De Puy de Dôme is een grote lavakoepel en een van de jongste vulkanen in het Centraal Massief in Auvergne, het centraal-zuidelijke deel van Frankrijk, met een hoogte van 1.464 meter. De Romeinen bouwden hierop een tempel gewijd aan Mercurius. De vulkaan behoort tot de Chaîne des Puys en Regionaal natuurpark Volcans d'Auvergne. De plek kreeg het keurmerk Grand Site de France.
Ligging De vulkaan ligt zo'n tien kilometer van Clermont-Ferrand. Het departement Puy-de-Dôme (met koppeltekens) is naar de vulkaan vernoemd.
Vulkanische activiteit De laatste uitbarsting van de Puy de Dôme vond plaats rond 5760 v.Chr., waarmee de vulkaan als uitgedoofd wordt beschouwd. Aangezien het gebied waarin Puy de Dôme ligt geologisch gezien kort (150.000 jaar) geleden actief is geweest, kan een toekomstige eruptie niet geheel worden uitgesloten. De meest recente uitbarsting in het gebied vond plaats rond 4040 v.Chr.
Net als de Nederlandse Zuidwalvulkaan is de locatie van deze vulkaan niet aan de rand van een tektonische plaat, noch boven een hotspot.
Gebouwen De tempel van Mercurius werd gebouwd in de 2e eeuw en was een van de grootste bergheiligdommen van het Romeinse Rijk. De tempel gebouwd uit zwart trachiet keek uit over de antieke stad Augustonemetum (het huidige Clermont-Ferrand).
miniatuur|links|Gebouwen op de top
In de 19e eeuw werd een meteorologisch observatorium gebouwd op de Puy de Dôme. De vulkaantop kent extreme weersomstandigheden met hoge windsnelheden, omdat de vulkaan het eerste hoge reliëf voor luchtmassa's vormt bij westenwind. Tussen november en april gaat de top de helft van de dagen schuil achter cumuluswolken.
Tussen 1956 en 1957 werd een televisieantenne van 89 meter hoog gebouwd op de top. Florence Donnarel, La Chaîne des Puys, Détours en France, april 2021, p. 20-33
Weg naar de top De top is bereikbaar te voet en met een tandradbaan, de Panoramique des Dômes. De trein gaat dagelijks om de veertig minuten, in het hoogseizoen om de twintig minuten. Het duurt met de trein ongeveer vijftien minuten om de top te bereiken. Voor dienstvoertuigen ligt er naast de spoorlijn een asfaltweg.
In 1907 werd een eerste spoorlijn naar de top in gebruik genomen. De rit naar boven met een stoomtrein duurde toen 1 uur en 45 minuten. Die spoorlijn is later vervangen door een asfaltweg. In de 21e eeuw is op een deel van die weg terug een spoorlijn aangelegd. Het huidige spoor is geëlektrificeerd.
De weg naar de top cirkelt om de berg heen. De vijf kilometer lange klim kent een zeer gelijkmatig stijgingspercentage van tussen de 10 en 13%.
Wielersport De top van de Puy de Dôme vormde veertien keer een eindpunt van een etappe van de Ronde van Frankrijk. In 1975 was het op 11 juli de aankomst van de veertiende etappe en het was in deze etappe dat Eddy Merckx een vuistslag tegen zijn lever kreeg, wat later aan de basis van zijn nederlaag lag. In 2023 was er voor het eerst sinds 1988 weer een finish van een touretappe op de Puy de Dôme.
De ritwinnaars op de Puy de Dôme zijn: 1952: Fausto Coppi 1959: Federico Bahamontes 1964: Julio Jiménez 1967: Felice Gimondi 1969: Pierre Matignon 1971: Luis Ocaña 1973: Luis Ocaña 1975: Lucien Van Impe 1976: Joop Zoetemelk 1978: Joop Zoetemelk 1983: Ángel Arroyo 1986: Erich Mächler 1988: Johnny Weltz 2023: Michael Woods
Amateurwielrenners konden tot 2010 de vulkaan twee keer per week (op woensdag en zondag tussen 7.00 en 9.30 uur) beklimmen. Sinds maart 2010 is de vulkaan echter afgesloten voor verkeer (fiets, auto, bus). Eens per jaar in juni wordt er voor wielrenners een toertocht georganiseerd waarbij maximaal driehonderd wielrenners fietsend naar de top mogen rijden.
Afbeeldingen
Panorama
Categorie:Berg in het Centraal Massief Categorie:Geografie van Puy-de-Dôme Categorie:Lavakoepel Categorie:Vulkaan in Frankrijk Puy