Kleef (Kleverlands: Kleef, Duits: Kleve) is een gemeente en hoofdstad van Kreis Kleve in het westen van de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen, tien kilometer ten zuiden van de rivier de Rijn in de Nederrijnse Laagvlakte en niet ver van de Nederlandse grens bij Nijmegen en 's-Heerenberg. Kleef ligt ook tussen de Duitse stad Emmerik en het bosgebied Reichswald.
De stad ligt op de helling van de Nederrijnse Heuvelrug, een stuwwal uit de ijstijd. Deze stuwwal begrenst het rivierterras van de Rijn. Het centrum van Kleef is heuvelachtig met een hooggelegen burcht. De naam van de stad valt te herleiden tot het Middelnederlandse woord clef of clif (klif).
De gemeente Kleef telt inwoners () op een oppervlakte van 97,79 km². De stad kreeg in 1242 stadsrechten. Het plaatselijke stadsdialect is het Kleefs, dat tot het Kleverlands behoort.
Stadsdelen De Stad Kleef bestaat uit de volgende wijken en kernen (Duits: Ortsteile) (inwonertallen per 31-12-2015 tussen haakjes): Kleef (22.643), de binnenstad; Materborn (10.959) en Reichswalde (2.481), tezamen de bovenstad vormend, die gelegen is op de eindmorene uit de laatste ijstijd. Rondom de bovenstad ligt het Reichswald, dat met de gedeeltes die tot de aangrenzende gemeentes Bedburg-Hau en Kranenburg behoren, met 5.200 hectare het grootste samenhangende staatsbosgebied van Noordrijn-Westfalen is; Kellen (7.566) en Rindern (2.706), tezamen de benedenstad vormend; De landelijk gelegen dorpen: Bimmen (149) Brienen (333) Donsbrüggen (1.526) Düffelward (616) Griethausen (1.246) Keeken (718) Schenkenschanz (102), een voormalige stelling op het schiereiland Salmorth, dat gelegen is tussen Rijn en de Griethauser Altrhein. Alle dorpen bevinden zich in het poldergebied tussen de stad Kleef en de Rijn en maken een fors deel uit van het grensoverschrijdende natuurgebied de Gelderse Poort.
Geschiedenis
thumb|Landschap met de Zwanenburcht te Kleef
Bestuurlijke indeling 1417-1609 Hertogdom Kleef, delen van de kreis vielen onder Gelre 1609-1629 Brandenburg 1629-1672 Bezet door het Staatse leger. de facto onderdeel van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1666-1701 Brandenburg 1701-1795 Pruisen, Klevischer Kreis 1794-1813 Eerste Franse Keizerrijk, Roerdepartement, arrondissement Kleve, kanton Kleve 1813/15 Pruisen, Provincie Gulik-Kleef-Berg 1815 Regierungsbezirk Kleve, Kreis Kleve 1822 Regierungsbezirk Düsseldorf, Kreis Kleve
De Stad Kleef bestaat uit de volgende wijken en kernen Ortsteile: Materborn en Reichswalde, tezamen de bovenstad vormend die gelegen is op de eindmorene uit de laatste ijstijd. Rondom de bovenstad ligt het Reichswald, dat met de gedeeltes die tot de aangrenzende gemeentes Bedburg-Hau en Kranenburg behoren, met 5200 hectare het grootste samenhangende staatsbosgebied van Noordrijn-Westfalen is. Kellen en Rindern, tezamen de benedenstad vormend, De landelijk gelegen dorpen Bimmen, Brienen, Donsbrüggen, Düffelward, Griethausen, Keeken en Schenkenschanz, een voormalige stelling op het schiereiland Salmorth, dat gelegen is tussen Rijn en de Griethauser Altrhein. Alle dorpen bevinden zich in het poldergebied tussen Kleve en Rijn en maken een fors deel uit van het grensoverschrijdende natuurgebied de Gelderse Poort.
Heraldiek Het stadswapen van de stad Kleef werd in zijn huidige vorm vastgesteld in 1955. Het wapen toont in het midden een zilveren hartschild met daaromheen drie gouden klaverbladen (2:1), geplaatst op een rood veld.
Het zilveren hartschild is ontleend aan het wapen van de graven van Kleef (vanaf 1417: de hertogen van Kleef) en symboliseert de oorspronkelijke verbondenheid van de stad met de Kleefse landsheerschappij. De klaverbladen, in het Duits Kleeblätter, zijn een toespeling op de stadsnaam Kleef en maken al sinds de middeleeuwen deel uit van het wapen. Het stadswapen verenigt de ‘sprekende’ klaverbladen met het historische wapen van de graven en hertogen van Kleef.
