Stek Oost is een wooncomplex in Amsterdam-Oost dat in 2018 werd geopend door woningcorporatie Stadgenoot. Het project is een co-housing woonexperiment met als doel jonge statushouders tot 27 jaar, vaak net aangekomen in Nederland, samen te laten wonen met eveneens jonge Nederlandse studenten en starters van dezelfde leeftijd om integratie en sociale cohesie te stimuleren. Het complex bestaat uit ongeveer 250 individuele studio's, waarvan oorspronkelijk de helft bestemd was voor statushouders, en gemeenschappelijke ruimtes zoals een huiskamer en binnentuin.
Achtergrond In mei 2016 maakte de gemeente Amsterdam bekend op vier plekken in Amsterdam-Oost woonprojecten te willen starten voor statushouders. Een van de betrokken locaties was een voormalig trainingsveld van AVV Zeeburgia nabij Station Science Park. Deze locatie kreeg de naam Stek Oost.
Architectuur en inrichting Het complex bestaat uit vier verdiepingen zonder lift, met in totaal 250 studio-appartementen. De studio's waren eerder onderdeel van de voormalige zorginstelling en later asielzoekerscentrum De Orangerie in Eindhoven. Na sluiting van het asielzoekerscentrum werden de studio's circulair gedemonteerd. De meeste onderdelen konden in Stek Oost opnieuw worden gemonteerd. Iedere studio is voorzien van een eigen keuken en badkamer. Naast de individuele studio's is er een gemeenschappelijke huiskamer, een stilteruimte en een binnentuin.
Begeleidings- en integratieprogramma Iedere bewoner is verplicht zich minimaal één uur per week in te zetten voor vrijwilligerswerk voor de leefgemeenschap. Bewoners worden begeleid door community builders. Elke statushouder wordt gekoppeld aan een ‘buddy’, een student die hem wegwijs maakt in de Nederlandse samenleving.
Incidenten, veiligheidsproblemen en reacties
Eerste meldingen en maatregelen (2019-2021) Vrijwel direct na de opening werden incidenten gemeld binnen het wooncomplex, zoals overlast, diefstal, insluiping en grensoverschrijdend gedrag. Dagblad Het Parool meldde in 2019 dat de gemeente maatregelen nam naar aanleiding van incidenten tussen studenten en de betrokken statushouders. Zo werden de ingangen beter verlicht en werden bewakingscamera's opgehangen. Tijdens de coronapandemie schreef een bewoner dat coronamaatregelen op en rond het complex nauwelijks nageleefd werden. Er vonden geregeld feesten en groepsbijeenkomsten plaats. Stadgenoot legde de verantwoordelijkheid grotendeels bij de bewoners omdat die gemeenschappelijke ruimten openhielden, terwijl servicebeheerders vanwege de coronamaatregelen niet op het complex aanwezig mochten zijn. Een groep bewoners stuurde in september 2021 een noodkreet naar woningcorporatie Stadgenoot en de gemeente Amsterdam over de situatie. De gemeente en corporatie namen daarop maatregelen, zoals spreekuren, een actieplan met maatschappelijke partners en extra begeleiding voor community builders. De gemeente en corporatie begonnen gesprekken over het herzien van de opzet van dergelijke gemengde huisvestingslocaties om de leefbaarheid en veiligheid te verbeteren.
Escalatie en bekendmaking (2022) In 2022 kwam opnieuw aandacht voor het woonproject toen bleek dat in het complex verschillende ernstige incidenten en gevoelens van onveiligheid waren gemeld door bewoners. AT5 interviewde twee vrouwelijke oud-bewoners, die in onveiligheid leefden en geconfronteerd werden met overlast, vrouwonvriendelijke opmerkingen en grensoverschrijdend gedrag. Hun klachten werden door Stadgenoot niet adequaat opgepakt. Medio 2022 schreef Het Parool dat in de afgelopen anderhalf jaar twintig aangiftes waren gedaan door (oud-)bewoners van Stek Oost. De incidenten betroffen onder meer aanranding en geweld. Onderzoek van Het Parool legde echter aan het licht dat veel incidenten niet werden aangegeven. Volgens Het Parool bleek uit het onderzoek dat vooral Nederlandse vrouwelijke bewoners zich onveilig voelden, bijvoorbeeld door verkeerde interpretaties van signalen in het verplichte buddysysteem. Hoewel de incidenten voorkwamen, hadden enkele statushouders en Nederlandse bewoners begrip voor de onderliggende oorzaken. Een bewoner merkte op dat sommige statushouders te maken hadden met ernstige oorlogstrauma's die aan hun gedrag ten grondslag lagen. Verschillende bewoners benadrukten dat zij nog steeds in het concept van gemengde huisvesting geloofden, ondanks de problemen. Eveneens in 2022 werd een statushouder uit zijn woning gezet die verdacht was van zes zedenmisdrijven die in en rond de woning hadden plaatsgevonden. De man vocht zijn uitzetting aan maar werd in 2024 in het ongelijk gesteld door de rechter. Hij werd uiteindelijk veroordeeld tot een celstraf van drie jaar voor de verkrachting van twee medebewoners.
