thumb|De Westelijke Jordaanoever met de route van de barrière (mei 2005) De Israëlische Westoeverbarrière of Israëlische muur is een door Israël vanaf 2002 gebouwde grensbarrière van bijna 10 meter hoge betonnen muren, torens en controleposten, wegen, hekken, prikkeldraad en greppels van circa 620–760 km lang. Deze afscheiding is gebouwd op de, door Israël bezette, Westelijke Jordaanoever van Palestina, voor een klein deel langs de Groene Lijn, maar grotendeels op Palestijns grondgebied. Hij loopt soms dwars door Palestijnse dorpen en gemeenschappen heen en steeds dieper Palestijns gebied in, waarbij hij (illegaal) gebouwde Israëlische nederzettingen bij Israël insluit. Volgens planning zal hij nog verder worden uitgebreid.
De naam van de barrière is onderwerp van discussie. Israël en voorstanders van de bouw van de barrière, gebruiken de term afscheidingshek en veiligheidshek om de barrière aan te duiden. Palestijnen en tegenstanders van de bouw van de barrière noemen het de apartheidsmuur. In de media wordt ook de term Israëlische muur of afscheidingsmuur gebruikt.
Doel van de barrière thumb|De barrière tussen Abu Dis en Oost-Jeruzalem, juni 2004
Het doel van de muur was volgens Israël de beveiliging van Israëlische steden en dorpen tegen terroristen, "om levens te redden". Powerpoint 2004In de Powerpoint: o.a. The Fence will not: *establish a border of any kind. *annex any Palestinian Lands to Israel. *change the legal status af any Palestinians. *prevent Palestinians from going about their lives. *the Fence will not create facts on the ground.' 'The security fence is a fence, not a wall', on public land. *When private lands are used, they remain the property of the owners who receive compensation for their use, in a lump sum and on a monthly basis. *Palestinian farmers will have acces to their fields. *The Palestinians will not be cut of from their commercial and urban centers. *Inconvenienc caused by the fence is temporary. Saving lives must always come first! . In hun verzet tegen de Israëlische bezetting van de Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook werden er namelijk zelfmoordaanslagen door Palestijnen gepleegd in Israël, waarbij burgerslachtoffers vielen. Daarnaast stelde Israël dat een bijkomend doel een vermindering van diefstallen zou zijn. De betonnen muur en gedeeltes van de barrière zouden bedoeld zijn om te voorkomen dat er geschoten werd op Israëliërs. Bovendien zou de barrière de behoefte aan militaire operaties in de Palestijnse gebieden en steden verminderen, waardoor er minder zware veiligheidsmaatregelen nodig zouden zijn dan wel deze sterk verlagen. thumb|De barrière tussen Hebron en Beër Sjeva (Israël). Deze foto is genomen vanuit Israël richting de zuidwesthoek van Westelijke Jordaanoever, 2006
Volgens tegenstanders is het doel om Palestijns gebied tussen de Groene Grenslijn en de barrière in te lijven. De achterliggende gedachte is demografisch van aard. De route is zodanig gekozen dat zoveel mogelijk land de facto door Israël wordt geannexeerd, met zo weinig mogelijk Palestijnse inwoners. Daarbij maakt de muur het juist moeilijker voor beide partijen om ooit nog tot een overeenkomst te komen. Uiteindelijk zal de complete muur volgens plan bijna 10% van de Westoever hebben afgesneden. Met de omleiding van de muur rond nieuwe en zich uitbreidende Israëlische nederzettingen en hun zogenoemde bypassroads (Israëlische verbindingswegen tussen de nederzettingen) wordt dit geannexeerde gebied allengs groter. Daarnaast worden de Palestijnen uit een groot deel van de Westoever geweerd door gebieden aan te wijzen als zogenaamde militaire zones.