Kleefse tuinen
thumb|left|Beeld van Pallas Athena, een geschenk van de stad Amsterdam in de Neuer Tiergarten
Na het einde van de Tachtigjarige Oorlog, die in 1648 werd bezegeld met de Vrede van Münster, viel er veel werk te verzetten in het gebied van het voormalige hertogdom Kleef, toen in handen van keurvorst Frederik Willem I van Brandenburg. De door hem naar Kleve gehaalde stadhouder Johan Maurits van Nassau-Siegen (1604-1679), vatte het plan, zijn residentiestad Kleef en haar omgeving in een weergaloos parklandschap te herscheppen. Johan Maurits ontving daartoe vanuit Berlijn royale middelen, want Frederik Wilhelm had veel aan hem te danken. Via Johan Maurits had hij in Den Haag Prinses Louise Henriëtte van Oranje leren kennen en nadat het paar huwde, verkoos het de eerste jaren zelfs het kleine Kleve boven Berlijn en in Kleve werden ook de eerste twee (van zes) kinderen van het Pruisische kroonpaar geboren. Een standbeeld van Frederik Willem, bijgenaamd 'de Grote Keurvorst' (onder hem kwam Pruisen immers tot grote bloei en kwamen veel nieuwe gebieden van het huidige Duitsland onder zijn gezag), bevindt zich nabij de Zwanenburcht (Duits: Schwanenburg).
Johan Maurits had voordat hij naar Kleef kwam in Brazilië voor de West-Indische Compagnie moerasgebieden drooggelegd teneinde aldaar grootschalige katoenplantages mogelijk te maken, en aan de Braziliaanse kust tevens Mauritsstad gesticht, het latere Recife.
Teruggekomen in Den Haag liet Johan Maurits een prachtig paleis bouwen, het Mauritshuis. Architect daarvan was Jacob van Campen, die in Amsterdam eerder het Paleis op de Dam had ontworpen. Nadat Johan Maurits dan door de Grote Keurvorst naar Kleve was gehaald, schakelde hij meteen weer Jacob van Campen in. Die liet voor de Neuer Tiergarten als centraal punt op de heuvelrug de Sterreberg verhogen en van daar richtte hij twaalf lanen als zichtassen op bijzondere punten in de wijde omgeving (inclusief Nederland). Aan de voet van de Springenberg valt het Amphitheater het meest in het oog, en als in een klassiek theater vormen terrassen een halfrond in de helling. Iets lager het beeld van Pallas Athena, dat destijds een geschenk van de stad Amsterdam aan Kleef was. De Kleefse tuinen tuinen vormden na hun aanleg onmiddellijk een bron van inspiratie voor Frederik Willem van Brandenburg en zo werd in Berlijn de boulevard Unter den Linden naar de voorbeelden van de Kleefse Nassauer Allee (onderdeel van het Altes Park) en de Lindenallee aangelegd. De Berlijnse dierentuin Zoo werd toen ook aangelegd naar Kleefs voorbeeld. Ook de architecten van de Tuinen van Versailles hebben de Kleefse tuinen als studieobject en inspiratie gebruikt.
Tweede Wereldoorlog thumb|Volledig verwoeste stad Kleve, 1945 Tot 1938 stond er in Kleef een synagoge die tijdens de Kristallnacht (9 op 10 november 1938) volledig werd verwoest. Op de huidige plek is nu een monument te vinden waarmee de slachtoffers van die bewuste nacht worden herdacht. Van de in 1933 tweehonderd leden tellende Joodse gemeenschap zijn vijftig personen gedurende de nazitijd vermoord. De stad werd in de Tweede Wereldoorlog zeer zwaar gebombardeerd (vaak in combinatie met Nijmegen, dat soms voor Kleef werd aangezien). De streek achter Nijmegen, met steden als Kleef en Xanten, was niet nazigezind maar kreeg het zwaar te verduren tijdens de Operatie Veritable, de door de geallieerden geplande opmars naar Duitsland, die begon met de Slag om het Reichswald met zware bombardementen in de grensstreek. Op 7 oktober 1944 vond het grootste bombardement plaats, waarbij de plaats voor tachtig procent werd vernietigd. Precies vier maanden later op 7 februari 1945 volgde de tweede grote luchtaanval op Kleve.
