In het Nederlandse taalgebied zijn onderstaande aanspreekvormen gebruikelijk (met name in formelere, schriftelijke correspondentie), hoewel veel van deze vormen sinds de jaren vijftig minder worden gebruikt.
Hieronder de titulatuur en de aanspreekvormen die gebruikelijk zijn in Nederland en Vlaanderen:
Koninklijk Huis (België) Koning der Belgen: (Zijne, Uwe) Majesteit. Briefaanhef en in gesprek: Sire Koningin der Belgen: (Hare, Uwe) Majesteit. Briefaanhef en in gesprek: Majesteit of Mevrouw Hertog/Hertogin van Brabant: (Zijne, Hare, Uwe) Koninklijke Hoogheid Aartshertog/Aartshertogin van Oostenrijk-Este: (Zijne, Hare, Uwe) Keizerlijke en Koninklijke Hoogheid Prins/Prinses van België: (Zijne, Hare, Uwe) Koninklijke Hoogheid
In België is er een duidelijk verschil tussen het predicaat en de aanspreekvorm. Hoewel alle prinsen en prinsessen het predicaat Koninklijke Hoogheid voeren met de titel van Koninklijke Prins of Aartshertog, worden ze protocollair aangesproken met "Monseigneur" of "Mevrouw". Dynastieke titels worden wel gerespecteerd met bijhorend predicaat; officieel sprak men over "Hare Koninklijke Hoogheid, de Hertogin van Brabant", en niet over "prinses Elisabeth".
Koninklijk Huis (Nederland) Koning/Koningin der Nederlanden: (Zijne, Hare, Uwe) Majesteit. Briefaanhef en in gesprek: MajesteitAanspreektitels Koninklijk Huis. Gearchiveerd op 10 november 2021. Prins/Prinses van Oranje: (Zijne, Hare, Uwe) Koninklijke Hoogheid. Briefaanhef en in gesprek: Koninklijke Hoogheid Prins/Prinses der Nederlanden: (Zijne, Hare, Uwe) Koninklijke Hoogheid. Briefaanhef en in gesprek: Koninklijke Hoogheid Prins/Prinses van Oranje-Nassau: (Zijne, Hare, Uwe) Hoogheid
Adel Prins/Prinses (van den bloede): (Zijne, Hare, Uwe) Koninklijke Hoogheid Prins/Prinses (Nederlands adellijke familie De Bourbon de Parme): (Zijne, Hare, Uwe) Koninklijke Hoogheid Prins/Prinses (adellijke titel): (Zijne, Hare, Uwe) (Doorluchtige) Hoogheid Aartshertog/Aartshertogin: (Zijne, Hare, Uwe) Koninklijke en Keizerlijke Hoogheid Hertog/Hertogin: De hooggeboren heer/vrouwe Markgraaf/Markgravin: De hooggeboren heer/vrouwe Graaf/Gravin: De hooggeboren heer/vrouwe Burggraaf/Burggravin:De hooggeboren heer/vrouwe Baron/Barones: De hoogwelgeboren heer/vrouwe Ridder: De hoogwelgeboren heer Jonkheer/Jonkvrouw: De hoogwelgeboren heer/vrouwe
Ambtenarij (Nederland) Militairen Zie ook Lijst van militaire rangen van de Nederlandse krijgsmacht
(Lt)-generaal, (Lt)-admiraal of viceadmiraal: (Zijne, Hare, Uwe) Excellentie [Rang] Brigadegeneraal, Commodore, Commandeur, Generaal-majoor of Schout-bij-nacht: De hoogedelgestrenge heer/vrouwe [Rang] Geestelijk verzorger: De hoogedelgestrenge heer/vrouwe [Rang] Hoofdofficier: De hoogedelgestrenge heer/vrouwe [Rang] Subalterne officier: De weledelgestrenge heer/vrouwe [Rang] Militair beneden rang officier, maar MWO-ridder: De weledelgestrenge heer/vrouwe [Rang], ridder MWO (achter de naam) Militair beneden rang officier: De heer/mevrouw [Rang] De aanspreekvorm is zowel van toepassing zolang de militair in actieve dienst is maar ook na zijn/haar dienstverlating. Bij gebruik in combinatie met de militaire rang wordt deze aangevuld met "b.d." voor "buiten dienst" (voorbeeld: maj b.d.)