De bouw De bouw van de barrière begon in 2002 tijdens de Tweede Intifada. Sinds de bouw tot 11 maanden daarna zou het aantal aanslagen gedaald zijn met 90 procent.West Bank Security Fence Jewish Virtual Library, update april 2015. Gearchiveerd op 26 mei 2022. Vervolgens is Israël echter doorgegaan met de bouw op bezet Palestijns gebied. Binnen de muur, op Palestijns gebied trad het Israëlische leger hard op tegen de Palestijnse bevolking die tegen de bezetting en de muur protesteerde. Palestijnse boeren, die door de muur waren afgescheiden van hun agrarisch land met duizenden bomen, werden tegenhouden door militairen van het IDF. Zij dienden in 2004 een petitie in bij het Israëlische Hooggerechtshof, dat oordeelde dat het gebouwde obstakel/muur illegaal was en dat het IDF disproportioneel was opgetreden. De militaire orders werden op een na nietig verklaard.Israel Supreme Court: Judgment Regarding the Separation Fence jvl.org, 24 juni 2004. Gearchiveerd op 19 april 2023.
thumb|300px|De Westoeverbarrière bij Bethlehem, 2011 In steden als Jeruzalem en Qalqiliya is de barrière een zes à tien meter hoge muur, gebouwd uit beton-elementen met wachttorens en camera's. Soms doorsnijden zij wijken. Bethlehem is in het noorden en westen ommuurd en in het zuiden omringd door nederzettingen.
thumb|Route 443 bij knooppunt Giv'at Ze'ev met piramidevormige stangen en prikkeldraad, 2010 Het grootste gedeelte van de barrière bestaat uit een hek, voorzien van prikkeldraad, een greppel van vier meter diep en op regelmatige afstand een controlepost (checkpoint) van het Israëlische defensieleger (IDF). Deze hekwerkachtige gedeelten zijn gemiddeld 60 meter breed. Daarmee ontnemen zij veel meer Palestijns land dan de betonnen muren.
In 2017 stond er 70 km aan betonnen muur, oftewel 15% van de gerealiseerde lengte. Uiteindelijk zal de voltooide barrière volgens plan bijna 10% van de Westoever hebben afgesneden.The Separation Barrier. B'Tselem, update 11 nov 2017 "In keeping with the same goal that governed the drawing of the city’s boundaries in 1967 – to annex as much land and as few Palestinians as possible – the route deviates from Jerusalem’s municipal boundaries in five areas: The barrier cuts off two areas which lie within the municipal boundaries of Jerusalem – the area of Shu’fat Refugee Camp and the area of Kafr ‘Aqab – which are currently home to some 140,000 Palestinians. In three areas, the barrier extends beyond the municipal boundaries, de facto annexing undeveloped land, settlements and their environs to Jerusalem." Aan Palestijnse kant wordt hierover gezegd, dat een hekwerk dan gemakkelijker kan worden verplaatst in het kader van een flexibele politiek van confiscatie van land op de Westelijke Jordaanoever ten gunste van de Israëlische kolonisten en dat de Apartheidsmuur past binnen een strategie om de gehele Palestijnse bevolking van de Westelijke Jordaanoever in ommuurde steden bijeen te brengen, teneinde zo meer druk uit te oefenen om hen definitief uit Palestina te doen vertrekken.
De kosten van de bouw worden geraamd op 2 tot 2,8 miljard Amerikaanse dollar. Volgens critici maken deze kosten het niet aannemelijk dat Israël de volgens hen ingenomen "Seam zone" (zoom- of randzone) zal teruggeven.
Voor de bouwmaterialen van de nederzettingen, de muur en de checkpoints worden door het Mexicaanse bedrijf Cemex in samenwerking met de Israëlische Readymix Industries steengroeven geëxploiteerd op industrieterreinen in nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever, zoals Mevo Horon, Mishor Adumim en Atarot. Daarbij is ook Heidelberg Cement er in 2007 met subsidies van Hanson Israel bij betrokken.Israeli stone quarrying in the Occupied Palestinian Territory ejatlas.org. Gearchiveerd op 29 mei 2023.Cemex in Palestine, 2019 Ook Nederlandse pensioensfondsen zijn bij de kolonisering en exploitatie betrokken.Plundering Palestina's witte olie rightsforum.org. Gearchiveerd op 25 september 2021.
