miniatuur|Zuidwestelijke deel van het Bolwerk van Groningen rond 1555. Links het Marwixrondeel en de Marwixpijpen, midden de deels afgebroken Ulentoren met daarop een molen en rechts de Aduardertoren. Op de achtergrond boven de Aduardertoren de Apoort. Naar links stromen van boven naar beneden het Hoendiep, Hoornsediep en Het Maar (Civitates orbis terrarum, 1576)
De Ulentoren was een toren in de stadsmuur van de verdedigingswerken van Groningen. De toren stond aan het westeind van de Reitemakersrijge, nabij het Kleine der A.
Geschiedenis Het is onbekend wanneer de toren werd gebouwd. Mogelijk gebeurde dit begin 15e eeuw, na de belegering door Frederik van Blankenheim. Toen werd op de 'Segge' (het gedempte Maar; vermoedelijk destijds een zijtak of oude loop van de Drentsche Aa) bij de Reitemakersrijge een stadsmuur gebouwd vanaf de Beulstoren in het oosten. De toren stond op het westeinde van deze muur, aan de A ten zuiden van de Binnenste Apoort, en wordt voor het eerst genoemd in 1466. Bij de Ulentoren bevond zich het Ulenpoortje (‘Ulenpoertyen’), waarmee de stad ‘myt wagen ende peerde den doerganck’ had.Laan, M. van der (1985), Het versterkte Groningen : de verdedigingswerken van Groningen, 1527 -1577. Doctoraalscriptie middeleeuwse geschiedenis rijksuniversiteit Groningen. 2 dl. (140 p. en 59 p.). pp. 26, 31-36.
In 1528 werd begonnen met de aanleg van de tweede fase van het Bolwerk, waarbij ook het Marwixrondeel meer naar buiten werd gerealiseerd. De Ulentoren werd daarmee overbodig. Omdat de toren op een winderige plek aan de rand van de stad stond, was deze geschikt voor de plaatsing van een molen. In 1543 werd de toren daarvoor deels gesloopt om de basis te kunnen hergebruiken als molenberg. Deze molen staat ingetekend op verschillende kaarten uit die tijd, maar werd in 1571 echter alweer verplaatst naar de buurmande (gemeenschappelijke weide) aan het Selwerderdiepje buiten de Ebbingepoort.
Met de aanleg van de eerste fase van de nieuwe stadswallen werden de resten van de Ulentoren opgeruimd, samen met die van het Olde Rondeel: in 1608 werden ten minste 13.900 stenen verwijderd uit de toren en in 1609 is de toren geheel verdwenen.
Tweede Ulentoren Van Giffen en Praamstra maken in hun onderzoek naar de verdedigingswerken melding van een oorkonde uit 1517, die meldt dat zich ook een Ulentoren bevond 'omstreeks' de Ebbingepoort en wel buiten de (13e-eeuwse) Binnenste-Ebbingepoort, dus in het latere Bolwerk.Giffen, A.E. van & H. Praamstra, "Bijdrage tot de geschiedenis van de stad Groningen binnen de diepen". In: Formsma, W.J. [red.] (1962), Groningse volksalmanak voor het jaar 1962. Groningen: B. van der Kamp. pp. 68-154. hier: p. 117.
Categorie:Voormalig bouwwerk in Groningen (stad) Categorie:Geschiedenis van Groningen (stad) Categorie:Toren in Groningen (gemeente)