Topconferenties thumb|Nederlands-Duits regeringsoverleg in het Kurhaus De stad was een aantal keer het decor van topontmoetingen. Op 7 juni 1788 troffen koning Frederik Willem II en prins Willem V en prinses Wilhelmina van Pruisen elkaar in Kleef. Op 1 december 1978 hadden Van Agt en bondskanselier Helmut Schmidt een ontmoeting in Haus Koekkoek voorafgaand aan de Europese top in Brussel.https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010620993:mpeg21:a0307https://nos.nl/artikel/509813-nederlands-duitse-top-in-kleef.html. Gearchiveerd op 18 oktober 2021. Op 23 mei 2013 vond topoverleg plaats in het Kurhaus tussen bondskanselier Angela Merkel en premier Mark Rutte.https://duitslandinstituut.nl/artikel/80/duits-nederlandse-top-in-teken-duurzame-groei. Gearchiveerd op 4 juni 2023.
Bezienswaardigheden thumb|Zwanenburcht thumb|Museum Haus Koekkoek, waar Barend Cornelis Koekkoek woonde en werkte
Kasteel Schwanenburg, waaraan de sage van de zwaanridder Lohengrin is verbonden. Haus Koekkoek: museum met daarin het werk van de Nederlandse schilder Barend Cornelis Koekkoek en van andere leden van de familie Koekkoek. Het plein voor het museum werd in 2009 na een enquête onder de Kleefse burgers in Koekkoeksplein (Koekkoeksplatz) hernoemd. Museum Kurhaus Kleef. Tussen 1957 en 1964 had de beeldhouwer Joseph Beuys zijn atelier in enkele van de ruimtes. Dierentuin: schuin tegenover het voormalige kuurhotel bevindt zich de Tiergarten. Dit dierenpark heeft voornamelijk oude huisdierrassen en een aantal Europese roofdieren zoals de Euraziatische lynx en roofvogels zoals Laplanduilen. Er lopen ook przewalskipaarden en kamelen er is een bassin met zeehonden. De Stiftskerk uit de 14e-16e eeuw. De Cupido-zuil aan de Nassauer Allee, een ontwerp van de Kleefse beeldhouwer Dieter von Levetzow.
Economie Toerismestad De verreweg belangrijkste economische factor in Kleve was vanaf circa 1650 tot aan de verwoestingen van de Tweede Wereldoorlog het internationale toerisme. Kleef kende al de prachtige landschapsparken en had als oude hertogstad een fraaie architectuur met stadsmuren. Nadat in 1741 de mineraalwaterbron in de Springenberg ontdekt werd, groeide Kleef als vanaf dan "Bad Cleve" spoedig uit tot een van de grootschaliger Noord-Europese kuuroorden. Het aan de voet van de Springenberg gebouwde kuurhotel was slechts één van op een gegeven moment bijna 100 hotels. Een aantal daarvan waren Hotel Stirum, Hotel Maywald, Hotel Hof van Holland, Hotel Prinzenhof en Hotel Robbers. In die gouden periode lieten ook Nederlandse welgestelden en industriëlen riante buitenverblijven in Kleef bouwen, in het bijzonder aan de Tiergartenstraße, dat de Neue Garten met de historische stad verbond en aldaar aansloot op het Kavariner Tor.
Industriestad Nadat de Duitse Keizer Wilhelm aan het einde van de 19e eeuw forse importbelastingen instelde op (te) concurrerende Nederlandse voedingsmiddelen, vestigden zuivelfabrikant Simon van den Bergh uit Oss en cacaofabrikant Bensdorp uit Amsterdam een productielocatie in Kleef. Daarnaast vestigde de Duitse biscuitfabrikant XOX een nieuwe fabriek in Kleef. Ook ontstond in Kleve autonoom een omvangrijke schoenenindustrie, waarvan het door Gustav Hoffmann geschapen kinderschoenenmerk Elefanten de belangrijkste was. Al deze fabrieken zijn in de periode 1975-2005 echter gesloten, maar het bijzondere succes van Van den Bergh in Kleve, vormde de basis voor het mogelijk worden van een fusie van Margarineunie met het Engelse Lever Brothers, waaruit zo in 1928 Unilever ontstond. De omvangrijke voedingsmiddelenindustrie in Kleef vormde tevens een belangrijke factor voor het ontstaan van machinebouw- en verpakkingsbedrijven. Als later groot ereburger van Kleef geldt onder meer Karl Kisters, die als een voormalige ingenieur bij Elefanten machinebouwer KHS stichtte. Ook ontstonden in die sector andere in het heden nog steeds florerende niche players als MKS, Colt, Ipsen en Spectro.
Winkelstad