Op zijn landkaart heeft Israël sinds 1967 de grenzen met de landen waarvan Israël delen bezet houdt niet weergegeven.Putting Back the Green Line - Once We Find It Haaretz, 7 december 2006. Gearchiveerd op 22 juni 2017. Op die kaarten is dus ook niet te zien dat de Israëlische barrière grotendeels op Palestijns grondgebied is gebouwd en stukken daarvan illegaal bij Israël heeft getrokken. Intussen blijft Israël deze zones steeds verder uitbouwen.Erasure of the Green Line avekot.org.il
Route en lengte van de barrière Van de totale lengte van de tot 2018 gerealiseerde 470 kilometer afscheidingsmuur ligt maar 15%, oftewel 70 km op de Groene Lijn, (de wapenstilstandsgrens van 1949 met Jordanië). De overige 85% ligt op Palestijns grondgebied.15 Years of Separation: The Palestinians Cut Off From Jerusalem by the Wall. Haaretz, 10 maart 2018 (premium). Gearchiveerd op 7 mei 2022. Vaak loopt hij dwars door dorpen en gemeenschappen heen. Bovendien werden zo'n 11.000 Palestijnen in 32 gemeenschappen gevangen in een soort niemandsland tussen de Groene Lijn en de muur, de "Seam zone", afgesneden van de Westoever. Daarnaast trof ook Palestijnen binnen de gemeentegrenzen van Jeruzalem eenzelfde lot.
In november 2017 was de totale geplande lengte 712 kilometer, meer dan twee keer de lengte van de Groene Lijn, die 320 kilometer lang is. Daarvan was toen circa 65% gereed. Aan 53 kilometer of 7,5% was men nog aan het bouwen. De barrière dringt tot 20 km diep in de Palestijnse gebieden, onder meer om Israëlische joodse nederzettingen, zoals Ariël, in te sluiten.Israeli barrier move sparks anger. BBC, 25 januari 2005. Gearchiveerd op 9 juli 2023.
De Jeruzalem-barrière thumb|Route van de muur in Oost-Jeruzalem met de facto annexatie van Palestijns gebied (juni 2007)
Een betonnen muur van 202 kilometer slingert rond en door Oost-Jeruzalem. De officiële aanduiding hiervan is "Jerusalem envelope" (Jeruzalem-omhulling). In augustus 2002 werden twee barrières van elk 10 km goedgekeurd. Een noordelijke om Ramallah af te snijden van de hoofdstad en een zuidelijke om Bethlehem te isoleren. In de jaren erna werden deze via een lange slinger met elkaar verbonden, om de stad geheel van de Westoever af te scheiden.
thumb|Het E1-plan (roze) tussen Oost-Jeruzalem en Ma’ale Adumim. Grond voor de Jeruzalem-barrière rond het gebied (blauw) werd deels in 2005 gevorderd.
De Jeruzalem-barrière was aanvankelijk bedoeld om te worden gebouwd rond de oostelijke nederzetting Ma'ale Adumim, om zo de tussenliggende E-1 zone, ten oosten van Oost-Jeruzalem te annexeren. Om internationale ophef te vermijden werd besloten hem meer westelijk langs de gemeentegrens te bouwen, met een checkpoint voor de kolonisten om naar Jeruzalem te kunnen reizen.
Met de annexatie van het E1-gebied en de ring van omliggende nederzettingen wordt de Westoever feitelijk in tweeën gesplitst, waardoor een aaneengesloten Palestijnse staat onmogelijk is geworden, nog afgezien van de scheiding tussen Westoever en Gaza. Behalve rond Ma’ale Adumim, ligt de route van de muur ook in het noordwesten en zuiden deels ver buiten de gemeentegrenzen van (geannexeerd) Jeruzalem, waardoor ook hier een groot extra gebied de facto wordt geannexeerd. De grote nederzettingenblokken in een groot gebied rond Oost-Jeruzalem liggen allemaal aan de Israëlische kant van deze muur, maar grotendeels buiten het in 1980 geannexeerde gebied. Door de muur zijn zij feitelijk toch al deel van Jeruzalem geworden. De oostelijke route is anno 2020 nog altijd niet voltooid.
thumb|Situatie rond Al Walaja (2011) Het stadje Anata ligt gedeeltelijk binnen en buiten de gemeentegrenzen van Jeruzalem en is al zijn land kwijtgeraakt door omliggende nederzettingen. Ook al-Walaja wordt doorkliefd door de gemeentegrens en ligt samen met naburige dorpen na voltooiing van de geplande muur in de "Seam zone", verzwolgen door Joodse nederzettingen.
De Seam Zone