Diplomaten en bestuurders Minister: (Zijne, Hare, Uwe) Excellentie Minister van staat: (Zijne, Hare, Uwe) Excellentie Staatssecretaris: (Zijne, Hare, Uwe) Excellentie Grootofficier van het koninklijk huis: (Zijne, Hare, Uwe) Excellentie Gouverneur (Aruba, Curaçao of Sint Maarten): (Zijne, Hare, Uwe) Excellentie Ambassadeur: (Zijne, Hare, Uwe) Excellentie Oud-minister: De hoogedelgestrenge heer/vrouwe Lid van de Staten-Generaal (Eerste en Tweede Kamer): De hoogedelgestrenge heer/vrouwe Lid der Staten-Generaal (Verouderd): Edelmogende heerhttps://onzetaal.nl/nieuws-en-dossiers/weblog/edel-mogende-heeren/. Gearchiveerd op 10 februari 2021. Lid van de Raad van State: De hoogedelgestrenge heer/vrouwe Lid van de Algemene Rekenkamer: De hoogedelgestrenge heer/vrouwe Lid van Gedeputeerde Staten: De hoogedelgestrenge heer/vrouwe Nationale ombudsman: De hoogedelgestrenge heer/vrouwe Directeur van het Kabinet van de Koning: De hoogedelgestrenge heer/vrouwe Lid van de Hofhouding van de Koning: De hoogedelgestrenge heer/vrouwe Commissaris van de Koning: De hoogedelgestrenge heer/vrouwe Voorzitter van de Hoge Raad van Adel: De hoogedelgestrenge heer/vrouwe Kanselier der Nederlandse Orden: De hoogedelgestrenge heer/vrouwe Zaakgelastigde: De hoogedelgestrenge heer/vrouwe Gevolmachtigd minister: De hoogedelgestrenge heer/vrouwe Consul-Generaal: De hoogedelgestrenge heer/vrouwe Ambassadesecretaris: De hoogedelgestrenge heer/vrouwe Gezant: De hoogedelgestrenge heer/vrouwe Burgemeester (Amsterdam, Rotterdam en provinciale hoofdstad): De hoogedelachtbare heer/vrouwe Burgemeester (grote stad): De hoogedelgestrenge heer/vrouwe Korpschef, (Eerste) Hoofdcommissaris, Commissaris van politie: De hoogedelgestrenge heer/vrouwe President van de Nederlandsche Bank: De hoogedelgestrenge heer/vrouwe Directeur-generaal: De hoogedelgestrenge heer/vrouwe Directeur: De hoogedelgestrenge heer/vrouwe Hoofdinspecteur directe belastingen: De hoogedelgestrenge heer/vrouwe Hoge ambtenaar (schaal 14 en hoger): De hoogedelgestrenge heer/vrouwe Voorzitter van het college van bestuur: De hoogedelgestrenge/edelgrootachtbare heer/vrouwe Rector magnificus (indien geen hoogleraar): De edelgrootachtbare heer/vrouwe Curator (universiteit): De edelgrootachtbare heer/vrouwe Burgemeester (kleine stad): De edelachtbare/weledelgestrenge heer/vrouwe Wethouder: De edelachtbare heer/vrouwe Gemeenteraadslid: De edelachtbare heer/vrouwe Lid van Provinciale Staten: De weledelgestrenge heer/vrouwe Consul en vice-consul: De weledelgestrenge heer/vrouwe Notaris en kandidaat-notaris: De weledelgestrenge heer/vrouwe Advocaat: De weledelgestrenge heer/vrouwe Attaché: De weledelgestrenge heer/vrouwe Hoofdinspecteur (politie): De weledelgestrenge heer/vrouwe Middelhoge ambtenaar (schaal 10 t/m 13): De weledelgestrenge heer/vrouwe Rector van een middelbare school: De weledelgestrenge heer/vrouwe Curator (gymnasium): De weledelgestrenge heer/vrouwe
