thumb|Een EndSARS-demonstratie eerder in oktober 2020. alt=Zicht van bovenaf op de snelweg en tolpoorten voor auto's|miniatuur|De tolpoort in Lekki in 2018. De schietpartij in de wijk Lekki in Lagos (Nigeria) in 2020 was een dieptepunt in de demonstraties tegen politiegeweld. Inwoners van Nigeria protesteerden tegen geweld van de Nigeriaanse politie en riepen op tot ingrijpende hervormingen bij de politie, vooral met betrekking tot de Special Anti-Robbery Squad (SARS, Engels voor 'speciale anti-berovings-eenheid). De protesten werden kortweg aangeduid als 'EndSARS' (Engels voor 'beëindig SARS'). Op sociale media als Twitter werd de hashtag #EndSARS gebruikt. De EndSARS-campagne op sociale media begon in 2016.
De wekenlange protesten, die internationale aandacht kregen, mondden uit in het controversiële neerschieten van demonstranten op 20 oktober 2020 bij een van de verzamelpunten, de Lekki Tollgate, een tolpoort bij een snelweg in de wijk Lekki in Lagos.
Na het incident liepen de schattingen over het aantal slachtoffers sterk uiteen. De door de regering van de deelstaat Lagos ingestelde gerechtelijke onderzoekscommissie naar het schietincident concludeerde in haar rapport van november 2021 dat de schietpartij negen mensen direct het leven heeft gekost, en dat van nog eens vier wordt aangenomen dat ze de schietpartij niet hebben overleefd. 33 mensen zijn gewond geraakt of mishandeld tijdens het incident. De nationale regering van Nigeria verwierp het eindrapport van de commissie.
Schietincident op 20 oktober Op de dag van de schietpartij, 20 oktober 2020, stelde de regering in Lagos een avondklok in voor de hele stad vanaf vier uur 's middags vanwege aanhoudende onrusten en de al twee weken durende demonstraties in de stad. Die ochtend nog werden op twee politiebureaus in de staat agenten aangevallen. De maatregel werd dezelfde middag rond een uur aangekondigd via sociale media.
De ongewapende EndSARS-demonstranten hadden zich, net als in de voorgaande weken, verzameld bij 'tolpoort Lekki' en blokkeerden daarmee de tolpoort en snelweg. Gewapende militairen omsingelden de groep, maar enkele dagen ervoor ging een bericht op sociale media rond dat demonstranten in de protesten veilig zouden zijn als ze het volkslied zongen en met de Nigeriaanse vlag zwaaiden. Verschillende demonstranten zongen het Nigeriaanse volkslied en zwaaiden met de Nigeriaanse vlag terwijl anderen met dichtgevouwen armen op de snelweg zaten. Op videobeelden is te zien hoe de militaire politie zich rondom de tolpoort had opgesteld en het vuur op de demonstranten opende. Plunderingen, vernielingen en onrust volgden door de hele stad. Er was geweervuur te horen en na de schietpartij woedden er branden op verschillende plekken. Een paar uur na de schietpartij bezocht de gouverneur van de staat Lagos, Babajide Sanwo-olu, de gewonde slachtoffers in ziekenhuizen. In een verklaring op Twitter schreef hij de schietpartij toe aan 'krachten buiten onze directe controle'.
Het Nigeriaanse leger ontkende in eerste instantie elke betrokkenheid bij de schietpartij, maar verklaarde later dat het op bevel van de gouverneur van Lagos soldaten naar de tolpoort had gestuurd. Een maand na de schietpartij, na een CNN-documentaire, gaf de leiding van het Nigeriaanse leger na weken van ontkenning toe dat militairen waren ingezet, en dat de soldaten zowel met losse flodders als met scherp hadden schoten, maar verklaarde niet wie dit bevel had gegeven. Deze verklaring kwam na weken van ontkenningen door het Nigeriaanse leger dat soldaten waren ingezet bij 'tolpoort Lekki' in de nacht van de schietpartij. Getuigen verklaarden eerder ook dat het leger ambulances niet toestond om hulp te verlenen of om de lichamen van de overledenen van de plaats van de schietpartij weg te halen.
