thumb|Ribbentrop en Stalin bij de ondertekening van het Duits-Sovjet non-agressiepact. De economische betrekkingen tussen Duitsland en de Sovjet-Unie verslechterden nadat Adolf Hitler aan de macht kwam in 1933. In 1939 verbeterden de betrekkingen en werd de Duits-Sovjetische Kredietovereenkomst ondertekend. Daarna ontving nazi-Duitsland grote hoeveelheden grondstoffen benodigd voor hun oorlogsinspanning, zoals aardolie, graan, rubber, ijzererts en mangaan uit de Sovjet-Unie. De Sovjet-Unie ontving wapens, technologie en machines uit Duitsland. Na het economische verdrag werd het Molotov-Ribbentroppact ondertekend. In het pact stonden afspraken over wederzijdse non-agressie en geheime protocollen waarin Oost-Europese landen verdeeld zouden worden onder Duitsland en de Sovjet-Unie. De economische relatie werd versterkt door de Duits-Sovjetische Economische Overeenkomst van 1940. Een jaar later werd het Duits-Sovjetische Grens- en Handelsverdrag van 1941 ondertekend. De economische handelsrelatie werd beëindigd bij de Duitse invasie van de Sovjet-Unie in juni 1941. Zonder de importen uit de Sovjet-Unie zou Duitsland niet voldoende middelen hebben gehad om de Sovjet-Unie effectief aan te vallen.Edward E. Ericson: Feeding the German Eagle: Soviet Economic Aid to Nazi Germany, 1933-1941; Conclusion.
Periode voor 1933 In het midden van 1920 werden verschillende handelsverdragen ondertekend tussen de Sovjet-Unie en Duitsland. De jaarlijkse exporten vanuit Sovjet-Unie richting Duitsland groeiden tot het toenmalige hoogtepunt in 1927.Edward E. Ericson: Feeding the German Eagle: Soviet Economic Aid to Nazi Germany, 1933-1941; hoofdstuk 1. Tot 1933 bleef wederzijdse handel goed. In onderstaande tabel staat de Sovjet-export richting Duitsland weergegeven.
{| class=wikitable ! colspan="2" | Export uit Russische Rijk / Sovjet-Unie naar DuitslandEdward E. Ericson: Feeding the German Eagle: Soviet Economic Aid to Nazi Germany, 1933-1941; Bijlage A. |- ! Jaar ||Bedrag* |- style="text-align:center;" | align="left"|1912||1.528 |- style="text-align:center;" | align="left"|1913||1.425 |- style="text-align:center;" | align="left"|1923||147 |- style="text-align:center;" | align="left"|1924||141 |- style="text-align:center;" | align="left"|1925||230 |- style="text-align:center;" | align="left"|1926||323 |- style="text-align:center;" | align="left"|1927||433 |- style="text-align:center;" | align="left"|1928||379 |- style="text-align:center;" | align="left"|1929||426 |- style="text-align:center;" | align="left"|1930||436 |- style="text-align:center;" | align="left"|1931||304 |- style="text-align:center;" | align="left"|1932||271 |- |colspan="6"|*miljoenen Reichsmark
Relatieverslechtering door de machtsovername van Hitler thumb|Nazimars tijdens de Reichsparteitag 1935. thumb|Olieraffinaderij in de Sovjet-Unie (1934) De politieke en economische relatie tussen de Sovjet-Unie en Duitsland verslechterde door de machtsovername van de NSDAP onder leiding van Adolf Hitler in 1933. Vanuit de nationaalsocialisten werden de communistische beweging en de Sovjet-Unie beschouwd als onderdeel van een wereldwijd Joods complot. Daarnaast beschouwden de nazi’s de Slavische volkeren als minderwaardig. In Mein Kampf uitte Hitler al zijn wens om Lebensraum te veroveren ten koste van de bewoners van Slavische afkomst.William L. Shirer: The Rise and Fall of the Third Reich: A History of Nazi Germany; 1990; pagina 716.
De marxistische ideologie van de Sovjet-Unie beschouwde op haar beurt de naziheerschappij als een voorbeeld van een ideologie verbonden met het kapitalisme. De Sovjet-Unie en Duitsland voerden wel economische handel met elkaar. Er werd een overeenkomst over schulden ondertekend in 1935 zodat Sovjet-Unie eerdere schulden kon terugbetalen met grondstoffen.Edward E. Ericson: Feeding the German Eagle: Soviet Economic Aid to Nazi Germany, 1933-1941; Hoofdstuk 2. De Sovjet-Unie verzocht verdere economische samenwerking, maar dat werd door Adolf Hitler tegengehouden.
