thumb|Heilige Familie en Sint-Corneliuskerk gezien vanuit de Betogingsstraat thumb|Muurtekeningen in Xaveriuscollege van Alfred Ost (circa 1944) Borgerhout is een plaats in België en een district van de stad Antwerpen. Borgerhout was vanaf 1836, toen het van Deurne werd afgesplitst, tot aan de gemeentelijke herindeling van 1983, een zelfstandige gemeente en is nu met 3,93 km² en 45.998 inwoners (2020) het tweede kleinste (na Borsbeek) en dichtstbevolkte Antwerps district.
Geschiedenis Middeleeuwen Borgerhout werd voor het eerst vermeld in 1214 als "Borgerholt". Het was in de middeleeuwen niet meer dan een landelijk gehucht dat zowel bestuurlijk als kerkelijk van Deurne afhing.
Vroegmoderne tijd Tijdens de reformatie in de 16e eeuw hield men, net zoals in Berchem en op het Kiel, ook in Borgerhout hagenpreken (onder andere op het Laar).
Vanaf de 16e eeuw kreeg Borgerhout een eigen karakter doordat handelaars zich vestigden langs de banen Antwerpen-Turnhout en Antwerpen-Herentals. Borgerhout richtte zich economisch meer op Antwerpen dan op Deurne. Deze vervreemding van Deurne vermeerderde later nog door toenemende industrialisatie. Bij de oprichting van de gemeenten in 1795 bleven Deurne en Borgerhout nog samen een gemeente vormen onder de naam Deurne-Borgerhout maar in 1836 was de splitsing een feit. Op kerkelijk gebied voltrok de splitsing zich een jaar later.
Moderne tijd In de 19e eeuw ontwikkelde Borgerhout zich vooral als een nijverheidsgemeente. Bij de aanleg van de vestinggordel van Brialmont tussen 1859 en 1864 werd zowat 20% van het grondgebied in beslag genomen door militaire versterkingen en werd Borgerhout in twee gesplitst. Intra muros ontstond een bloeiend handelscentrum langs de Turnhoutsebaan. Borgerhout vergroeide intra muros volledig met de stad Antwerpen. Vanaf het einde van de 19e eeuw verdween de industrie grotendeels en werd Borgerhout een woongemeente. In 1914 werd onder burgemeester Karel De Preter het grondgebied van de gemeente vergroot met het huidige grondgebied van Borgerhout extra-muros ten zuiden van de HerentalsevaartHet gedeelte van Borgerhout extra-muros ten noorden van de Herentalsevaart maakte reeds sinds 1836, dus voor 1914, deel uit van Borgerhout zoals het Te Boelaerpark in het nadeel van Deurne. Dit ging gepaard met een enorme bevolkingstoename die een hoogtepunt bereikte in 1931 toen de gemeente Borgerhout 56.570 inwoners telde. Rond 1930 werd ook begonnen aan de afbraak van de Borgerhoutse Brialmontpoorten zoals de Turnhoutsepoort, Herentalsepoort, Leopoldpoort en Louisapoort.
Tweede Wereldoorlog en Holocaust De deelgemeente werd rond 20 mei 1940 bezet door het Duitse leger en bevrijd op 4 september 1944.
Uit de gemeente werden minstens 1643 Joden weggevoerd naar concentratiekampen in Duitsland, waar de overgrote meerderheid vermoord werd.
Na-oorlogse periode Na het einde van de Tweede Wereldoorlog was er een sterke daling van de bevolking door emigratie naar de verder gelegen en groenere randgemeenten rond Antwerpen.
Op 1 januari 1983 werd Borgerhout opgenomen bij de fusiestad Antwerpen. In die tijd was Borgerhout verworden tot een "krakkemig onderkomen voor arbeidsmigranten." De veranderingen in de wijk brachten onder andere rechtse politici ertoe de wijk de naam Borgerokko te geven. In 2002 bereikten spanningen tussen nieuwkomers en oorspronkelijke bewoners een kookpunt, toen een islamitische godsdienstleraar werd vermoord vanwege racistische motieven.
Maar het jaar 2002 was ook een keerpunt in de ontwikkeling van de wijk, die er uiteindelijk in 2025 toe leidde dat Borgerhout tot "de coolste plek van Europa" werd uitgeroepen.
Geografie Kernen Het gedeelte intra muros kent een grote en oude verkeersader, de Turnhoutsebaan, die dwars door dit gedeelte van Borgerhout loopt. Deze vormt ook de voornaamste winkelstraat met een mix van winkels. Onder deze winkelstraat loopt ook de Reuzenpijp van de Antwerpse premetro.