Daags na de schietpartij liepen de schattingen van het aantal slachtoffers uiteen van enkele gewonden tot tientallen of zelfs over de honderd. Amnesty International schatte de volgende dag dat tijdens de schietpartij minstens twaalf demonstranten zijn omgekomen. De gouverneur van Lagos, Sanwo-olu, ontkende aanvankelijk berichten over verlies van levens, maar zei later in een interview met een CNN-journalist op 26 oktober dat "slechts twee personen waren gedood".
In oktober 2023 zei de politiecommissaris van Laos bij de herdenkingsmars dat de militaire politie in 2020 aanwezig was geweest bij de demonstratie om de veiligheid van de demonstranten te waarborgen.
Bewakingscamera's en mobiele netwerken buiten werking Volgens Amnesty International zouden kort voor de schietpartij CCTV-camera's van de tolpoort zijn verwijderd. De regering van de deelstaat Lagos zei dat dit lasercamera's waren en geen CCTV-camera's, zoals eerder op sociale media werd gesteld. Ook werd de elektriciteitsvoorziening van de verlichting naar de tolpoort uitgeschakeld en werden de reclameborden uitgeschakeld, die eigendom zijn van en worden onderhouden door Loatsad Media. Loatsad Media verklaarde: "Toen de avondklok op dinsdag [20 oktober] werd aangekondigd, hebben we gehoor gegeven aan de waarschuwingen van de gouverneur en wilden we niet dat ons personeel in enig gevaar zou komen. Om 15 uur kreeg ons personeel het bevel het terrein te verlaten en werd de bediening uitgeschakeld vanwege het verzoek om de avondklok van de gouverneur." Mobiele telefoondiensten MTN en Airtel ondervonden storingen tijdens de protesten. MTN Nigeria verontschuldigde zich later die avond voor het verlies van berichtgeving ten tijde van de schietpartij. Op 21 oktober bracht de Association of Licensed Telecommunications Operators of Nigeria (ALTON) een verklaring vrij waarin werd uitgelegd dat de netwerkuitval tijdens de demonstratie het gevolg was van schade aan glasvezelkabels op belangrijke routes in de stad, wat leidde tot overbelasting en slechte netwerkdiensten.
Livestreams via sociale media De populaire Nigeriaanse DJ Switch zond de schietpartij en de nasleep rechtstreeks uit via een 'livestream' op Instagram. In de video proberen omstanders een kogel uit het been van een neergeschoten man te verwijderen, waarbij ze een Nigeriaanse vlag om zijn been binden. Hoewel er in de nasleep van de schietpartij veel andere video's en beelden van ooggetuigen opdoken, zou deze livestream het doorslaggevende bewijs van de schietpartij worden. In een video gemaakt op 23 oktober verduidelijkte de DJ dat ze getuige was van het neerschieten van zeven mensen op het moment dat ze 'livestreamde'. Ze zei dat gewapende soldaten en politieagenten in de nacht van 20 oktober op haar en andere vreedzame EndSARS-demonstranten bij de tolpoort van Lekki schoten, onder wie officieren van de recent ontbonden SARS-eenheid. Ze zei ook dat het aantal doden was gestegen tot vijftien, maar dat ze geen kans kreeg om verder op te nemen, omdat de batterij van haar telefoon leeg was. Ze zei verder dat bij de schietpartijen minstens vijftien mensen omkwamen en dat zij en andere overlevenden de lichamen van de slachtoffers naar de soldaten brachten die ze vervolgens meenamen. Enige tijd na het schietincident heeft ze het land verlaten en is naar Canada vertrokken na doodsbedreigingen.
Berichtgeving direct na het incident SBM Intelligence, een in Lagos gevestigd risico-adviesbureau, schatte op basis van getuigen en hulpdiensten dat er op dinsdag 20 oktober in Nigeria ten minste zesenveertig mensen om het leven waren gekomen. In de uren na de schietpartij meldde People's Gazette, een lokale krant, dat het leger had geprobeerd negen lichamen aan de politie over te dragen. De politie weigerde medewerking.
The Wall Street Journal analyseerde verschillende filmfragmenten op sociale media en concludeerde dat de schietpartij in Lekki inderdaad heeft plaatsgevonden. In een gedetailleerd rapport van de Nigeriaanse krant Premium Times werden de gebeurtenissen vastgelegd die hebben geleid tot de schietpartij.
