De AEX Index (afgeleid van Amsterdam Exchange Index) is de belangrijkste Nederlandse beursindex. De index geeft het beeld weer van de koersontwikkeling van de 30 aandelen met de grootste marktkapitalisatie op de Amsterdamse effectenbeurs. De index volgt de waarde van een mandje van deze aandelen. Periodiek wordt het mandje herzien, waarbij de waarde per fonds in het mandje bepaald wordt door de waarde van de vrij verhandelbare aandelen van het fonds. Hierbij is de eindwaarde van het oude mandje steeds gelijk aan de beginwaarde van het nieuwe. Dividend wordt buiten beschouwing gelaten. Een en ander wordt omschreven als een free float market capitalization weighted price index.
De Amsterdamse effectenbeurs is onderdeel van Euronext. De 25 bedrijven die te klein zijn voor de AEX worden weergegeven in de AMX Index en de 20 bedrijven daaronder in de AScX Index.
Geschiedenis De AEX is opgericht op 4 maart 1983 onder de naam de EOE-index, genaamd naar de toenmalige optiebeurs de European Options Exchange. De index was een idee van Tjerk Westerterp, destijds directeur van de optiebeurs, die het concept in de Verenigde Staten had opgepikt; het leek hem een goed idee om opties op een beursindex te kunnen verhandelen. De optiebeurs was een paar jaar daarvoor in 1978 als eerste optiebeurs in Europa opgericht en kon wel een stimulans gebruiken voor de optiehandel. Tot op dat moment bestond alleen de CBS Herbeleggingsindex, die tweemaal per dag werd berekend en de gemiddelde koersontwikkeling van alle aandelen weergaf. Met de continu uitgerekende AEX-index werd optiehandel op de index mogelijk. De AEX was de eerste aandelenindex in Europa die continu uitgerekend werd, de Duitse DAX, Franse CAC 40 en de Britse FTSE 100 volgden enkele jaren later.
Door het lanceren van de EOE-index konden beleggers vanaf dat moment handelen op bewegingen van de beurs als geheel. De eerste dertien fondsen in de index waren ABN, Ahold, Akzo, Amro, Gist-Brocades, Heineken, Hoogovens, KLM, Koninklijke Olie, Nationale-Nederlanden, Philips, Unilever en Nedlloyd. Deze dertien fondsen waren ook de enige waarop optiehandel geïntroduceerd was.25 jaar AEX, De AEX ging op de tweede handelsdag van maart in 1983 van start, maar de waarde van de index werd fictief teruggerekend tot de stand op de eerste handelsdag van het jaar. Die stond toen op 100 punten. Drie maanden na de start werd ook Aegon toegevoegd. Geleidelijk aan werd de index tot 1990 uitgebreid tot het aantal van 25 fondsen.AEX-mandjes, behr.nl Sinds 1 januari 1994 is de naam EOE-index officieel veranderd in AEX. Don't Confuse the Stock with the Company, or the Market with the Economy, Timothy Lutts, Seekingalpha.com, 26 augustus 2008. Gearchiveerd op 7 april 2013. Op 22 september 2025 werd het aantal fondsen in de AEX uitgebreid van 25 naar 30.De AEX breidt uit, onder andere met WDP. Wat is dat voor bedrijf?, NRC, 11 september 2025
Berekening In de AEX zijn de 30 grootste aandelen (fondsen) van de Amsterdamse beurs opgenomen. Om voor opname in de AEX in aanmerking te komen worden de fondsen gerangschikt naar de marktkapitalisatie van hun vrij verhandelbare aandelen, dus de stukken die niet in vaste handen zijn van grote aandeelhouders. De 30 fondsen waarvan de marktwaarde van de vrij verhandelbare stukken het grootst is, worden in principe opgenomen in de AEX.
De AEX is daarmee een naar marktkapitalisatie gewogen index: de fondsen met de grootste waarde wegen het zwaarste mee. Het wegingspercentage toegekend op basis van de marktkapitalisatie van de free float, oftewel het aantal aandelen dat vrij verhandelbaar is. Het gewicht van individuele fondsen mag op het moment van de herweging niet groter zijn dan 15% waardoor de invloed van zeer grote ondernemingen, zoals die van ASML, en voorheen Royal Dutch Shell, wordt beperkt. Een beursindex die gedomineerd wordt door enkele zeer grote fondsen, is minder een afspiegeling van de bredere markt.