Het gedeelte extra muros heeft een overwegend residentieel karakter en is historisch gegroeid rond de verbindingsweg naar Herentals. Volgens socio-demografische gegevens van de Stad Antwerpen (2022) onderscheidt dit gebied zich van intra muros door een lagere bevolkingsdichtheid, een hoger aandeel 65-plussers (22% vs. 15% intra muros) en een groter percentage inwoners met een Belgische nationaliteit bij geboorte (68% vs. 52%). Het gebied omvat groengebieden zoals het Te Boelaerpark en heeft een kleinschaliger stedelijk weefsel in vergelijking met het dichter bebouwde intra muros.
Situering Borgerhout grenst aan diverse Antwerpse wijken waaronder Zurenborg, Antwerpen-Noord en het Statiekwartier. Borgerhout is tevens een wijk waar zich veel nachtwinkels en horecagelegenheden bevinden. Extra muros grenst Borgerhout aan de districten Berchem en Deurne.
Demografie Samenstelling bevolking naar herkomst In onderstaande tabel wordt de bevolkingsverdeling naar herkomst weergegeven. "Nieuwe Belgen" zijn Belgen die een andere geboortenationaliteit hadden.
Herkomstgroep Percentage (District Borgerhout, 2017)autochtonen 52,4nieuwe Belgen 24,2vreemdelingen 23,4 Bron: Districts-en Loketwerking, Stad Antwerpen, 2017 (via stadincijfers.antwerpen.be/databank)
Vanwege het grote aantal inwoners van buitenlandse, vooral Marokkaanse, afkomst wordt Borgerhout door sommige om- en inwoners ook wel 'Borgerokko' genoemd. Vanaf het eind van de jaren 1970 werd de term veel gebruikt door de Gazet van AntwerpenGazet van Antwerpen. Gearchiveerd op 7 juni 2023. en het Vlaams Blok.Marnix Beyen en Brecht Deseure, 2015. Local Memories in a Nationalizing and Globalizing World. Houndmills, Basingstoke, Hampshire ; New York, NY : Palgrave Macmillan, p. 248 De term duikt ook geregeld op in de buitenlandse pers.Trouw. Gearchiveerd op 6 april 2022.Volkskrant. Gearchiveerd op 6 april 2022.NRC. Gearchiveerd op 6 april 2022.Die Zeit. Gearchiveerd op 6 april 2022.
Bevolkingsevolutie
Opm:1846 t/m 1970=volkstellingen op 31 december
Politiek Structuur Het district Borgerhout maakt deel uit van de stad Antwerpen. Deze ligt in het kieskanton Antwerpen is identiek aan het provinciedistrict Antwerpen en ligt in het kiesarrondissement Antwerpen en de kieskring Antwerpen.
Borgerhout Supranationaal Nationaal Gemeenschap Gewest Provincie Arrondissement Provinciedistrict Kanton Gemeente District AdministratiefNiveau Antwerpen Antwerpen Borgerhout BestuurEuropese Commissie Belgische regering Vlaamse Regering Deputatie GemeentebestuurDistrictscollege RaadEuropees Parlement Kamer vanvolksvertegenwoordigers Vlaams Parlement Provincieraad Gemeenteraad DistrictsraadKiesomschrijvingNederlands KiescollegeKieskring AntwerpenAntwerpen Antwerpen Antwerpen Antwerpen BorgerhoutVerkiezing Europese Federale Vlaamse Provincieraads- Gemeenteraads- Districtsraads-
Districtscollege Districtscollege (2025-2030)DistrictsburgemeesterMariam El Osri (Groen)Districtschepenen Aïssatou Cissé (Vooruit) Omar Al Jattari (Groen) Luc Moerkerke (Groen) Jan van der Vloet (N-VA)
Districtsraad
Sinds 1 januari 2001 hebben alle Antwerpse districten een eigen districtsraad. De districtsraad wordt rechtstreeks verkozen tijdens de zesjaarlijkse gemeenteraadsverkiezingen.
De districtsraad heeft beslissingsbevoegdheid over sport-, jeugd-, cultuur- en seniorenbeleid. Ook over de communicatie van het district, de feestelijkheden en een gedeelte van de straat- en groenwerken kan de districtsraad beslissingen nemen. Over de andere domeinen kan de districtsraad adviezen geven.
De Borgerhoutse districtsraad telt 25 zetels sinds 2007.