Rechterlijke macht Hoge Raad: raadsheer(-commissaris), (plv.) procureur-generaal, (plv.) advocaat-generaal, griffier: De edelhoogachtbare heer/vrouwe Voorzitter van de Centrale Raad van Beroep: De hoogedelgestrenge heer/vrouwe Voorzitter van het Ambtenarengerecht: De hoogedelgestrenge heer/vrouwe Lid van Raad voor de Rechtspraak: De hoogedelgestrenge heer/vrouwe Gerechtshof: raadsheer(-commissaris), (hoofd)advocaat-generaal, griffier: De edelgrootachtbare heer/vrouwe College van procureurs-generaal: Voorzitter en leden: De edelgrootachtbare heer/vrouwe Rechtbank: president, rechter(-commissaris), (hoofd)officier van justitie, griffier: De edelachtbare heer/vrouwe Centrale Raad van Beroep: griffier: De weledelgestrenge heer/vrouwe Ambtenarengerecht: griffier: De weledelgestrenge heer/vrouwe
Hoger onderwijs Wetenschappelijk onderwijs (bij meerdere titels: alleen de vorm behorende bij de hoogste titel gebruiken; de titel van Meester in de rechten wordt echter gewoonlijk vóór alle andere titels gebezigd, zelfs voor de Doctorstitel; de titels met kapitalen worden niet voor maar áchter de naam gevoerd) Hoogleraar (titel: prof.): De hooggeleerde heer/vrouwe. Aanspraak: professor (Professor is eigenlijk geen titel, maar een eretitel en wordt voor alle de navolgende titels gebezigd.) Doctor honoris causa (titel: dr.h.c.): De weledelzeergeleerde heer/vrouwe Doctor (titel: dr. of PhD): De weledelzeergeleerde heer/vrouwe Engineering Doctorate (titel: PDEng of EngD): De weledelgestrenge heer/vrouwe Ingenieur (titel: ir. of MSc): De weledelgestrenge heer/vrouwe Industrieel ingenieur (titel in België: ing. of MSc): De weledelgeleerde heer/vrouwe Meester in de rechten (titel: mr., LLM of MA): De weledelgestrenge heer/vrouwe Doctorandus (titel: drs., MSc of MA): De weledelgeleerde heer/vrouwe Licentiaat (titel in België: lic., MSc of MA): De weledelgeleerde heer/vrouwe Arts (titel in België: dr., titel in Nederland: drs.; met achter naam Arts): De weledelgeleerde heer/vrouwe (tenzij gepromoveerd, zie doctor). Aanspraak: dokter (ook indien niet gepromoveerd) Apotheker (titel: MSc): De weledelgeleerde heer/vrouwe (tenzij gepromoveerd, zie doctor). Master of Arts (titel: MA): De weledelgeleerde heer/vrouwe Master of Science (titel: MSc): De weledelgeleerde heer/vrouwe Master of Science (titel: MSc) (indien ingenieursstudie): De weledelgestrenge heer/vrouwe Master of Laws (titel: LLM): De weledelgestrenge heer/vrouwe Bachelor of Arts (titel: BA): De heer/mevrouw Bachelor of Science (titel: BSc): De heer/mevrouw Bachelor of Laws (titel: LLB): De heer/mevrouw Baccalaureus (titel: bacc.): De heer/mevrouw, in Twente met B.t.w. achter de naam Kandidaat (titel: cand.): De heer/mevrouw
