miniatuur|Professioneel worstelaar John Cena voert een Attitude Adjustment (gepersonaliseerde Fireman's Carry Kneeling Takeover) uit op collega Kurt Angle. Professioneel worstelen (ook wel entertainment-worstelen of showworstelen) is een vorm van theater met elementen van traditioneel worstelen. Modern professioneel worstelen bevat geavanceerde technieken die zijn gemodelleerd naar verschillende vormen uit het traditioneel worstelen en boksen.
De sport is strikt genomen een performance art en wordt in die hoedanigheid gecatalogeerd als sportentertainment. De hiervoor opgeleide worstelaars creëren aan de hand van gesimuleerde vechtsportwedstrijden een show met vermaak, waarbij ze door promotors worden geboekt om wedstrijden bij voorbaat te winnen of te verliezen. Ook gebeurt de uitvoering aan de hand van verhaallijnen, zoals gebruikelijk voor een televisieserie. Dit fenomeen staat intern bekend als kayfabe. De resultaten van wedstrijden liggen dus op voorhand vast. Het niveau van realisme kan variëren van het Amerikaanse World Wrestling Entertainment en All Elite Wrestling tot de uitermate realistische Japanse shoot-stijl of zelfs het spectaculaire Mexicaanse lucha libre.
De Franse benaming catch geraakte ook in Nederland en België ingeburgerd om het professioneel worstelen aan te duiden.
Ontstaan Professioneel worstelen is voornamelijk bekend geworden in de Verenigde Staten, Canada, Japan en Mexico, maar ook in Nederland bestaan er enkele worstelpromoties. In Groot-Brittannië werd het professioneel worstelen vijftig jaar geleden populair dankzij World of Sport op de commerciële zender ITV. In de Verenigde Staten wekte het professioneel worstelen een grote belangstelling in de jaren 1980, toen de World Wrestling Federation uitpakte met namen als Hulk Hogan, André the Giant, Big John Studd, Jake Roberts, Jesse Ventura, King Kong Bundy, Randy Savage en The Ultimate Warrior.
Professioneel worstelen vindt zijn oorsprong in rondreizende kermisshows. Initieel diende de professionele vorm louter als een uiting voor sterke mannen, die Grieks-Romeinse worsteltechnieken combineerden met traditionele worstelvormen en acrobatische optredens, zowel nationaal als regionaal. De inductie van judo en karate of zelfs dwergworstelen was niet zeldzaam. Professioneel worstelen was in de vroege 20e eeuw vergelijkbaar met professioneel boksen, of pugilistiek. Dit soort wedstrijden verdween gradueel uit de sportwereld sinds de uitvinding en opkomst van de televisie, maar was evenzeer te wijten aan de duur van de wedstrijden, alsook het gebrek aan drama. Worstelwedstrijden zouden meer geld in het laatje brengen indien de duur en het drama van tevoren werden gestipuleerd. Gedurende meer dan een eeuw wimpelden organisatoren elke aanwijzing naar vervalsing af.
In de jaren 80 taande echter de geloofwaardigheid. Men refereerde nu naar professioneel worstelen als sportentertainment. Deels om vooroordelen de kop in te drukken, maar hoofdzakelijk om een loopje te nemen aangaande allerhande belastingen en verzekeringen. Toen de federaties finaal onder deze druk bezweken, kwam dit gegeven bekend te staan als kayfabe. Een fictief segment in het professioneel worstelen wordt sindsdien aangeduid met de term kayfabe. Later klonk de notie kayfabe steeds zwakker. Met name in de toenmalige WWF trad een duidelijke stagnatie op betreffende de geloofwaardigheid. Vooral het krediet van eigenaar en hoofdaandeelhouder Vince McMahon geraakte opgebruikt. Tezelfdertijd greep een radicale ommezwaai aangaande het bedrijfsimago van deze federatie plaats. McMahon beloofde in 1997 alreeds "op te houden met het beledigen van de intelligentie van zijn fans". Hij besliste de illusie van de realiteit centraal te stellen. McMahon verwees naar zijn programma, destijds Raw is War genaamd, als een actie-avonturenserie. McMahon integreerde steeds vaker (im)morele personages met meer diepgang, zoals Stone Cold Steve Austin en The Undertaker, maar slaagde er zelden in gelijkaardige personages grondig af te werken.
