De Hoogkerk-Waddenzeeleiding (HoWa) is een 27,5 kilometer lange persleiding voor gezuiverd afvalwater van bedrijven uit het westen van de Nederlandse provincie Groningen naar de Waddenzee. Het is een van de twee smeerpijpen die in de jaren 1970 werden aangelegd in Groningen. De andere is de Veenkoloniale Afvalwaterleiding (VKA).
De leiding is sinds 2000 in beheer bij waterschap Noorderzijlvest.
De leiding is vanaf het begin omstreden geweest bij milieuorganisaties omdat gevreesd wordt voor het leven in zee en omdat men het geen goede oplossing vindt voor het afvalprobleem.
Traject De leiding startte oorspronkelijk ten oosten van Hoogkerk, waar zich vroeger een waterzuiveringsinstallatie bevond met een druktoren voor het dempen van de drukgolven (waterslag) tegen de kleppen van het hoofdgemaal, zodat deze niet beschadigd zouden raken. Dit gemaal is in 2025 gesloopt. De druktoren is behouden gebleven.
Vanuit Hoogkerk liep de leiding naar het noorden via De Held naar Dorkwerd, langs de westkant van het Reitdiep tot Garnwerd. Dit deel is buiten bedrijf gesteld en deels verwijderd.
Het restant van de leiding loopt vanaf Garnwerd onder het water door naar de oostzijde en loopt verder via Baflo en langs de noordzijde van Warffum naar de kust. Ongeveer 5 kilometer ten noordnoordoosten van Den Andel, aan noordzijde van de kwelders, stroomt de leiding via een speciaal eilandje uit in de oostelijke Waddenzee (). Vanuit de zuivelfabriek bij Bedum loopt een aftakking naar het westen voor aansluiting op de HoWa.
Geschiedenis Voorgeschiedenis Voor de aanleg van de persleiding werd het afvalwater van strokartonfabriek De Halm en de suikerfabrieken CSM en Suikerunie via het Aduarderdiep geloosd op het Van Starkenborghkanaal. Dit leidde tot een enorme vervuiling aldaar.
In de jaren 1950 werd voor het eerst gesproken over het afvoeren van het afvalwater via de Waddenzee en de Eemsdelta. In 1956 werd hiervoor de 'Commissie Industrieel Afvalwater Groningen' opgericht om te zoeken naar een oplossing. In 1960 volgden de eerste voorstellen voor beide afvalwaterleidingen. In 1966 werd het voorontwerp van de Wet verontreiniging oppervlaktewateren gepubliceerd, waarmee bedrijven geconfronteerd werden met een heffing als ze voortaan nog ongezuiverd water zouden lozen op het water. Destijds werd gehoopt dat de nieuwe wet alleen zou gaan gelden voor binnenwateren en niet voor de zee. Het afvalwater lozen op de zee zou daarvoor oplossing moeten bieden. Al snel bleek echter dat de wetgeving ook voor de zee zou gelden. Bedrijven werden daarom verplicht om zelf zuiveringsinstallaties te plaatsen om het afvalwater in elk geval deels voor te zuiveren. Het idee was dat het restant van het vervuilde water wel kon worden verplaatst naar de zee, waar deze door vermenging met het zeewater 'zo snel mogelijk verdeeld' zou worden.
Aanleg en ingebruikname De aanlegkosten bedroegen 20 miljoen gulden en werden vooral door het Rijk gedragen. In 1969 werd de HoWa in gebruik genomen. Het beheer ging over naar de provincie.
In die tijd loosden de suikerfabrieken tijdens de suikerbietencampagne ongeveer 1,5 tot 2 miljoen inwonerequivalenten (vervuilingseenheden) op de leiding. In 1971 besloot minister Drees van Verkeer en Waterstaat uit zorg voor schadelijke effecten voor de visstand in de Waddenzee dat er alleen nog gezuiverd afvalwater en geen giftige stoffen door de pijpleiding mochten worden afgevoerd.
Afkoppeling bedrijven In de loop van de jaren werd de zuivering bij bedrijven steeds beter. In 1984 kondigde de provincie dan ook aan dat de HoWa mogelijk al binnen een aantal jaar kon worden gesloten. In 1991 was de waterzuivering van De Halm (inmiddels Solidus Solutions) dusdanig verbeterd dat deze kon worden afgekoppeld. Het restant (effluent) kon worden geloosd op het Hoendiep. De Halm kreeg geen vergunning voor noodlozingen bij calamiteiten en heeft daarop een calamiteitenvijver aangelegd. In 1993 was het aantal inwonerequivalenten teruggelopen tot 9000. De Waddenvereniging bepleitte destijds de sluiting van de HoWa en de VKA en de lozing van het afvalwater op de kanalen zelf. Zover kwam het echter niet. Later in de jaren 1990 werden ook de CSM en de Suikerunie afgekoppeld. Sindsdien is de zuivelfabriek in Bedum de enige gebruiker. Het overbodig geworden leidingdeel tussen Hoogkerk en Garnwerd werd vervolgens buiten gebruik gesteld en deels verwijderd. In 2000 ging het beheer van de HoWa over naar het waterschap.
Zuivelfabriek bij Bedum In 2022 bleek dat FrieslandCampina op basis van een oude vergunning giftige stoffen loosde op de leiding. Het bedrijf beloofde vervolgens beterschap in een revisievergunning. In 2023 stemde het waterschap daarom tegen een voorstel om de fabriek zo snel mogelijk af te koppelen van de leiding. Wel werd in 2024 het contract met FrieslandCampina opgezegd. In 2025 werd in overleg echter besloten om binnen vijf jaar een oplossing te zoeken waarbij ofwel het beheer van de leiding overgaat naar een andere partij of de zuiveringsinstallaties van de zuivelfabriek verbeterd worden.
Categorie:Afvalwater Categorie:Bedrijfsleven Categorie:Bouwwerk in Groningen (provincie) Categorie:Geschiedenis van Groningen (provincie) Categorie:Verkeer en vervoer in Groningen (provincie)