Hoger beroepsonderwijs en postinitieel onderwijs Lector hbo (titel: lec.): De weledelzeergeleerde heer/vrouweTitulatuur in Nederland (algemeen) - website taaladvies.net. Gearchiveerd op 8 juni 2023. Master (titel: M met toevoeging): De weledelgeleerde heer/vrouwe Master (titel: M met toevoeging) op gebied van rechten, landbouw, natuurwetenschappen of techniek: De weledelgestrenge heer/vrouwe Bachelor (titel: B met toevoeging): De heer/mevrouw Ingenieur (titel geldend in Nederland: ing., BSc, BEng, BBE of BASc): De heer/mevrouw Baccalaureus (titel: bc.): De heer/mevrouw Associate Degree (graad achter de naam: AD): De heer/mevrouw
Geestelijkheid Rooms-Katholieke KerkKerkelijke Titulatuur - website van de Taalunie. Gearchiveerd op 10 juni 2021.Kerkelijke titulatuur - website van KRO-NCRV Paus: Zijne Heiligheid [pauselijke naam] Kardinaal: Zijne Eminentie [Voornaam] Kardinaal [Achternaam] Aartsbisschop, Bisschop, Nuntius, Pronuntius: Zijne Hoogwaardige Excellentie Monseigneur Protonotarius, Ereprelaat van Zijne Heiligheid, Kapelaan van Zijne Heiligheid: De Hoogwaardige Heer Monseigneur Prelaat, Vicaris-generaal: De Hoogwaardige Heer Monseigneur Abt: De Hoogwaardige Heer Abt Bisschoppelijk Vicaris: De hoogeerwaarde heer Bisschoppelijk Vicaris Kanunnik, Officiaal, Plebaan, Prior of President Grootseminarie: De hoogeerwaarde heer [Ambt] Deken: De hoogeerwaarde heer Deken Rector: De zeereerwaarde heer Rector Pastoor: De zeereerwaarde heer Pastoor Professor aan Grootseminarie: De zeereerwaarde hooggeleerde heer Professor aan Kleinseminarie: De weleerwaarde weledel(zeer)geleerde heer Kapelaan of Parochievicaris: De weleerwaarde heer Kapelaan Aalmoezenier: De weleerwaarde heer Aalmoezenier Gardiaan: De weleerwaarde Pater Pater: De eerwaarde pater Diaken: De eerwaarde heer diaken Zuster overste: De eerwaarde moeder Zuster: De eerwaarde zuster Broeder: De eerwaarde broeder
Protestantisme Predikant met doctorsgraad: De weleerwaarde zeergeleerde heer/vrouwe [Naam] Predikant: De weleerwaarde heer/vrouwe [Naam] Lid van Synode: De hoogeerwaarde heer Geestelijke met doctorsgraad: De weleerwaarde zeergeleerde heer/vrouwe [Ambt] Diaken of Ouderling: De eerwaarde heer/vrouwe [Ambt]
Islam Imam: De weleerwaarde heer [Naam]
Hindoeïsme Pandit: De weleerwaarde heer [Naam]
Humanisme humanistisch raadsman/ raadsvrouw: De weleerwaarde raadsheer/ raadsvrouwe [Ambt] humanistisch raadsman/ raadsvrouw met doctorsgraad: De weleerwaarde zeergeleerde raadsheer/ raadsvrouwe [Ambt]
Jodendom Opperrabbijn: De weleerwaarde zeergeleerde heer [Naam] Rabbijn: De weleerwaarde heer/vrouwe [Naam]
Vrijmetselarij Grootmeester: De Hoogeerwaarde Grootmeester Gedeputeerd Grootmeester: De Zeer Verlichte Gedeputeerd Grootmeester Grootofficieren: De Zeer Achtbare Grootofficier Voorzittend Meester: De Achtbare Meester of (tijdens rituelen in de derde graad) Eerwaarde Meester