Christiaan te Winkel (Woold, 12 januari 1942 – Hengelo (Gld.), 10 januari 2021), roepnaam Chris, was een Nederlandse schrijver en onderwijzer. Tussen 1973 en 1975 publiceerde hij drie boeken bij Querido; daarna trok hij zich uit het literaire leven terug. Zijn debuut, de novelle De grasbaan (1973), werd door critici positief ontvangen en bezorgde hem een bescheiden landelijke bekendheid in een rauwe-maar-nauwgezette stijl die door de literatuurkenner August Hans den Boef vergeleken werd met die van Jacques Hamelink. Te Winkel werd in 2006 door Joris van Casteren opgenomen in de bundel Zeg mijn lezers dat ik doorschrijf: portretten van vergeten schrijvers. Vanaf 2024 verschijnt onder redactie van zijn weduwe Erna te Winkel-Wolters bij uitgeverij Fagus postuum nieuw werk uit zijn nalatenschap.
Leven Christiaan te Winkel werd in januari 1942 geboren in de buurtschap Het Woold bij Winterswijk, waar hij ook zijn jeugd doorbracht. Na het vervullen van zijn militaire dienst begon hij omstreeks het midden van de jaren zestig met schrijven. In een interview dat hij in 1975 gaf aan de Vordense krant Contact, zei hij dat hij "verhalen zoals ik ze zelf zou willen lezen" schreef.
Te Winkel werkte vanaf circa 1967 als onderwijzer aan de bijzondere school 't Hoge in Vorden en woonde met zijn echtgenote Erna te Winkel-Wolters, met wie hij in 1972 huwde, in een woning tegenover de school. Hij stond in en om Vorden bekend als de meester met de gitaar: een multi-instrumentalist die gitaar, viool en piano bespeelde, in bands speelde en zangles gaf. Een typemachine gebruikte hij niet; hij schreef zijn manuscripten met de hand, doorgaans 's nachts.
In de laatste jaren van zijn leven kampte Te Winkel met een depressie en verbleef hij in zorgcentrum De Bleijke te Hengelo (Gld.), waar hij op 10 januari 2021 overleed.
Werk Drie boeken bij Querido (1973–1975) Te Winkels eerste publicatie kwam tot stand zonder zijn medeweten. Zijn echtgenote Erna ontdekte daags na hun huwelijk in 1972 een doos met manuscripten en stuurde een ervan naar Uitgeverij Querido te Amsterdam. Het manuscript werd door Querido aanvaard en in 1973 uitgebracht onder de titel De grasbaan. De novelle bestaat uit drie verweven elementen: jeugdherinneringen, dromen en een verhaal dat zich afspeelt na "de allerlaatste oorlog", waarin de hoofdpersonen Spiks, Eleonora en de "ik" optreden. De auteursintroductie op de eerste druk omschreef Te Winkel als "een eenendertigjarige onderwijzer in de Achterhoek". De Bocholtse Baan in de buurt van het Woold zou volgens latere lezers het topografische uitgangspunt voor de titel zijn geweest."Winterswijk in de Nederlandse literatuur", in: De Vijftigpluskrant, 2018.
Bij Querido verschenen vervolgens nog twee titels van zijn hand: de novellenbundel Vacuüm verpakt en de roman Mij dorst. Daarna stopte Te Winkel met publiceren. In het hoofdstuk dat Joris van Casteren in 2006 aan hem wijdde in Zeg mijn lezers dat ik doorschrijf werd zijn werk gerangschikt onder dat van auteurs die "overspannen [waren] geraakt door uitblijvend succes".
Postume publicaties bij Fagus (vanaf 2024) Na Te Winkels overlijden in 2021 begon zijn weduwe Erna met het transcriberen van zijn handgeschreven nalatenschap. Het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers nam zijn handschriften op in zijn bestand. Op aanraden van haar echtgenoots vriend Bernhard Harfsterkamp († 2022) en Steven van den Brand uit Winterswijk benaderde zij uitgever Hans de Beukelaar van uitgeverij Fagus uit Aalten.
In 2024 verscheen daar de pastorale detectiveroman De heilige praters, op basis van een manuscript uit 1968. Het verhaal speelt zich af in het Winterswijkse grensgebied met Duitsland en draait rond wildstroperij in de jaren zestig; de plaatsnaam Weeckvelt verwijst herkenbaar naar Winterswijk. Het eerste exemplaar werd op 14 juni 2024 in boekhandel Bruna te Vorden in ontvangst genomen door Sander Grootendorst, dichter des Achterhoeks. Een woord vooraf werd geleverd door August Hans den Boef, die rond dezelfde tijd ook een lovend artikel publiceerde over Te Winkels oeuvre.
In 2025 volgde de verhalenbundel Het boek van de kleine wereld: negen verhalen. De bundel werd opnieuw door Den Boef ingeleid en in Vorden gepresenteerd. Een van de opgenomen verhalen, De gitarist, schreef Te Winkel in 1969 in zijn geboorteplaats Winterswijk. Bij die gelegenheid kondigde Fagus aan dat ook nog een gedichtenbundel van zijn hand zou verschijnen.
Stijl en ontvangst Recensent Sander Grootendorst karakteriseerde De grasbaan als "geladen als een geweer", geschreven in een stijl "rauw en nauwgezet tegelijk", door iemand "die geen schrijfcursus heeft gedaan, daar is zijn stijl te eigenzinnig voor". Volgens Leest "duikt Te Winkel in het onderbewustzijn en sleurt de lezer mee". August Hans den Boef vergeleek het werk van Te Winkel met dat van Jacques Hamelink, met name diens roman Ranonkel, en wees op overeenkomsten in atmosfeer en stilistische zorgvuldigheid.
In Van Casterens interviewbundel kwamen ook de wapenverzameling die Te Winkel als jager bezat en de aanwezigheid van geweld in zijn proza ter sprake. Erna te Winkel verklaarde tegenover Van Casteren dat zij na het vinden van de manuscripten "geschokt" was geweest en zich had afgevraagd "of dat gewelddadige ook in Christiaan zat".
In de regionale literatuurgeschiedenis wordt Te Winkel doorgaans samen met Gerrit Komrij genoemd als belangrijkste in Winterswijk geboren auteur.
Bibliografie Bij leven verschenen
De grasbaan (novelle). Amsterdam: Querido, 1973. Vacuüm verpakt (novellenbundel). Amsterdam: Querido, ca. 1974.Het exacte verschijningsjaar van Vacuüm verpakt is in de geraadpleegde bronnen niet eenduidig vermeld; meerdere bronnen plaatsen de drie Querido-publicaties in de periode 1973–1975. Verificatie via de Koninklijke Bibliotheek of Brinkman's Cumulatieve Catalogus is wenselijk. Mij dorst (roman). Amsterdam: Querido, ca. 1975.
Postuum verschenen De heilige praters (roman, manuscript 1968). Aalten: Fagus, 2024. Het boek van de kleine wereld: negen verhalen. Aalten: Fagus, 2025.
Externe links Stichting Behoud Stads- en Ambtsbegraafplaats Doetinchem (waar passages over de Achterhoekse literaire context worden gepubliceerd)
Categorie:Nederlands schrijver