar later werd het lichaam van Willem de Veroveraar bijgezet in de kerk van de abbaye aux Hommes. In 1204 werd het hertogdom Normandië toegevoegd aan de Franse kroon onder Filips II Augustus.
thumb|left|Het beleg van Caen in 1346.
Bijna 600 jaar voor de verwoestingen door de Tweede Wereldoorlog werd de stad vergelijkbaar verwoest door toedoen van Eduard III van Engeland in 1346. De stad was toentertijd de rijkste van de regio en koning Eduard wilde het met zijn leger plunderen. Op 26 juli 1346 werd de stad belegerd en geplunderd na het beleg van Caen waarbij 3000 burgers omkwamen en een groot deel van de commerciële wijk werd verwoest. Alleen het kasteel van Caen weerstond de belegering, ondanks pogingen om dit ook te belegeren. Na een paar dagen vertrokken de Engelsen naar het oosten, waar ze de Slag bij Crécy uitvochten.
Vroegmoderne tijd Al in 1522 vonden de ideeën van Luther ingang in Caen. Rond 1600 werden in de generaliteit Caen ongeveer 10.000 protestanten geteld. In het kader van het Edict van Nantes (1598) kregen de protestanten van Caen in 1612 een eigen kerk. Deze werd wel buiten de stadsmuren gebouwd. De kerk werd afgebroken na het Edict van Fontainebleau (1685) dat de geloofsrechten van de protestanten introk.
Tweede Wereldoorlog
Gedurende de Slag om Normandië tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Caen begin juli 1944 door vooral het British I Corps bevrijd, een maand na de landingen in Normandië. Britse en Canadese troepen wilden de stad al eerder, op D-Day innemen, maar werden tot 9 juli opgehouden. Toen werd de stad hevig gebombardeerd gedurende Operatie Charnwood, waarbij een groot deel van de stad werd verwoest, maar bood de geallieerden wel de kans om de westelijk gelegen wijken in te nemen. Tijdens de slag vluchtten veel burgers in de Abbaye aux Hommes, gebouwd door Willem de Veroveraar, 800 jaar daarvoor.
Na de oorlog De periode na de oorlog bestond vooral uit de heropbouw van de stad en de universiteitscampus. Doordat veel historische gebouwen en de universiteitscampus werden verwoest tijdens de oorlog, straalt de stad volgens sommigen niet meer het traditionele Normandiëgevoel uit dat steden als Honfleur, Rouen, Cabourg, Deauville en Bayeux wel hebben.
thumb|800px|center|Gezicht over Caen met in het midden de Église Saint-Pierre (Foto genomen vanaf Château de Caen april 2007)
Verkeer en vervoer Er was een historisch tramnet tussen 1901 en 1937. Caen heeft sinds 2019 opnieuw een tramnetwerk, de tram van Caen. Het is de opvolger van de bandentram van Caen, tussen 2002 en 2017 een net van geleide bussen door de stad.
Station Caen wordt bediend door de regionale treinen van Nomad Train naar de vier windrichtingen. Met name naar Parijs zijn deze treinen frequent. In de gemeente ligt ook het gesloten spoorwegstation Caen Saint-Martin.
Zes kilometer ten westen ligt de luchthaven Caen-Carpiquet met twee landingsbanen.
Demografie Onderstaande figuur toont het verloop van het inwonertal (bron: INSEE-tellingen).
Geografie
De oppervlakte van Caen bedroeg op ; de bevolkingsdichtheid was toen inwoners per km².
De onderstaande kaart toont de ligging van Caen met de belangrijkste infrastructuur en aangrenzende gemeenten.
none|400px
Opleiding École de management de Normandie
Toerisme en bezienswaardigheden Erfgoed Civiel thumb|Poort van Château de Caen Kasteel Het kasteel van Caen is een indrukwekkende citadel met als kern de oorspronkelijke donjon die door Willem de Veroveraar in 1060 werd gebouwd. Door de eeuwen heen groeide dit kasteel door toevoeging van diverse omwallingen en gebouwen uit tot een heuse vesting. De Honderdjarige Oorlog, de Franse Revolutie en de Tweede Wereldoorlog hebben het geheel vrijwel intact gelaten. Binnen de muren van dit vijf hectare grote bolwerk zijn ook nog het Musée des Beaux-Arts, de Salle d'Échiquier en het Musée de Normandie te vinden. Verder zijn de overblijfselen te zien van de romaanse kerk Saint-Georges en de voormalige hertogelijke verblijven. Vanuit deze versterking heeft men een prachtig panoramisch zicht over de stad. La Salle d'Échiquier Wat dit gebouw bijzonder maakt is dat het een van de zeldzame voorbeelden is van de niet-religieuze romaanse bouwkunst uit de Anglo-Normandische periode. In dit stenen gebouw uit de 12e eeuw met één grote zaal hield het gerechtshof van de hertogen van Normandië zitting. thumb|Maison des Quatrans Maison des Quatrans Als enige overlever van de bombardementen staat dit vakwerkhuis uit het begin van de 14e eeuw aan de voet van de citadel van Caen. De houten voorgevel in rood-witte grondkleuren is