De federaties die evenementen van professioneel worstelen organiseren en produceren staan bekend als worstelpromoties. Momenteel is de WWE (voorheen WWF) de grootste en meest invloedrijke organisatie in de Verenigde Staten en bij uitbreiding de rest van de wereld, gevolgd door de Total Nonstop Action Wrestling (TNA). Desniettegenstaande is professioneel worstelen nog steeds enorm populair in Canada, Japan en Mexico. Federaties als New Japan Pro Wrestling (NJPW), Asistencia Asesoría y Administración (AAA) en Consejo Mundial de Lucha Libre (CMLL) zijn wereldwijd vermaard. Buiten Noord-Amerika zijn er eveneens federaties operatief, verspreid over Europa en ook in Puerto Rico, Hawaï en de rest van de Caraïben.
De traditionele Japanse stijl verschilt van de Amerikaanse stijl, daar het meer als een sport wordt geportretteerd en minder als puur entertainment. De term shoot style werd bedacht door promotor Antonio Inoki van de New Japan Pro Wrestling. Inoki incorporeerde meer vechtsporten en legitieme technieken in het arsenaal van de NJPW en de bewegingen vereisen opvallend meer kracht dan de Amerikaanse stijl. Voorts bestaan er ook onafhankelijke promoties. Populaire regionale, onafhankelijke promoties zijn bijvoorbeeld Ring of Honor (ROH) en de National Wrestling Alliance (NWA). Bekende federaties in Nederland zijn de Pro Wrestling Holland (PWH), Pro Wrestling Showdown (PWS) en Dutch Pro Wrestling (DPW). Zij organiseren shows voor alle leeftijden en lokken naargelang hun populariteit doorgaans honderden tot duizenden toeschouwers.
Terminologie Professioneel worstelen beschikt over een eigen terminologie die elders niet voorkomt. De termen dienen goed begrepen te worden door kijkers die er niet goed vertrouwd mee zijn. Dit gegeven maakt een belangrijk onderscheid tussen professioneel worstelen en andere, reguliere sporten (geen sportentertainment). Zo mag meteen worden opgemerkt dat men niet verwijst naar een wedstrijd als een "wedstrijd" doch als een work. Een alternatieve naam voor professioneel worstelaars is dus in feite worker. Als een worstelaar een wedstrijd reeds na enkele minuten verliest, spreekt men over een job. Een professioneel worstelaar die voortdurend wordt gebruikt om wedstrijden te verliezen tegen een worstelaar (soms steeds dezelfde), noemt men een jobber. Indien dit na enkele seconden dan wel na iets meer dan een minuut gebeurt, wordt dit een squash genoemd.
Een work wordt uitgevoerd door worstelaars die enerzijds de face (protagonist) en anderzijds de heel (antagonist) spelen. Dit om een vaak terugkerende verhaallijn tussen twee worstelaars op te voeren, zoals bij een televisieserie/soapserie. Een van beide of allebei – de face worstelaar en de heel worstelaar – kunnen van een promotie een push verdienen: dit is een duw(tje) naar de absolute top binnen de promotie. Het tegenovergestelde heet een burial: hier toont een promotie vaak expliciet mee aan dat een worstelaar niet meer belangrijk is.
Een worstelaar zonder heldere rol heet een tweener. De bewegingen die worstelaars uitvoeren zijn een sell; ze worden aan een betalend publiek verkocht door de hiervoor opgeleide professioneel worstelaars. Men dringt er dan ook op aan om geen professioneel worstelbewegingen uit te voeren als hier geen professionele opleiding toe werd genoten. Let wel: de vermelde termen zijn basis. Professioneel worstelen bevat honderden termen om het onderscheid te maken tussen andere vormen van sport. Daarnaast zijn er de regels die voor wedstrijden zijn opgesteld.
