Jacq Firmin Vogelaar, pseudoniem van Franciscus Wilhelmus Maria (Frans) Broers (Tilburg, 3 september 1944 – Utrecht, 9 december 2013) was een Nederlandse dichter, schrijver, literatuurcriticus en vertaler.
Levensloop Hij studeerde vanaf 1962 Nederlands en filosofie aan de Radboud Universiteit Nijmegen en vestigde zich in 1965 in Amsterdam waar hij zijn studie voortzette. Vogelaar was in de periode van 1971 tot 1975 werkzaam als docent op achtereenvolgens de afdeling bouwkunde van de Technische Hogeschool Delft, het Instituut voor Neerlandistiek van de Universiteit van Amsterdam en de kunstacademie te Arnhem. Als recensent was hij verbonden aan Het Parool en De Volkskrant. Vogelaar was bovendien intensief betrokken bij het politiek-cultureel tijdschrift Te Elfder Ure. Hij was ruim veertig jaar redacteur van Raster en literatuurcriticus bij De Groene Amsterdammer.
Literaire carrière Hij debuteerde als dichter in 1965. Sindsdien schreef hij romans, verhalen, essays en een kinderboek. Veel aandacht trok Alle vlees (1980), een historische roman in fragmenten waarin het probleem van de uitbuiting van het menselijk lichaam vanuit allerlei gezichtspunten wordt behandeld.
In 1986 schreef hij het kinderboek Het geheim van de bolhoeden. Terugschrijven (1987) is een essaybundel over onder andere Gustave Flaubert, James Joyce, Franz Kafka en Virginia Woolf.
Behalve schrijver en criticus was Jacq Vogelaar een veelzijdig vertaler uit het Frans, Duits en Engels. In de jaren 70 was hij nauw betrokken bij diverse vertaalprojecten van Uitgeverij SUN, o.a. van kritisch werk van Benjamin en Adorno. Voor het tijdschrift Raster vertaalde hij over een periode van veertig jaar een ontelbare hoeveelheid teksten uit de wereldliteratuur. Na het jaar 2000 legde hij zich als vertaler toe op het oeuvre van de Duitse romancier Daniel Kehlmann.
Sinds 2014 werken Tommy van Avermaete en Fyke Goorden aan de biografie van Jacq Vogelaar.
Prijzen In 1970 kreeg hij de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs voor zijn verhalenbundel Het heeft geen naam en in 1992 de F. Bordewijk-prijs voor zijn roman De dood als meisje van acht. In 1995 ontving hij de Frans Erensprijs en vier jaar later de Pierre Bayle-prijs. In 2006 werd hij laureaat van de Constantijn Huygensprijs, toegekend voor zijn gehele oeuvre.
Bibliografie Oorspronkelijk werk Parterre, en van glas (1965), poëzie De komende en gaande man (1965), verhalen Anatomie van een glasachtig lichaam (1966), roman Vijand gevraagd, 'n boerenroman (1967), roman Gedaantewisseling of ’n metaforiese muizenval (1968), roman Het heeft geen naam (1968), verhalen Kaleidiafragmenten (1970), roman Kunst als kritiek. Voorbeelden van een materialistiese kunstopvatting (1972, samen met anderen), essays Konfrontaties (1974), essays Ik in Kapitaal, in: Het mes in het beeld (1976), essay Raadsels van het rund (1978), roman Alle vlees (1980), roman Oriëntaties. Kritieken en kommentaren 2 (1983), essays Nora, Een Val (1984), onder pseudoniem Koba Swart Het geheim van de bolhoeden (1986), jeugdboek Terugschrijven (1987), essays Verdwijningen: oefeningen (1988), verhalen Speelruimte (1991), essays De dood als meisje van acht (1991), roman Striptease van een ui (1993), essays Weg van de pijn (1994), roman Zinspelen in het vragenvuurOver de essays van Charlotte Mutsaers, Bzzlletin 225, april 1995, pp 34-44, (1995), essay Uit het oog: beeldverhalen (1997) Klaaglied om Ka (1997), poëzie Inktvraat (1998), poëzie Meer speelruimte (1998), essays Taats onder mannen (2001), verhalen Over kampliteratuur (2006), essays Je zit niet alleen in je vel (2010), essays
Vertalingen Claude Lévi-Strauss, Het wilde denken, 1968 (Fr. La pensée sauvage, 1962, vert. met H. ten Brummelhuis) Herbert Marcuse, Geweld en vrijheid: politieke opstellen, 1970 (Du. vert. met H. Boukema et al.) Hanns Eisler, Muziek en politiek, 1972 (Du., samenst. Konrad Boehmer) Bertolt Brecht, Teatereksperiment en politiek, 1972 (Du. vert. met Wim Notenboom). György Lukács, Thomas Mann, 1975 (Du. Werke) Bertolt Brecht, Driestuiversproces: een sociologies experiment, 1975 (Du. Versuche, vert. met Gerrard Verhage) Heinar Kippardt, März: de carrière van een schizofrene dichter, 1978 (Du. März: Roman, 1976) Karl Marx, De brieven van Karl Marx, keuze en inl. Saul K. Padover, 1981 (En., vert. met Hans W. Bakx) Michel Foucault, De verbeelding van de bibliotheek: essays over literatuur, 1986 (Fr. vert. met Y. van Kempen) Roger Caillois, Stenen, 1995 (Fr. Pierres, 1966, vert. met Arnan Oberski) Carl Einstein, Bebuquin, of De dilettanten van het wonder, 1998 (Du. Bebuquin oder Die Dilettanten des Wunders, 1907-1918). Daniel Kehlmann, Ik en Kaminski, 2004 (Du. Ich und Kaminski, 2003); Het meten van de wereld, 2006 (Du. Die Vermessung der Welt, 2005); Roem, 2011 (Du. Ruhm, 2009) Gustav Herling, Een wereld apart: vroege verhalen uit sovjetkampen, 2005 (Po. Inny świat: zapiski sowieckie, 1953) Marcel Schwob, Verbeelde levens, 2007 (Fr. Vies imaginaires, 1896, vert. met Liesbeth van Nes) Dieter Schlesak, De apotheker van Auschwitz, 2010 (Du. Capesius, der Auschwitzapotheker, 2006)
Externe links
Categorie:Nederlands dichter Categorie:Nederlands essayist Categorie:Nederlands literatuurcriticus Categorie:Nederlands schrijver Categorie:Nederlands kinderboekenschrijver Categorie:Nederlands vertaler Categorie:Pseudoniem