De index wordt jaarlijks (en voor specifieke situaties driemaandelijks) geherwaardeerd. Sinds 2008 vindt er daarnaast op de eerste handelsdag van september een interim review plaats waarbij zo nodig opengevallen plaatsen worden opgevuld. Bij elke review wordt het gewicht van elk fonds bepaald als percentage, samen 100%.https://wijzerbeleggen.nl/nieuws/aex-weging-update-maart-2021. Gearchiveerd op 30 september 2022. Dit percentage wordt toegepast op de indexwaarde op dat moment, vermenigvuldigd met €100. Dit bedrag per fonds wordt gedeeld door de koers op dat moment, en zo veel mogelijk afgerond op een geheel getal. Dit is het aantal aandelen van het fonds in het mandje. Euronext AEX Ground rules effective as of 1 January 2009. Gearchiveerd op 24 februari 2012. Tot de volgende review is de index de waarde van het mandje gedeeld door €100.https://wijzerbeleggen.nl/samenstelling-en-weging-aex-index. Gearchiveerd op 18 januari 2021. Bij de volgende review verandert het mandje, maar de beginwaarde van het nieuwe mandje is gelijk aan de eindwaarde van het vorige mandje. In februari 2021 was de index bijvoorbeeld op sommige momenten 680, dus de waarde van het mandje was toen €68.000.
Voormalige berekening Aanvankelijk werd de EOE-index nog eenvoudiger uitgerekend met de formule (nieuwe stand) = (vorige stand) + (gemiddelde procentuele verandering). Zodoende wogen alle fondsen even zwaar waardoor het kleine Gist Brocades een even grote invloed had op de koersontwikkeling als de grote fondsen als ING en Koninklijke Olie. Slimme handelaren manipuleerden de index eenvoudig door grote orders te doen in de kleinere fondsen. Het eerste jaar van de index (1983) was zodoende ook veruit het beste jaar ooit met 61 procent rendement, hoewel dit door het gebroken jaar niet officieel meegeteld wordt. Tegenwoordig is deze makkelijke koersmanipulatie van de index niet meer mogelijk.
thumb|300px|right|Koersverloop van de AEX-index tussen januari 1993 en juli 2010.
Verschil met CBS Herbeleggingsindex In tegenstelling tot de CBS-herbeleggingsindex en de Duitse DAX wordt de hoogte van de index alleen bepaald door de koersen, en bepaalt deze dus alleen het koersrendement. Het totale rendement dat men behaalt indien men het mandje aandelen in bezit heeft omvat ook het dividendrendement.
Invoering euro De euro is op de effectenbeurs ingevoerd op 4 januari 1999. De index, die een honderdste was van de waarde in guldens van een bepaald mandje aandelen werd een honderdste van de waarde in euro's van datzelfde mandje aandelen, en daardoor door 2,20371 gedeeld. Anders dan bij de CBS-koersindices moeten bij vergelijkingen van historische waarden van de AEX-index waarden van vóór 1999 dus omgerekend worden. Andere indices in Europa hebben geen omrekening naar de Euro gemaakt.
Koershistorie De basis voor de AEX vormen de koersen op 3 januari 1983, waarvan de indexwaarde gesteld werd op 100 punten. Deze 100 punten was in guldens, op basis van euro's begon de AEX op 45,38 punten.
De AEX bereikte op 7 augustus 1997 ten tijde van de zogeheten campingrally, waarbij beleggers vanaf de camping via hun mobiele telefoon massaal orders doorgaven, de oude duizend-puntengrens (in euro’s: 453,78 punten). De AEX noteerde vervolgens zijn hoogtepunt op 4 september 2000, toen de beurs sloot op een koers van 701,56 punten (in euro's). De hoogste intraday-koers die dag was 703,18 punten. Vervolgens zette de koers een dalende lijn in, met als dieptepunt de koers van 12 maart 2003 door het klappen van de internetzeepbel, toen de AEX op 218,44 punten sloot. Na dit dieptepunt steeg de AEX weer en op 2 januari 2007 doorbrak de AEX opnieuw opwaarts de 500-punten grens. Na een top op 560 punten, wierp in 2008 de kredietcrisis roet in het eten. Het absolute dieptepunt tijdens de kredietcrisis werd bereikt op maandag 9 maart 2009 waar een intraday een stand werd genoteerd van 194,99. De hoogste stand ooit werd met 1127,38 bereikt op 30 september 2026. Op 29 september 2026 werd de hoogste slotstand genoteerd van 1120,19.
