De Schutsluis Hengelo of soms ook sluis De Waarbeek is een van de drie schutsluizen in het Twentekanaal, dat hier CEMT-klasse Va heeft. Deze sluis bij Hengelo (Overijssel) heeft met 9 meter het grootste verval van de drie. De schutkolk is 12 meter breed en 140 meter lang, met een nuttige schutlengte van 133 meter.Database ‘Vaarwegen in Nederland’ (ViN) van Rijkswaterstaat Adviesdienst Verkeer en Vervoer (AVV) De drempeldiepte bij de bovendeur is 3,8 meter onder kanaalpeil. De benedenzijde is uitgevoerd met naar elkaar toe bewegende hangroldeuren met een middenafdichting en is de enige in Nederland met dit type deuren. De bovendeur is een meer gebruikelijke hefdeur. Het grootste schip dat tot nog toe in Hengelo werd geschut had een laadvermogen van 2300 ton.Een groot deel van de oorspronkelijk tekst van dit artikel is losjes gebaseerd op een informatieblad dat door de sluiswachterij in Hengelo wordt uitgereikt aan bezoekers.
De schutsluis Hengelo is een rijksmonument en onderdeel van sluiscomplex "De Waarbeek", dat als geheel eveneens een rijksmonumentale status heeft.
Uitvoering De sluiskolk is geheel opgetrokken uit beton, met een bodemdikte van 2,5 meter terwijl de zijwanden aan de onderkant 3 meter dik zijn en naar boven toe verjongen tot een dikte van 1 meter. Dit geheel wordt gedragen door een fundering van een 2000 betonnen heipalen.
Deuren De roldeuren aan de benedenzijde zijn elk voorzien van drie schuiven die per stuk circa anderhalf ton wegen. Elke deur weegt in zijn geheel, inclusief de schuiven, ongeveer 48 ton. Bij het openen van de deuren bewegen de deuren naar de kelders aan de zijkanten van het benedenhoofd.
De hefdeur aan de bovenzijde heeft geen schuiven en weegt 28,7 ton. De contragewichten in de torens wegen samen 28,5 ton. Voor het heffen kan daarom worden volstaan met relatief lichte elektromotoren.
Bediening Vroeger woonden de sluiswachters op het complex in de sluiswachterswoningen. Tegenwoordig is hier een voorziening voor lokale bediening aanwezig. Normaal wordt Sluis Hengelo op afstand bediend vanuit Sluis Eefde. Het verloop van het schutten wordt in de gaten gehouden met behulp van diverse camera's.
Gemaal Omdat het bovenpand van het Twentekanaal na circa 5 kilometer in Enschede doodloopt, is de sluis voorzien van een gemaal dat het bij het schutten verbruikte water terugpompt. Door het grote verval en de relatief ruime schutkolk gaat bij iedere schutting circa 15.120 m³ water verloren. Zonder terugpompen zou dit op het korte kanaalpand tussen Hengelo en Enschede een peildaling van ongeveer 5 centimeter veroorzaken.
Het gemaal is uitgerust met drie centrifugaalpompen, die elk worden aangedreven door een elektromotor. Tot 2018 werden de pompen aangedreven door een M.A.N.-dieselmotor met een vermogen van 289 kW bij 1.850 omwentelingen per minuut. De gezamenlijke pompcapaciteit bedraagt 6 m³ per seconde Bij maximale capaciteit heeft het gemaal bijna drie kwartier nodig om het waterverlies van één schutting te compenseren. Een schutting zelf duurt ongeveer 10 tot 15 minuten, exclusief de tijd die nodig is voor het in- en uitvaren van de schepen.
Afgezien van het water dat bij het schutten verloren gaat, werd er water aan het bovenpand onttrokken voor de drinkwatervoorziening van Enschede, maar sinds de grote brand bij Vredestein in 2003 is die functie niet meer van toepassing, daar de waterkwaliteit niet meer voldoet aan de eisen.TCTubantia.nl, "Harder water voor Enschede" TC Tubantia, 28 februari 2008 Dit moest destijds ook deels door het gemaal gecompenseerd worden (en deels door toevoer vanuit beken en sloten die op het kanaal uitmonden).
In tegenstelling tot de sluizen bij Delden en Eefde beschikt de sluis niet over een aflaatwerk. Bij een wateroverschot in natte perioden wordt overtollig water daarom via de sluis afgevoerd.
Brug Direct naast het benedenhoofd ligt een gecombineerde weg- en spoorbrug over het Twentekanaal. Over de brug loopt de Twekkelerweg, die Hengelo verbindt met Twekkelo. Daarnaast ligt het voormalige fabrieksspoor van Nobian, dat oorspronkelijk deel uitmaakte van de GOLS-spoorlijn Hengelo - Boekelo en tegenwoordig wordt gebruikt voor spoorfietsen.
Trivia Op het terrein bevindt zich een ondergrondse schuilkelder. Deze is aangelegd in de periode van de Koude Oorlog. De schuilkelder is nu niet meer in gebruik. Bij het benedenhoofd is een openbaar uitkijkpunt aangelegd, vanwaar bezoekers het schutproces en de werking van de sluis kunnen observeren. Daarnaast is er een informatiebord geplaatst waarop de werking van de sluis wordt toegelicht.
Galerij
Zie ook Sluis Eefde Sluis Delden Lijst van bruggen over de Twentekanalen
Categorie:Bouwwerk in Hengelo Categorie:Verkeer en vervoer in Hengelo Hengelo Hengelo