De relatie tussen beide landen verslechterde nog verder door politieke omstandigheden. Duitsland en haar bondgenoot Italië steunden vanaf 1936 de nationalistische factie in de Spaanse Burgeroorlog, terwijl de Sovjet-Unie steun leverde aan de republikeinen. In datzelfde jaar werd het Anti-Kominternpact opgericht dat gericht was tegen de communistische beweging en de Sovjet-Unie. Ook de Anschluss (vereniging van Oostenrijk met Duitsland) in 1938 was tegen de verlangens van de Sovjet-Unie. De Sovjet-export richting Duitsland daalde tot 47,4 miljoen Reichsmark in 1938, dat was ongeveer een vijfde van 1934. In onderstaande tabel staat de export van de Sovjet-Unie richting Duitsland weergegeven.
{| class=wikitable ! colspan="2" | Export vanuit Sovjet-Unie naar Duitsland |- ! Jaar||Bedrag |- style="text-align:center;" | align="left"|1933||194 |- style="text-align:center;" | align="left"|1934||210 |- style="text-align:center;" | align="left"|1935||215 |- style="text-align:center;" | align="left"|1936||93 |- style="text-align:center;" | align="left"|1937||65 |- style="text-align:center;" | align="left"|1938||47 |- style="text-align:center;" | align="left"|1939||30 |- |colspan="13"|*Duitse importen in miljoen Reichsmark
Zelfs onder deze omstandigheden zat Duitsland nog in de top drie van importeurs richting de Sovjet-Unie.Bernd Wegner (redactie): From Peace to War: Germany, Soviet Russia, and the World, 1939–1941; 1997; hoofdstuk 6 door Manfred Zeidler.
Bewapeningsplannen van Duitsland en de Sovjet-Unie thumb|Productie van de Duitse Ju- 90 (1938) thumb|Duitse Neubaufahrzeug productie (1940) Hitler gaf opdracht om de omvang van de krijgsmacht te vergroten. Dit betekende een stijging van de behoefte aan grondstoffen. Duitsland had veel grondstoffen in eigen land, maar was voor veel grondstoffen ook afhankelijk van import uit andere landen. Duitsland kon in slechts 25% van haar eigen behoefte aan aardolie voorzien.Edward E. Ericson: Feeding the German Eagle: Soviet Economic Aid to Nazi Germany, 1933-1941; Inleiding. Bij een oorlog zouden vele handelspartners wegvallen, zodat Duitsland voor aardolie afhankelijk zou worden van Roemenië of de Sovjet-Unie. Soortgelijke problemen waren er bij chroom, wolfraam, nikkel, molybdeen en mangaan. Dit zijn materialen die noodzakelijk zijn voor de productie van staal geschikt voor tanks, schepen en andere oorlogstuig. Duitsland was voor ongeveer 35% zelfvoorzienend voor ijzererts. Duitsland haalde veel wolfraam en molybdeen uit China, maar dat zou bij een Britse zeeblokkade alleen Duitsland kunnen bereiken met de trein via spoorwegen op het grondgebied (en veroverd gebied) van de Sovjet-Unie.
Rubber was ook van belang voor onder andere de productie van banden voor voertuigen, rubberboten, gasmaskers en laarzen, terwijl Duitsland voor rubber voor 80% afhankelijk was van import. Veel rubberproductie was er in Maleisië en Oost-Indië, die behoorden tot de koloniën van de Britten en de Nederlanders. Wel kon naar verwachting in ongeveer 50% van de behoefte worden voorzien door synthetische rubberproductie vanaf 1942, terwijl Duitsland voor de andere 50% behoefte had aan natuurrubber. Daarnaast moest de synthetische rubber nog vermengd worden met 10% tot 15% aan natuurlrubber voor een geschikt eindproduct.Edward E. Ericson: Feeding the German Eagle: Soviet Economic Aid to Nazi Germany, 1933-1941; Hoofdstuk 14.