geklasseerd als historisch monument. Place Saint-Sauveur Op deze plaats stond in de middeleeuwen de schandpaal. Met het Hotel Fouet en het Hotel Cantet-de-Condé zijn er twee statige 18e-eeuwse herenhuizen te zien op het plein. Sinds de 11e eeuw wordt er elke vrijdagmorgen een wekelijkse markt gehouden. Place Malherbe Op dit plein bevindt zich het geboortehuis van de Franse dichter François de Malherbe (1555). Place Saint-Martin Op dit plein vlak bij de Saint-Étienne staat een beeld van de beruchte Bertrand du Guesclin, een Franse legeraanvoerder die actief was tijdens de Honderdjarige Oorlog. Het belle-époquekwartier Rond het voormalige stationskwartier van Saint-Martin werden tussen 1880 en 1910 verschillende art-nouveauhuizen opgetrokken waarvan een groot deel nog in oorspronkelijke staat bewaard is. thumb|Voormalig stadhuis van Caen, het Hôtel d'Escoville thumb|Stadhuis van Caen Hôtel d'Escoville Het statige huis waar het bureau van toerisme huist, hoorde vroeger toe aan de adellijke koopmansfamilie d'Escoville. Het gebouw werd opgetrokken in de eerste helft van de 16e eeuw. Het is een van de best bewaarde voorbeelden van renaissancebouwkunst in Normandië. Opmerkelijk zijn de beelden uit de Griekse mythologie en het Oude Testament. Na de vernielingen in de stad tijdens de Tweede Wereldoorlog is het gebouw vrijwel geheel in zijn oorspronkelijke staat hersteld. Hôtel de Than Dit herenhuis dateert uit de tweede helft van de 15e eeuw en werd gebouwd in opdracht van de heren van Than. De architectuur vormt een overgang tussen de vroegrenaissance en de flamboyante laatgotische stijl. Aan de voorgevel zijn er versieringen met krullen en bas-reliëfs. Na de slag om Caen ging het gebouw bijna helemaal in vlammen op. Enkel het hoofdgebouw werd grondig gerestaureerd. Bassin Saint-Pierre In het centrum van de stad is het Bassin Saint-Pierre, een van de vijf havenbekkens. Dit havenbekken leidt naar een kanaal dat Caen met de kustplaats Ouistreham en de zee verbindt. Het havenbekken is de ankerplaats voor de vele plezierboten en zeiljachten in Caen. Rue Froide Deze kleine voetgangersstraat is een van de oudste en best bewaarde van Caen; ze is gespaard gebleven bij de bombardementen van juli 1944. Het was in de 17e eeuw de straat van de drukkers. Men kan er vakwerkhuizen uit de 17e eeuw zien en ook mooie stenen gevels uit de 18e eeuw. Rue Écuyère Bijzonder aan deze straat met vakwerkhuizen is de 15e-eeuwse particuliere woning Hôtel d'Écuyère. Rue Saint-Pierre Ook een goed bewaarde straat uit de middeleeuwen met diverse vakwerkhuizen uit de 16e eeuw. Deze renaissancehuizen hebben spitsgevels en gotische versieringen.
Religieus Église du Vieux Saint-Sauveur De dwarsbeuken en de toren van deze kerk zijn nog in de originele romaanse stijl en dateren uit de 11e eeuw. Na de verwoestende bombardementen van de Tweede Wereldoorlog is deze kerk ook helemaal gerestaureerd. Rond het koor dat in renaissancestijl is ontworpen liggen nu plaveisels in de oorspronkelijke grondkleur. Het schip is gebouwd in de gotisch flamboyante stijl. Ėglise Notre-Dame-de-Froide-Rue De oorspronkelijke romaanse kerk uit de 7e eeuw heeft geen zichtbare sporen nagelaten. Bij de inwoners van Caen staat de kerk beter bekend als de Saint-Sauveur. Op dezelfde plaats werd tussen de 14e en de 16e eeuw een nieuwe kerk opgetrokken in gotische stijl. Aan de kant van de Rue Froide is er een mooi portaal, in de 15e-eeuwse gotisch flamboyante stijl. De twee beuken in de kerk zelf lijken in elkaar over te gaan zonder een werkelijke scheiding. Beide laten ze hun houten tongewelven in de vorm van omgekeerde boten zien. In de kerk staat er ook een eigenaardige trap in spiraalvorm die echter nergens naartoe leidt. Ėglise Saint-Jean Deze kerk is gebouwd in de flamboyant gotische stijl van de 15e eeuw. De kerk werd grondig aangepast in de tweede helft van de 15e eeuw. Het schip heeft bewerkte muren in renaissancestijl en een rijkelijk versierde lantaarntoren. In de doopkapel hangt een vermolmd en verweerd Christusbeeld dat na de bombardementen uit het puin van de kapel gered is. Het beeld is voor de inwoners van Caen een symbool van hun lijden en de verwoestingen van de Tweede Wereldoorlog. De Saint-Jean staat in de volksmond ook bekend als de "scheve kerk". Binnen in het kerkelijke gebouw kan men zien dat de geometrische verhoudingen niet overal kloppen. Na de hevige bombardementen is deze situatie niet verbeterd. Zelfs na de vervanging van de fundering die bestond uit houten heipalen door een structuur uit beton blijkt de kerk nog instabieler. Église Saint-Julien