De Gau Essen (Nederlands: Gouw Essen) was een bestuurlijke indeling van de NSDAP. Het gouw bestond van 1928 tot 1945 in de noordelijke delen van de Pruisische Rijnprovincie.
Geschiedenis De gouw bestond van 1 oktober 1928, aanvankelijk nog als een district dat rechtstreeks onder de Reichsleitung viel, en vanaf 1 augustus 1930 als volwaardige gouw, tot aan het einde van de Tweede Wereldoorlog in 1945. De gouwleiding was gevestigd in het Thomaehaus aan de Friedrichstraße 1. Dit gebouw heette oorspronkelijk het Glückaufhaus, maar werd door de nationaalsocialisten hernoemd ter ere van Gottfried Thomae, een nationaalsocialist die in 1928 om het leven was gekomen bij confrontaties met communisten. Zowel het Ruhrgebied, waar de arbeidersbeweging tot 1933 sterk vertegenwoordigd was, als de landelijke Nederrijn met zijn overwegend katholieke bevolking, vormden voor de NSDAP moeilijke regio's.
In 1928 werd de gouw Essen afgesplitst van de voormalige Groß-Gau Ruhr-Elberfeld, waarna de toenmalige Bezirksleiter van Essen, Terboven, door Adolf Hitler tot gouwleider werd benoemd. Op 1 juli 1932 werden de districten Kleve, Geldern en Moers vanuit de gouw Düsseldorf aan de gouw Essen toegevoegd. Deze herindeling sloot aan bij de indeling van de kiesdistricten voor de Rijksdag. De drie districten maakten deel uit van kiesdistrict Düsseldorf-West (nummer 23), dat de Nederrijn en vrijwel het gehele westelijke Ruhrgebied omvatte. Het Regierungsbezirk Düsseldorf was verdeeld over twee Rijksdagkiesdistricten.GDWG: Eine gänzlich zerstörte Stadt. p. 66. Geraadpleegd op 1 juli 2026.
Schlessmann verving Terboven tijdens diens verblijf in Noorwegen. Na de machtsovername door de nationaalsocialisten in 1933 werd Hermann von Lüninck benoemd tot Oberpräsident van de Pruisische Rijnprovincie. Op 5 februari 1935 volgde Terboven hem in deze functie op, waardoor hij tevens de hoogste gezagsdrager werd boven de regeringspresident in Düsseldorf. Hierdoor raakten de partij- en staatsstructuren binnen de gouw steeds sterker met elkaar verweven.
Als plaatsvervangend gouwleider was Schlessmann gedurende de gehele oorlog verantwoordelijk voor de luchtbeschermingsmaatregelen in Essen. Als belangrijk industrieel centrum en vestigingsplaats van de Krupp-wapenfabrieken was de stad een frequent doelwit van geallieerde bombardementen. In het najaar van 1944 kreeg Schlessmann bovendien de leiding over de plaatselijke Volkssturm en werd hij belast met de versterking van de verdedigingswerken langs het aan de gouw grenzende deel van de Westwall.
Vanaf 1934 was in Mülheim-Menden een Gauführerschule (vrije vertaling: gouwleidersschool) gevestigd.Wayback Machine: Ansichtkaart AK Mülheim, Gau Schule der NSDAP, Gau-Essen. Geraadpleegd op 5 juli 2026.
Tijdens Operatie Veritable rukten de geallieerde strijdkrachten tussen februari en maart 1945 verder op door het grondgebied van de gouw.
Ambtsbekleders De volgende personen behoorden tot de gouwleiding:
Gauleiter: Josef Terboven (1 augustus 1928 - 8 mei 1945Miller & Schulz 2021, p.439.Höffkes 1986, p.345.), (De taken van de gouwleider werden waargenomen door zijn plaatsvervanger, Fritz Schlessmann, Josef Terboven was druk in zijn functie als Rijkscommissaris voor de Bezette Noorse gebieden). Gauleiterstellvertreter: Fritz Schlessmann (1 augustus - 31 december 1930Wayback Machine: Zukunft-braucht-erinnerung.de: Übersicht der NSDAP-Gaue, der Gauleiter und der Stellvertretenden Gauleiter 1933–1945. Geraadpleegd op 29 juni 2026.), Hans Weidemann (1932 - maart 1933), Heinrich Unger (1933? - 10 februari 1939), Fritz Schlessmann (november 1939 / april 1940 - april 1945Miller & Schulz 2021, p.205. / 8 mei 1945), (m. d. F. b.)Wayback Machine: Historisches Centrum Hagen/Gauleiter der NSDAP im Ruhrgebiet/Fritz Schleßmann (1899-1964). Gezien op 29 juni 2026. Adjutant des Gauleiters: Heinrich Niem Gauwirtschaftsberater: Paul Wilhelm Georg Hoffmann (1 januari 1930Geschichte im Westen: Gauwirtschaftsberater der NSDAP. Spuren eines gewöhnlichen Parteifunktionärs. p.94. Geraadpleegd op 5 juli 2026.) Gauobmann der Deutschen Arbeitsfront: Fritz Johlitz, Ernst Bollmann Gauinspekteur: Heinrich Niem
Kreise Kleve Rees Dinslaken Geldern Oberhausen Moers Duisburg Mülheim an der Ruhr
Geallieerde invasie en bezetting Tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog werd de gouw binnengevallen door de westerse geallieerden, die het gebied geleidelijk aan veroverden tot het einde van de oorlog. De tijdlijn van de geallieerde opmars is gedetailleerd weergegeven in de onderstaande tabel. +Datum van overgavePlaatsRef8 februari 1945Wyler8 februari 1945Frasselt8 - 10 februari 1945Kranenburg8 - 12 februari 1945Kleve9 februari 1945Materborn17 februari 1945Slot Moyland19 februari 1945Goch18 februari - 3 maart 1945Uedem21 februari 1945Wertzhof22 - 27 februari 1945Weeze25 februari 1945Grotendonk26 februari - 1 maart 1945Kervenheim27 februari 1945Kalkar1 maart 1945Baal1 maart 1945Wemb3 maart 1945Winnekendonk3 maart 1945Kevelaer3 maart 1945Geldern3 maart 1945Walbeck3 maart 1945Straelen4 maart 1945Moers4 maart 1945Issum4 maart 1945Hamb4 maart 1945Marienbaum5 maart 1945Sonsbeck5 maart 1945Homberg5 maart 1945Rheinhausen5 maart 1945Kamp-Lintfort7 maart 1945Rheinberg8 maart 1945Xanten9 maart 1945Veen (Alpen)23 maart 1945Dinslaken26 - 27 maart 1945Millingen26 - 27 maart 1945Gahlen (Schermbeck)USA-SS-Chronology. S. 45628 maart 1945Haldern31 maart 1945Emmerich7 april 1945Altenessen11 april 1945Essen12 april 1945Duisburg15 april 1945Werden15 april 1945Kettwig Zie ook Gauehrenzeichen
Afkorting mit der Führung beauftragt (m. d. F. b.) - vrije vertaling: met het leiderschap belast
Externe links Territorial.de: Gau Essen der NSDAP Calvin University: German Propaganda Archive: A Gallery of Gauleiter Zukunft-braucht-erinnerung.de: Übersicht der NSDAP-Gaue, der Gauleiter und der Stellvertretenden Gauleiter 1933–1945 Wayback Machine: Verwaltungsgeschichte.de: Der Gau Essen
Essen Categorie:Niederrhein