De moord op Julie Van Espen is een misdrijf dat zich op 4 mei 2019 afspeelde in Merksem, in de Belgische stad Antwerpen. De 23-jarige studente Julie Van Espen (geboren in Wilrijk op 27 februari 1996) werd verkracht en vermoord door de 39-jarige Steve Bakelmans. Van Espens lichaam werd twee dagen later teruggevonden in het Albertkanaal. Bakelmans werd diezelfde dag als hoofdverdachte opgepakt door de politie. Op 21 december 2021 werd Bakelmans schuldig bevonden aan moord met voorbedachten rade en aan verkrachting. Een dag later werd hij veroordeeld tot levenslange opsluiting en vijftien jaar terbeschikkingstelling.
De zaak werd uitvoerig besproken in de media en leidde tot veel kritiek op de Belgische Justitie. Daarnaast leidde de zaak tot tal van maatschappelijke veranderingen op het gebied van seksueel geweld.
miniatuur|De Burgemeester Gabriël Theunisbrug waaronder de moord plaatsvond
Vermissing en aanhouding Op zaterdagavond 4 mei 2019 vertrok Julie Van Espen rond half zeven met de fiets vanuit haar woonplaats 's-Gravenwezel naar Antwerpen. Van Espen, een masterstudente internationale betrekkingen en diplomatie aan de Universiteit Antwerpen, zou via de fietssnelweg F15 langs het Albertkanaal naar vriendinnen in Antwerpen fietsen, maar kwam daar nooit aan. Rond negen uur 's avonds lieten Van Espens vriendinnen dat aan haar ouders weten. Later zou blijken dat Van Espen die avond onder de Merksemse Burgemeester Gabriël Theunisbrug door Steve Bakelmans al rijdend van haar fiets was getrokken.
Tijdens zijn ondervraging enkele dagen later gaf Bakelmans aan dat hij die avond een willekeurig persoon wilde verkrachten. Hij hing zo'n twee uur rond aan de noordkant van de brug, waar hij als dakloze zijn slaapplaats had. Dan kreeg Bakelmans de fietsende Van Espen in het vizier. Volgens zijn verklaring trok hij haar van de fiets, waarna hij deze in het Albertkanaal dumpte. Hij gaf Van Espen enkele vuistslagen in haar gezicht. Hierna sleepte Bakelmans haar naar zijn slaapplek, waar hij haar deels uitkleedde. Vervolgens verkrachtte Bakelmans haar. Van Espen verzette zich hiertegen, waarop Bakelmans haar meermaals sloeg met een kabel. Hij wurgde haar daarna met zijn blote handen en met de kabel, waarna ze overleed. Bakelmans verstopte Van Espens lichaam onder een zeil achter een pijler van de brug. Tevens verstopte hij enkele voorwerpen, waaronder het fietsmandje van Van Espen. Bakelmans passeerde de bewakingscamera's aan het trainingscomplex van de basketbalploeg Antwerp Giants die hem herkenbaar in beeld wisten te brengen.
Bakelmans nam een tram naar het Centraal Station, waar hij achter een trap op het Kievitplein zijn bebloede deken verstopte. In een van de torentjes naast de spoorweg verborg hij zijn rugzak. Later die avond keerde hij met de tram terug naar de brug. Aan de overkant van het Albertkanaal zag hij een politiecombi met zwaailichten passeren. Hij wikkelde het levenloze lichaam van Van Espen in plastic, verzwaarde dit met een zak zand en gooide het in het Albertkanaal. Hij zou op de avond van de feiten joints hebben gerookt. Later die avond ging Bakelmans richting het Sint-Jansplein om daar op een bankje te slapen.