Onlusten volgend op de schietpartij De volgende dagen na de schietpartij in Lekki was er veel geweld door geweldplegers die geen banden hadden met het EndSARS-protest. Het plunderen van winkels, het in brand steken en vernielen van eigendommen van particulieren en de overheid in sommige delen van Lagos begon laat in de nacht van de schietpartij en duurde tot de volgende ochtend, toen militair personeel in de straten van Lagos opnieuw werd ingezet om de rust en orde te herstellen.
Achtergronden miniatuur|Grafiek van sterfgevallen in Nigeria op 20 oktober 2020 - Reuters.
Eerdere incidenten van het Nigeriaanse leger Sinds de terugkeer van het land naar een burgerregering in 1999 hebben soldaten eerder al ongewapende burgers gedood bij verschillende incidenten, waaronder: Odi, Zaki Biam, Baga, Zaria (2015), en Abonema.
Ook bij andere incidenten heeft het Nigeriaanse het vuur geopend en ongewapende burgers gedood, zoals bij de aanval in 2018 op sjiitische moslims die protesteerden tegen de gevangenneming van een geestelijke, waarbij 45 Nigerianen werden gedood. Ook werden op 25 juli 2014 drie zonen van sjeik El-Zakzaky vermoord, samen met ongeveer dertig volgelingen van de sjeik.
EndSARS miniatuur| Demonstranten houden hun protestborden omhoog voor het Lagos State House EndSARS ('stop SARS') is een gedecentraliseerde sociale beweging en een reeks massaprotesten tegen politiegeweld in Nigeria. De slogan roept op tot de ontbinding van de Special Anti-Robbery Squad (SARS).
In 2016 startte een mensenrechtenactivist, Segun Awosanya, in de volksmond bekend als Segalink, de EndSARS-campagne op sociale media, waarbij de politie ertoe werd aangezet een hervorming van de politie-eenheid in te zetten, maar er werd destijds niets bereikt. De protesten werden in 2017 populairder op Twitter, waarbij de hashtag '#EndSARS' werd gebruikt om van de Nigeriaanse regering te eisen de politie-eenheid te ontbinden en te hervormen.
Binnen een paar dagen na hernieuwde protesten in 2020 claimden sommigen de overwinning toen de Nigeriaanse politie op zondag 11 oktober 2020 aankondigde SARS te zullen ontbinden. Velen merkten echter op dat soortgelijke beloften de afgelopen jaren al eerder waren gedaan en dat de regering van plan was om SARS-officieren opnieuw aan te stellen en in dienst te nemen bij medische centra in plaats van ze te ontslaan. De schietpartij bij de tolpoort in Lekki maakte een abrupt einde aan de activiteiten van de protestbeweging.
CNN-documentaire Op 18 november 2020, een maand na het incident, zond televisiezender CNN een zes minuten durende documentaire uit over de schietpartij. Deze toonde geolokaliseerde foto's van slachtoffers en ooggetuigenverslagen, evenals de families van de slachtoffers, naast geverifieerde video's van sociale media met tijdstempels, en gegevens uit de videobestanden van de schietpartij. Uit de documentaire bleek ook dat CNN in samenwerking met het Balkan Investigative Reporting Network kon vaststellen dat verschillende kogelhulzen uit de Lekki-tolpoort afkomstig waren uit Servië, van waaruit Nigeria tussen 2005 en 2016 elk jaar kogels importeerde. CNN zei dat de Nigeriaanse autoriteiten in eerste instantie weigerden commentaar te geven toen er contact met hen werd opgenomen voor toelichting. De documentaire leidde opnieuw tot een golf van verontwaardiging, dit keer vooral tegen het steeds veranderende verhaal van de Nigeriaanse autoriteiten in het licht van nieuw bewijs. Het Nigeriaanse leger benadrukte in een reactie dat de militairen 'professioneel waren in hun gedrag' en de regels niet zouden hebben overtreden. De Nigeriaanse minister van Informatie, Lai Mohammed, beschuldigde CNN van 'onverantwoordelijke journalistiek' en beschreef de documentaire als het product van nepnieuws en desinformatie.