Realiteit en fantasie De sport is gesimuleerd in de betekenis dat de uitkomst van tevoren bepaald is en dat de effecten op de tegenstander fel overdreven worden. Veel fans behandelen professioneel worstelen effectief als een vorm van entertainment of theater en durven het woord nep niet in de mond nemen om het te omschrijven. Weer anderen maken brandhout van deze redenering. De aanleiding is alweer het eerdergenoemde kayfabe, maar ditmaal als een misleiding waardoor het niet duidelijk is wanneer worstelaars elkaar persoonlijk uitdagen of wanneer het deel uitmaakt van de plot. Dit zorgde reeds voor verwarring. De verschillende grepen komen voort uit diverse gevechtskunsten, voornamelijk olympisch worstelen en kunnen dus ernstig letsel veroorzaken wanneer ze verkeerd of 'echt' worden uitgevoerd.
Een meerderheid van de wedstrijdresultaten is vooraf gefixeerd. De resultaten worden bepaald door bookmakers om de rol van de heel en de (baby)face te maximaliseren, vaak in de context van (eventueel) langdurige verhaallijnen. Meestal bepalen worstelaars waar en wanneer de sleutelmomenten of calling spots (overgangen) zullen plaatsvinden. Ook genieten worstelaars een vrijstelling om worstelbewegingen en calling spots tijdens een wedstrijd te improviseren of dit met elkaar af te spreken. Een (eveneens fictief) scheidsrechter is vaak betrokken bij de uitvoering van de wedstrijd om onvoorziene omstandigheden in te plannen en daarmee te handelen.
De overgrote meerderheid van incidenten waar worstelaars bloeden zijn onvervalst, en worden vaak veroorzaakt door het gebruik van een klein mesje om een kleine snee te maken, meestal op het voorhoofd dicht bij de haargrens. Dit fenomeen wordt juicing genoemd.
Een worstelaar kan ook worden bijgestaan door een manager, die dan op zijn of haar beurt bijdraagt aan de uitkomst van een wedstrijd van zijn of haar 'cliënt' (bv. Paul Heyman voor Brock Lesnar).
Met uitsluiting van wat echt geweld is er voortdurend sprake van momenten waar de scheiding tussen realiteit en fantasie onduidelijk is, vooral als het aankomt op wie de wedstrijd moet winnen. In enkele bekende gevallen, maar doorheen de laatste decennia steeds minder vaak, zou een worstelaar zogenaamd shooten, wat betekende dat hij het script negeerde en werkelijk poogde te winnen.
Bij het evenement Survivor Series op 9 november 1997, georganiseerd door de WWF, gebeurde het omgekeerde. Toen negeerde de federatie zelf het voorgeschreven script van de wedstrijd, in wat wordt gezien als een boycot ten aanzien van Bret Hart. Hart wilde de overstap maken naar de grote concurrent van de WWF, de World Championship Wrestling (WCW). Dit lag op dat moment reeds contractueel vast en Hart was toe aan zijn opzegtermijn. Overeenkomstig met het script zou Hart de wedstrijd winnen en WWF World Heavyweight Champion blijven tot zijn vertrek. Volgens het officiële verhaal paste WWF-eigenaar Vince McMahon een mouw aan dit scenario zonder het medeweten van Hart. Shawn Michaels veroverde als dusdanig het kampioenschap ten koste van Hart, hoewel dit niet was gepland. Hart voelde zich achteraf gelyncht en verraden. Hart verliet met onmiddellijke ingang de WWF en leefde jarenlang op gespannen voet met McMahon en diens entourage.
In het verleden kozen promoties opzettelijk hun kampioenen. Een voorbeeld was Lou Thesz, die zichzelf wel degelijk verdedigde wanneer het gevecht echt dreigde te worden.
Regels Wedstrijdsimulatie is slechts een van de vele aspecten waarin men het professioneel worstelen onderscheidt van het traditionele worstelen. Andere verschillen kunnen worden teruggevonden in de speciale regels die zijn opgesteld. Een wedstrijd vermag gewonnen te worden via pinfall, submission, count-out of middels een diskwalificatie. Dit zijn de vier meest voorkomende methodes, hoewel een wedstrijd ook op een ongebruikelijke, oneerlijke manier kan beslecht worden.
Pinfall