Major Tom Harnett Harrisson, DSO, OBE, (Buenos Aires, 26 september 1911 – Thailand, 16 januari 1976) was een in Argentinië geboren Britse homo universalis. In de loop van zijn leven was hij onder meer ornitholoog, ontdekkingsreiziger, journalist, omroeper, militair, guerrillastrijder, etnoloog, museumconservator, archeoloog, documentairemaker, filmmaker, natuurbeschermer en schrijver. Hij werd vaak beschreven als antropoloog en stond ook bekend als de “Barefoot Anthropologist”.

Biografie Harrisson werd geboren op 26 september 1911 in Buenos Aires als zoon van Geoffrey Harnett Harrisson, een ingenieur, en Marie Ellen Cole. De familie woonde in Concordia (Entre Ríos), waar zijn vader werkzaam was in de spoorwegbouw en later als manager.

In 1914 verhuisde het gezin naar het Verenigd Koninkrijk bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog, waarna zijn vader dienst nam in het Britse leger. Harrisson groeide op in een onstabiele en vaak geïsoleerde omgeving, met frequente verhuizingen. Zijn vroege interesse in natuur werd gestimuleerd door lange wandelingen met zijn kindermeisje en door het lezen van natuurhistorische werken.

Hij leerde op jonge leeftijd lezen en ontwikkelde een sterke interesse in ornithologie. Tijdens zijn opleiding aan Harrow School (1925–1930) hield hij zich intensief bezig met vogelstudies en organiseerde hij op 19-jarige leeftijd een grootschalige telling van de grote fuut met circa 1300 deelnemers. Dit project werd later een vaste activiteit binnen de Britse vogelstudie.

Na Harrow begon hij aan de Universiteit van Cambridge, maar maakte zijn studie niet af. Vervolgens raakte hij betrokken bij expedities van de Oxford University Exploration Club, waaronder een expeditie naar Sarawak (1932) en de Nieuwe Hebriden (1934–1936).

Werk en Sarawak In 1937 was Harrisson samen met de Engelse dichter Charles Henry Madge (1912-1996) oprichter van het project Mass-Observation, dat zich richtte op het documenteren van het dagelijks leven in Groot-Brittannië.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog diende hij in het Britse leger en was hij betrokken bij operaties in Borneo, waarbij lokale bevolkingsgroepen werden ingezet in guerrilla-activiteiten tegen de Japanse bezetting.

Na de oorlog werd hij curator van het Sarawak Museum in Kuching (1947–1966). Samen met zijn echtgenote Barbara Harrisson verrichtte hij belangrijke archeologische opgravingen in de Niah-grotten, waaronder in de West Mouth. Hierbij werd een menselijke schedel aangetroffen die werd gedateerd op circa 40.000 jaar oud, een van de vroegste bewijzen van moderne mens in Borneo. De publicatie van de resultaten bleef gedeeltelijk onvolledig, wat later tot discussie leidde, hoewel latere opgravingen veel bevindingen bevestigden.

In een persbericht uit 2015 werd Harrisson als volgt getypeerd:"He had many qualities that students and young people should have, knowledgeable and passionate in his quest for knowledge and generous in sharing his ideas and taught those who worked with him.

Though he was reputedly difficult to work with, this is likely the character of a man who had the courage to pursue his goals at the risk of not conforming to the professional and social etiquette of his day."

(vertaald:) "Hij bezat vele eigenschappen die studenten en jonge mensen zouden moeten hebben: hij was deskundig en gedreven in zijn zoektocht naar kennis, en gul in het delen van zijn ideeën. Hij onderwees degenen die met hem samenwerkten.

Hoewel hij naar verluidt moeilijk was om mee samen te werken, was dit waarschijnlijk kenmerkend voor een man die de moed had zijn doelen na te streven, zelfs als dat betekende dat hij zich niet conformeerde aan de professionele en sociale omgangsvormen van zijn tijd."

Archeologisch werk in Niah Harrisson speelde een centrale rol in de opgravingen in de Niah-grotten. Zijn werk leverde belangrijke gegevens op over vroege menselijke bewoning in Zuidoost-Azië. Latere onderzoeken tussen 2000 en 2003 bevestigden in grote lijnen de chronologische interpretaties van de oorspronkelijke opgravingen.

Brunei-opstand en latere werkzaamheden Tijdens de Brunei-opstand in 1962 speelde Harrisson een coördinerende rol bij het mobiliseren van inheemse groepen, waaronder Dayak-gemeenschappen, ter ondersteuning van de Britse autoriteiten.

Na zijn pensionering in 1967 werkte hij als senior research associate aan Cornell University en later aan de University of Sussex, waar hij betrokken was bij het beheer van het Mass-Observation-archief.

Persoonlijk leven en overlijden Harrisson was drie keer getrouwd en had een zoon uit zijn eerste huwelijk. In 1971 trouwde hij met de Belgische beeldhouwster Madeleine Christine Forani. In 1976 kwamen zij beiden om het leven bij een verkeersongeluk in Thailand.

Onderscheiding en ander eerbetoon

Harrisson werd in 1959 benoemd tot Officier in de Orde van het Britse Rijk (OBE) voor zijn werk als museumconservator. De Borneose ondersoort van de Sumatraanse neushoorn werd naar hem vernoemd als Didermocerus sumatrensis harrissoni (Groves, 1965).

Bibliografie (selectie)

Harrisson, T.H. (1931). Birds of the Harrow District 1925–1930. Harrow School. Harrisson, T.H. (1933). Letter to Oxford. The Hate Press: Gloucestershire. Harrisson, Tom (1937). Savage Civilisation. Victor Gollancz: London. Madge, Charles; & Harrisson, Tom (1937). Mass-Observation. Frederick Muller: London. Harrisson, Tom (ed). (1938). Borneo Jungle. An account of the Oxford University expedition of 1932. Lindsay Drummond Ltd: London. Madge, Charles; & Harrisson, Tom (1939). Britain by Mass-Observation. Penguin: Harmondsworth. Harrisson, Tom (1943). Living Among Cannibals. George G. Harrap & Co: London. Harrisson, Tom (ed). (1943). The Pub and the People. Victor Gollancz: London. Harrisson, Tom (1959). World Within. A Borneo Story. Cresset Press: London. Harrisson, Tom (ed). (1959). The Peoples of Sarawak. Sarawak Museum: Kuching. Harrisson, Tom (1961). Britain Revisited. Victor Gollancz: London. Harrisson, Tom (1970). The Malays of South-West Sarawak before Malaysia. Macmillan: London. Harrisson, Tom (1976). Living through the Blitz, Collins, London; herdruk: Faber Finds, 2010.

Categorie:Brits ornitholoog Categorie:Brits ontdekkingsreiziger Categorie:Brits conservator Categorie:Brits schrijver Categorie:Brits antropoloog