Geschiedenis Voormalige burgemeesters en districtsburgemeesters
Legislatuur 2007-2012 Districtscollege Beginlegislatuur Eindelegislatuur BevoegdhedenDistrictsvoorzitter Patrick Marivoetsp.a Wouter Van BesienGroen septemberfeesten, decentralisatie, begroting en financiën, tewerkstelling en lokale economieDistrictsschepenen Walter Van den BrandenCD&V Luc MoerkerkeCD&V sociale zaken (welzijn, gezondheid, gezin, sociale voorzieningen, wonen), sport, jeugd, senioren behoorlijk afgevaardigd ambtenaar van de burgerlijke stand Hendrik Roelandtsp.a Roger Koremansp.a openbare werken, straatbeeld en afval Wouter Van BesienGroen Patrick Marivoetsp.a ruimtelijke inrichting (met groenvoorziening en begraafplaats), mobiliteit, milieu, communicatie, informatie, stedelijk wijkoverleg Fatima BaliGroen Marij PreneelGroen cultuur, feestelijkheden en toerisme, samenlevingsopbouw - diversiteit, onderwijs, middenstand, markten en foren en ontwikkelingssamenwerkingVoorzitter van de districtsraad Farid HemdaneGroen
Resultaten districtsverkiezingen sinds 2000 De eerste rechtstreeks verkozen districtsraad werd verkozen op 8 oktober 2000, en startte op 1 januari 2001. Partij of kartel 8-10-2000Verkiezingsdatabase Binnenlandse Zaken. Gearchiveerd op 10 januari 2022. 8-10-2006 14-10-2012Vlaanderenkiest.be: Gegevens 2012 14-10-2018 13-10-2024vlaanderenkiest.be: Gegevens 2024 Stemmen / Zetels %23%25%25%25%25 PVDA1/ PVDA+22,27102,372017,062415,91428,818 Agalev1/ sp.a-spirit-Groen!A/ sp.a-GroenB/ Groen215,761442,46A1236,06B932,02927,628 SP1/ sp.a-spirit-Groen!A / sp.a-GroenB/ sp.a2/ Vooruit314,381313,42310,733 CVP1/ CD&V-N-VAC/ CD&V212,681313,02C37,7922 (1+1)6,7212,820 VU-ID1/ CD&V-N-VAC/ N-VA23,771 125,52721,42619,325 VLD1/ VLD-Vivant2/ Open Vld313,33138,02224,38314,0311,830 Vlaams Blok1/ Vlaams Belang-VLOTT2/ Vlaams Belang335,271930,65289,2326,6316,131 Team Fouad Ahidar- - - - 2,90 Borgerhout Bewust- 3,480- - - Vivant1,380- - - - WOW1,140- - - -Totaal stemmen 21908 22816 22008 23853 16299Opkomst % 87,51 86,72 89,7 60,9Blanco en ongeldig % 3,41 4,70 3,87 4,1 1,3 De vetjes gedrukte getallen vormen de hieruit onderhandelde bestuursmeerderheid. De grootste partij is in kleur.
Bezienswaardigheden thumb|Het Reuzenhuis, eerste gemeentehuis van Borgerhout (van 1836 tot 1890). In het fronton hangt het wapenschild van Borgerhout. thumb|De Reuskens van Borgerhout thumb|Nationale Werf (Jakob Smitsstraat) architect Renaat Braem thumb|Onze-Lieve-Vrouw-ter-Sneeuwkerk aan het Laar thumb|Art-decowoning, n.o.v. architect Léon Stynen uit 1925 thumb|Woning van kunstenaar Albert Poels, in nieuwe zakelijkheid (anno 1938-1940) thumb|Gedenkplaat voor wielerkampioen Stan Ockers, aangebracht in 2006
Het districtshuis (voormalige gemeentehuis) in neo-Vlaamse renaissancestijl (1886-1889) De Roma, in 1928 gebouwd als bioscoop. Het Xaveriuscollege De Heilige Familie en Sint-Corneliuskerk De Sint-Annakerk, aan de Goedendagstraat. De Onze-Lieve-Vrouw van het Heilig Hartkerk De Onze-Lieve-Vrouw-ter-Sneeuwkerk De Sint-Janskerk Het Te Boelaerpark Het Krugerplein De Tuinwijk
Cultuur De Roma De voormalige bioscoop De Roma doet nu dienst als polyvalente zaal voor theater, concerten, cinema en socioculturele activiteiten.
Evenementen Sinds 1712 trekt jaarlijks in Borgerhout de Reuzenommegang door de straten. Dit is een optocht met als hoogtepunt het optreden van de Reuskens van Borgerhout die staande op een door paarden getrokken Reuzenwagen geregeld een menuet dansen voor de toeschouwers, op de tonen van het Reuzenlied, gespeeld door een orkestje van 5 muzikanten. De groep bestaat uit vier dwergreuzen: Reus, Reuzin, Dolfijn en Kinnebaba. Specifiek aan deze reuzen is dat ze niet veel groter zijn dan een mannengestalte, maar wel veel dikker. De laatste decennia is hun optreden uitgegroeid tot een grote optocht, met groepen reuzen en een aantal praalwagens: het Groot Schip met Kapertein, de Zwaan, de Walvis, de Maagdekenswagen,... In 2012 vierden ze hun 300ste verjaardag. Ook sinds 2012 wordt aan diverse organisaties gevraagd om zelf een reus te maken en mee te lopen in de stoet.
Literatuur Tom Naegels' roman Los speelt gedeeltelijk in Borgerhout. Zie ook de verfilming van Los.