Op 5 mei verspreidden de politie, de Cel Vermiste Personen en Child Focus het opsporingsbericht van Julie Van Espen. De ouders en vriend van Van Espen flyerden in de buurt waar ze verdwenen was. Die dag zochten onder meer een speurhond, een helikopter en een duikteam van de brandweer urenlang onsuccesvol in en rond het Albertkanaal. Wel werden bebloede kledingstukken, haar fietsmandje, reispas, gsm en een schoen teruggevonden. Ook werd een opsporingsbericht van een "belangrijke getuige" de wereld ingestuurd. Achteraf bleek het om Bakelmans te gaan. Op camerabeelden van na het misdrijf was te zien hoe hij rondliep met Van Espens fietsmandje. Het mandje werd weggefotoshopt in het opsporingsbericht om geen argwaan te wekken. De politie ontving zo'n tweehonderd tips. Onder andere Bakelmans' oom en een medewerkster van een Antwerps daklozenrestaurant herkenden hem en gaven dit door aan de politie. Op dat moment bevond Bakelmans zich bij zijn zoon. Later zou hij verklaren dat hij afscheid van hem wilde nemen. Rond vier uur 's middags reed hij met de bus van Antwerpen naar Mechelen. Die avond besloot hij om met de laatste bus naar zijn psychiater in Leuven te rijden. Bakelmans wilde hem een dag later een bezoek brengen.
In de vroege ochtend van 6 mei werd Bakelmans wakker in de Leuvense stationsbuurt. Hij stapte op een willekeurige trein die als bestemming Genk had. De politie was ondertussen de locatie van zijn gsm aan het volgen. Toen hij terugkeerde van Genk naar Leuven werd hij op het station Leuven opgepakt. Vervolgens werd hij, samen met een aantal andere verdachten, in voorlopige hechtenis geplaatst in de gevangenis van Antwerpen. Er vonden een aantal huiszoekingen plaats, waaronder bij de moeder van Bakelmans. De familie en vrienden van Van Espen hadden zich op dat moment verzameld in de kantine van het trainingscentrum van de Antwerp Giants. Ze kregen hier het nieuws dat het levenloze lichaam van Van Espen door de scheepvaartpolitie was teruggevonden in het Albertkanaal. Alain Remue, het hoofd van de Cel Vermiste Personen, haalde haar lichaam mee uit het water, en zou de zaak later beschrijven als een van de zaken die het meeste impact had op zijn leven. Het lichaam werd naar het Universitair Ziekenhuis Antwerpen gebracht voor een autopsie. Deze werd onder andere uitgevoerd door forensisch specialist Diona D'Hondt. D'Hondt onderzocht daarnaast ook de verdachten op wonden die konden wijzen op een gevecht. Bakelmans zei tijdens dit onderzoek dat als hij zijn medicatie had genomen, hij er niet had gezeten. Achteraf bleek dit een bekentenis te zijn.
De onderzoeksrechter besliste op 7 mei om Bakelmans aan te houden voor moord, nadat hij bekende schuldig te zijn. Het Facebookaccount van Bakelmans, dat openbaar stond, werd die dag verwijderd door Facebook nadat duizenden mensen er haatberichten op hadden geplaatst. Van Espens medestudenten internationale betrekkingen en diplomatie schreven diezelfde dag een open brief aan Van Espen. Hierin schreven ze hun gevoelens neer. Ook beschreven ze Van Espens beste eigenschappen, waaronder haar "joie de vivre".
Op 8 mei werd Van Espens lichaam vrijgegeven. Het DNA van Bakelmans werd door het gerecht onderzocht om eventuele betrokkenheid bij cold cases aan te tonen. Het is vooralsnog onduidelijk wanneer dit precies gebeurde en of er betrokkenheid kon worden aangetoond. In een online petitie die na de moord verspreid werd, werd de vraag gesteld of de doodstraf in België opnieuw ingevoerd moest worden. Op korte tijd wist de petitie dertigduizend handtekeningen te verzamelen, maar op 8 mei werd deze offline gehaald.
Reconstructie Op 25 juni 2019 stond een reconstructie van de gebeurtenissen gepland. Er werd Bakelmans gevraagd om op de locatie waar de moord plaats had gevonden uit te leggen wat er precies was gebeurd. Na een half uur aanwezig te zijn op de plaats delict besliste Bakelmans echter toch niet mee te willen werken, waardoor de reconstructie werd afgeblazen. Op 21 november van dat jaar vond een tweede poging tot een reconstructie plaats. Deze keer werkte Bakelmans wel mee.