Publiek debat (2024) In 2024 debatteerde de Amsterdamse gemeenteraad over de toekomst van gemengde woonprojecten met statushouders. De lokale politieke partijen VVD, JA21 en het CDA hadden dit onderwerp op de kaart gezet nadat was gebleken dat bij verschillende woonprojecten zoals Stek Oost en Riekerhaven onveiligheid en incidenten schering en inslag waren. De Amsterdamse gemeenteraad bleef echter brede steun uitspreken voor gemengde woonprojecten vanwege het grote verschil in waardering van de maatschappelijke doelstellingen van integratie en woningnoodbestrijding, ondanks aanhoudende signalen over falend toezicht en veiligheidsproblemen. Een raadslid van de VVD gaf aan dat, hoewel 'met name de kleine complexen' de positieve kanten van het streven naar gemengde woonprojecten naar voren worden gebracht, bij hem de zorgen toch de overhand hadden. Collega-raadsleden van D66 en Lijst Ahmadi-Veldhuyze (afgesplitst van BIJ1) suggereerden dat de VVD en JA21 de incidenten vooral gebruikten om alle statushouders in een negatief daglicht te plaatsen.
Zembla-documentaire (januari 2026) In januari 2026 maakte het onderzoeksprogramma Zembla een tv-uitzending over Stek Oost, getiteld Het woonexperiment, uitgezonden op NPO 2. De uitzending reconstrueert hoe een beleidsexperiment met ontoereikende begeleiding en handhavingscapaciteit leidde tot ernstige veiligheidsproblemen. Aan de hand van vertrouwelijke documenten van woningcorporatie Stadgenoot en de gemeente Amsterdam laat Zembla zien dat de corporatie al in 2023 aangaf niet langer de veiligheid van bewoners en medewerkers te kunnen garanderen na jaren van geweldsincidenten, drugshandel en verward gedrag. De uitzending en latere beschouwingen wijzen op kritiek op de oorspronkelijke ontwerpkeuzes, met name de samenstelling van de bewonersgroep: een 50/50-verdeling van 125 statushouders en 125 Nederlandse jongeren, waarbij studenten en starters gemotiveerd werden geworven en gescreend, terwijl statushouders via reguliere COA-plaatsing werden toegewezen. Hierdoor kwamen volgens analyses meerdere kwetsbare groepen, waaronder getraumatiseerde statushouders en Nederlandse jongeren met eigen problematiek, samen in één complex, zonder voldoende professioneel sociaal beheer. Daarop besloot Stadgenoot het project te willen staken, maar de gemeente Amsterdam hield dit tegen vanwege het gebrek aan alternatieve huisvestingslocaties. Beleidsmatige beperkingen stonden daarmee centraal in de impasse, niet de basisopzet van gemengde huisvesting. De uitzending benadrukt ook dat de gemeente en corporatie al vanaf 2019 meldingen van zedendelicten over een later veroordeelde bewoner kenden, maar dat ingrijpen moeizaam verliep en dat veel bewoners zich nog steeds onveilig voelen.
Debat gemeenteraad (februari 2026) De publieke en politieke aandacht na de Zembla-uitzending en de berichtgevingen over de veiligheidssituatie in het complex resulteerde op 3 februari 2026 in een verhit debat in de Amsterdamse gemeenteraad. Raadsleden van de lokale fracties van de VVD, Volt en D66 stelden kritische vragen en betoogden dat de veiligheid van bewoners zwaarder had moeten wegen dan het slagen van het woonexperiment. Tegenover hen benadrukten andere raadsleden dat het gaat om een ingewikkeld dossier waarin zorg, veiligheid en wonen samenkomen.
Tijdens de debatten kwam tevens aan de orde dat de woningcorporatie Stadgenoot in 14 juli 2023 had aangegeven dat de oorspronkelijke vorm van het project moeilijk vol te houden was. Wethouder Zita Pels erkende dat Stadgenoot zorgen had geuit, maar ontkende dat de corporatie had aangegeven de veiligheid niet langer te kunnen garanderen. In reactie op bezwaren werd besloten de sociale samenstelling aan te passen van 50% statushouders naar circa 30% statushouders met aanvullende maatregelen zoals extern sociaal beheer en extra toezicht. In het kader daarvan merkte Pels op dat veiligheid de primaire verantwoordelijkheid is van de corporatie en niet van de gemeente.
Toekomst Het contract tussen Stadgenoot en de gemeente Amsterdam met betrekking tot Stek Oost loopt tot april 2028. Daarna zal Stek Oost worden beëindigd. Het is nog onduidelijk waar en op welke wijze de statushouders door het de gemeente zullen worden geherhuisvest en of, en zo ja hoe, de Nederlandse studenten en starters door Stadgenoot zullen worden geherhuisvest.
Categorie:Bouwwerk in Amsterdam-Oost