Koersontwikkeling per jaar (rendement exclusief het dividend) Datum Koers Jaarrendement Cumulatief 03-01-1983 45,38 0% 0% 31-12-1983 73,21 61% 61% 31-12-1984 85,75 17% 89% 31-12-1985 121,50 42% 168% 31-12-1986 114,69 −6% 153% 31-12-1987 77,87 −32% 72% 31-12-1988 117,68 51% 159% 31-12-1989 136,59 16% 201% 31-12-1990 104,01 −24% 129% 31-12-1991 125,72 21% 177% 31-12-1992 129,71 3% 186% 31-12-1993 187,99 45% 314% 31-12-1994 188,08 0% 314% 31-12-1995 220,24 17% 385% 31-12-1996 294,16 34% 548% 31-12-1997 414,61 41% 814% 31-12-1998 538,36 30% 1086% 31-12-1999 671,41 25% 1380% 31-12-2000 637,60 −5% 1305% 31-12-2001 506,78 −21% 1017% 31-12-2002 322,73 −36% 611% 31-12-2003 337,65 5% 644% 31-12-2004 348,08 3% 667% 31-12-2005 436,78 25% 862% 31-12-2006 495,34 13% 992% 31-12-2007 515,77 4% 1037% 31-12-2008 245,94 −52% 442% 31-12-2009 335,33 36% 639% 31-12-2010 354,57 6% 681% 31-12-2011 312,47 −12% 589% 31-12-2012 342,71 10% 655% 31-12-2013 401,79 17% 785% 31-12-2014 424,47 6% 835% 31-12-2015 441,82 4% 874% 31-12-2016 483,17 9% 965% 31-12-2017 544,58 13% 1101% 31-12-2018 487,88 −10% 975% 31-12-2019 604,58 24% 1232% 31-12-2020 624,61 3% 1276% 31-12-2021 797,93 28% 1658% 31-12-2022 689,01 −14% 1418% 31-12-2023 786,82 14% 1634% 31-12-2024 878,63 12% 1836% 31-12-2025 951,29 8% 1996%
Hypotheek-, krediet-, banken-, schulden-, landen-, politieke, eurocrisis 2008–2014 thumb|325px|AEX in 2008 tijdens de kredietcrisis van januari tot en met november De AEX daalde in januari 2008 door de toenemende onzekerheid op de Amerikaanse hypotheekmarkt naar een dieptepunt van 401 punten. Mede door de grote weging van financiële instellingen zoals Fortis, Aegon en ING fluctueerde de AEX hevig door berichten over de Amerikaanse hypotheekmarkt en een ophanden zijnde recessie in de Verenigde Staten.
Na een kort herstel in het voorjaar van 2008 tot bijna 500 punten, ging het onder aanvoering van de financiële waarden wederom snel bergafwaarts met de AEX. Maandag 29 september 2008 daalde de index 8,8 procent en een week later op 6 oktober 2008 was het nog dramatischer met een daling van ruim 9 procent.Inclusief het geschorste Fortis zou de daling rond de 11% zijn geweest. Alleen de koersdaling van 19 oktober 1987 was met 12 procent heviger op één dag Als gevolg van de zich uitbreidende kredietcrisis daalde de AEX op 8 oktober 2008 onder de 300 puntengrens. De paniek was compleet toen Wall Street op donderdag 9 oktober 2008 nog eens met meer dan 7 procent daalde. Als gevolg hiervan daalde de AEX op vrijdag 10 oktober 2008 met nog eens bijna 10 procent tot een tussentijds dieptepunt van 254 punten. Na een kort herstel tot boven de 300 punten, begon de AEX, als gevolg van de razendsnel om zich heen grijpende diepe wereldwijde recessie, opnieuw te dalen. Op 21 november 2008 was het dieptepunt 220,12, niet veel hoger dan het "intradag"-dieptepunt van 217,80 punten van 12 maart 2003. Hierna veerden de koersen weer op tot ongeveer 250 punten.
Op 31 december sloot de AEX 2008 af op 245,94 punten. Vergeleken met de slotstand van 31 december 2007 van 515,77 daalde de AEX met bijna 270 punten ofwel 52 procent. Hiermee was 2008 het slechtste beleggingsjaar sinds de introductie van de AEX. Wereldwijd gezien bevond de AEX zich hiermee onderaan in de rangorden van indices. Over de periode 1998-2008 was de AEX zelfs de slechtst presterende index ter wereld, op IJsland na. In the long run, we're all dead, www.amsterdamtrader.com, 7 januari 2009. Gearchiveerd op 19 augustus 2014.