Tijdens de voorbereidingen door Duitsland van hun invasie van Polen gaven Duitse militaire planners in augustus aan dat er aanzienlijke olie-, voedsel- en rubbertekorten zouden zijn ten gevolge van de verwachte Britse zeeblokkade. Bij een dergelijke blokkade zou de Sovjet-Unie de enige leverancier van belangrijke grondstoffen zijn. Het Duitse Rijk kon 25 procent van de eigen oliebehoefte leveren, terwijl men daardoor 2 miljoen ton onder normale omstandigheden nodig had uit het buitenland en zelfs 10 miljoen metrieke ton bij een totale mobilisatie. Duitse militaire planners gaven in april en mei 1939 aan dat ze bij het uitbreken van de oorlog grootschalige tekorten aan aardolie, voedsel, rubber en metaal-ertsen verwachtten indien er geen grotere Sovjet-export zou komen.Edward E. Ericson: Feeding the German Eagle: Soviet Economic Aid to Nazi Germany, 1933-1941; Hoofdstuk 3.
De Sovjet-Unie wilde machines en andere industriële producten importeren voor de verdere industrialisatie van het land en de versterking van het Rode Leger. Jozef Stalin werkte niet alleen samen met de Duitsers wegens versterking van de eigen economie of de krijgsmacht. Jozef Stalin zei tijdens een gesprek in juli 1940 met Stafford Cripps, de nieuwe Britse ambassadeur in de Sovjet-Unie, dat een ander doel was om de machtsverhoudingen in Europa te veranderen door de vechtende partijen elkaar te laten verzwakken. Stalin was niet bang dat er een Duitse hegemonie zou ontstaan, onder andere omdat Duitsland geen sterke marine had.Adam Tooze: The Wages of Destruction; The making and breaking of the Nazi Economy; 2006; Hoofdstuk 12.
Samenwerking in 1939 thumb|Duitse en Sovjetsoldaten praten in Lublin (20 september 1939). De gesprekken tussen de regeringen van Duitsland en de Sovjet-Unie gingen via economische contacten. Niet alleen wegens de grote economische behoeften van beide landen, maar ook omdat diplomatieke contacten verbroken waren na de oprichting van het Anti-Kominternpact door Duitsland en Japan. In juli en augustus waren de economische gesprekken ver gevorderd. Hierna werden mogelijkheden besproken voor een politiek verdrag. Vanuit de Sovjet-kant werd aangegeven dat dit pas kon gebeuren nadat een economische overeenkomst was gesloten.Edward E. Ericson: Feeding the German Eagle: Soviet Economic Aid to Nazi Germany, 1933-1941; Hoofdstuk 4.
Duitsland en de Sovjet-Unie ondertekenden de economische overeenkomst op 19 augustus 1939. De Duitsers zouden in de eerste twee jaren na ondertekening voor 200 miljoen Reichsmark aan nieuwe opdrachten vanuit de Sovjet-Unie aanvaarden voor de levering van goederen, waarbij de Sovjet-Unie dat bedrag zou lenen bij de Duitse overheid. Binnen twee jaar na ondertekening zouden Duitse industriële goederen ter waarde van 60 miljoen Reichsmark die pasten in de ongebruikte ruimte uit eerdere afgesproken economische verdragen geëxporteerd worden naar Sovjet-Unie. In dezelfde twee jaar zou er ook export van Duitse goederen ter waarde van 180 miljoen Reichsmark bovenop de oude overeenkomsten komen. De Sovjet-Unie zou in deze twee jaren op hun beurt grondstoffen ter waarde van 60 miljoen Reichsmark onder oude afspraken opsturen en 120 miljoen Reichsmark onder de nieuwe overeenkomst. Plus het leveren van grondstoffen ter waarde van 200 tot 300 miljoen Reichsmark voor het afbetalen van oude leningen en het nieuwe krediet. De bovengenoemde lening tussen 200 miljoen Reichsmark werd gebruikt om goederen te kopen in Duitsland. De betreffende goederen waren machines, oorlogsmaterialen en harde valuta. De lening zou 100% gegarandeerd worden door de Duitse overheid met 5% rente. Een vertrouwelijk protocol gaf de Duitse regering aan om 0,5% van de rente terug te betalen, zodat de effectieve rente 4,5% was.Edward E. Ericson: Feeding the German Eagle: Soviet Economic Aid to Nazi Germany, 1933-1941; hoofdstuk 5. De afbetaling zou na zeven jaar beginnen.
thumb|Vrachttrein in het door Duitsland veroverde deel van Polen (oktober 1939)