Voorgeschiedenis dader Voordat Steve Bakelmans de moord op Julie Van Espen pleegde, maakte hij zich al schuldig aan tal van andere misdrijven. In 1999 kwam hij voor het eerst in aanraking met justitie. Hij stal auto’s om die daarna door te verkopen. Na zeker tweeëntwintig autodiefstallen werd hij opgepakt en veroordeeld tot twaalf maanden gevangenisstraf. Hij zat uiteindelijk maar twee maanden in de cel. In juni 2001 werd Bakelmans door de correctionele rechtbank van Ieper veroordeeld tot achttien maanden cel, waarvan de helft met uitstel. Hij had in november 2000 verschillende misdrijven gepleegd, waaronder opnieuw een autodiefstal. Met een gestolen Toyota Corolla had Bakelmans een ongeval veroorzaakt in Westrozebeke. Na dit ongeval pleegde hij vluchtmisdrijf. In die periode zou hij verslaafd zijn geweest aan XTC. Op 16 maart 2004 verkrachtte hij vervolgens een 58-jarige vrouw bij haar thuis en stal haar portemonnee. Hij zou onder invloed zijn geweest van marihuana. De vrouw had Bakelmans haar contactgegevens gegeven toen hij aan het bedelen was op de De Keyserlei in Antwerpen. Verder ontving hij veroordelingen voor onder andere diefstallen en bedreigingen. Van 2004 tot en met 2008 zat Bakelmans een gevangenisstraf van vier en een half jaar uit, voor onder meer de eerder genoemde verkrachting, enkele verkeersmisdrijven en heling. Gedurende deze periode misbruikte hij meermaals zijn uitgaanspermissie. Zo kreeg hij in 2004 een uitgaanspermissie voor acht uur, maar hij bleef een week weg. In 2006 verdween hij zelfs zeven maanden. In 2008 was hij nog eens twee maanden spoorloos. In 2014 diende een ex-partner van Bakelmans een klacht in tegen hem voor verkrachting en poging tot wurging, maar deze werd geseponeerd door het Antwerps parket.
Zijn laatste veroordeling dateerde van 2017, voor de verkrachting van zijn ex-vriendin op 31 oktober 2016. Hij stal daarnaast ook haar bankkaart en geld. Hiervoor zat hij eerst ruim twee maanden in voorlopige hechtenis. Zijn zaak werd door de raadkamer doorverwezen naar de correctionele rechtbank. De raadkamer besliste op 27 januari 2017 om hem in afwachting van zijn proces vrij te laten onder voorwaarden, aangezien hij niet als vluchtgevaarlijk werd beschouwd. Zijn drie eerdere vluchtpogingen waren niet opgenomen in het dossier en daardoor onbekend voor de rechter. De correctionele rechtbank van Antwerpen veroordeelde hem in juni 2017 tot vier jaar cel. Hiertegen tekende hij beroep aan. Opnieuw mocht hij in afwachting van zijn zaak vrij blijven rondlopen, ondanks dat het parket zijn onmiddellijke aanhouding adviseerde. Zijn zaak werd in mei 2018 besproken door het hof van beroep. Er werd beslist om ze in november van dat jaar te behandelen. Deze werd toen echter uitgesteld, onder andere door de sluiting van kamer C2. Uiteindelijk zou de zaak pas op 5 juni 2019 worden behandeld. Bakelmans kreeg als straf vijf jaar cel en tien jaar terbeschikkingstelling. Volgens de eerste voorzitter van het hof van beroep, Rob Hobin, was de vertraging in de zaak te wijten aan een tekort aan middelen en een gebrek aan magistraten.
Proces en uitspraak miniatuur|Het gerechtsgebouw van Antwerpen. Eind mei 2021 werd de zaak overgedragen aan het parket-generaal. Begin juli vroeg het Openbaar Ministerie aan de kamer van inbeschuldigingstelling om de zaak voor assisen te brengen. De preliminaire zitting van het proces vond plaats op 12 november 2021. Hier vroeg John Maes, de advocaat van Van Espens nabestaanden, om het assisenproces achter gesloten deuren te laten plaatsvinden. Hieraan werd gevolg gegeven. Deze beslissing stootte op heel wat protest, onder andere van de Vlaamse Vereniging van Journalisten.